جهان اقتصاد گزارش می دهد طلای سیاه در پیچ دیپلماسی

بازار جهانی نفت در روزهای اخیر بار دیگر نشان داد که بیش از هر زمان دیگری به تحولات سیاسی و دیپلماتیک حساس است. انتشار خبر توافق ایران و آمریکا برای ادامه مذاکرات، کافی بود تا قیمت‌ها که در طول گفت‌وگوها افزایشی شده بودند، مسیر خود را تغییر دهند و در معاملات روز جمعه با کاهش همراه شوند؛ کاهشی که نفت را به سوی ثبت افت هفتگی سوق داد و بخشی از رشد هفته گذشته را خنثی کرد.

در معاملات آخرین روز کاری بازارهای جهانی، بهای معاملات آتی نفت برنت دریای شمال با ۲۸ سنت کاهش، معادل ۰.۴ درصد افت کرد و به ۷۰ دلار و ۴۷ سنت در هر بشکه رسید. همزمان، نفت خام وست تگزاس اینترمدیت آمریکا نیز ۲۹ سنت معادل ۰.۴۴ درصد کاهش یافت و در سطح ۶۴ دلار و ۹۲ سنت در هر بشکه ایستاد. این در حالی است که نفت برنت از ابتدای هفته جاری تاکنون حدود ۱.۸ درصد و وست تگزاس اینترمدیت نزدیک به ۲.۲ درصد از ارزش خود را از دست داده‌اند؛ روندی که نشان می‌دهد معامله‌گران با احتیاط بیشتری به آینده عرضه و تقاضا می‌نگرند.

کانون این تحولات، شهر ژنو بود؛ جایی که مذاکرات ایران و آمریکا پس از حدود شش ساعت گفت‌وگو در روز پنجشنبه، با توافق دو طرف برای ادامه رایزنی‌ها در سطوح سیاسی و فنی پایان یافت. طرفین تصمیم گرفتند هیأت‌های فنی در ادامه مسیر، دوشنبه هفته آینده در وین دیدار و گفت‌وگو کنند تا چارچوب‌های عملیاتی احتمالی را بررسی کنند. همین توافق برای تداوم گفت‌وگوها، از نگاه فعالان بازار به منزله کاهش ریسک‌های ژئوپلیتیکی تلقی شد؛ عاملی که به طور سنتی می‌تواند عرضه نفت ایران را در آینده افزایش دهد و در نتیجه فشار کاهشی بر قیمت‌ها وارد کند.

در طول برگزاری مذاکرات، قیمت نفت بیش از یک دلار در هر بشکه افزایش یافته بود. معامله‌گران در آن ساعات، سناریوهای مختلفی را در ذهن مرور می‌کردند؛ از شکست کامل گفت‌وگوها و تشدید تنش‌ها گرفته تا حصول توافقی که بتواند محدودیت‌های صادراتی ایران را کاهش دهد. اما پس از آنکه میانجی عمانی از پیشرفت در مذاکرات خبر داد، ورق برگشت. انتشار پیام وزیر امور خارجه عمان در شبکه اجتماعی «ایکس» که از تصمیم دو طرف برای از سرگیری مذاکرات در سطح فنی خبر می‌داد، به بازار این سیگنال را داد که مسیر دیپلماسی همچنان باز است و احتمال جهش ناگهانی قیمت‌ها کاهش یافته است.

بازار نفت همواره به اخبار مرتبط با ایران واکنش سریع نشان می‌دهد. ایران یکی از تولیدکنندگان مهم نفت در سازمان کشورهای صادرکننده نفت (اوپک) است و هرگونه تغییر در وضعیت صادرات آن می‌تواند معادلات عرضه جهانی را دستخوش تغییر کند. در سال‌های گذشته، تحریم‌های آمریکا علیه ایران، صادرات نفت این کشور را محدود کرده و بخشی از ظرفیت بالقوه عرضه را از بازار خارج کرده است. اکنون هر نشانه‌ای از کاهش تنش یا احتمال تعدیل محدودیت‌ها، به معنای ورود تدریجی بشکه‌های بیشتر به بازار جهانی تعبیر می‌شود.

البته تحلیلگران تأکید می‌کنند که واکنش اخیر بازار، بیش از آنکه مبتنی بر تغییر واقعی در عرضه باشد، ناشی از انتظارات و فضای روانی حاکم بر معاملات است. هنوز توافقی نهایی حاصل نشده و صرفاً تصمیم بر ادامه مذاکرات گرفته شده است. با این حال، بازارهای مالی معمولاً پیش‌نگر هستند و پیش از تحقق واقعی رویدادها، بر اساس احتمال وقوع آن‌ها قیمت‌گذاری می‌کنند.

در همین حال، عوامل دیگری نیز در پس‌زمینه بازار فعال هستند. نگرانی‌ها درباره رشد اقتصادی جهانی، وضعیت تقاضا در اقتصادهای بزرگ و سیاست‌های پولی بانک‌های مرکزی، همگی بر چشم‌انداز مصرف انرژی اثرگذارند. هرگونه نشانه از کندی رشد می‌تواند بر تقاضای نفت سایه بیفکند و مانع از شکل‌گیری روندهای صعودی پایدار شود. از سوی دیگر، تصمیمات تولیدی اوپک و متحدانش نیز همچنان یکی از متغیرهای کلیدی بازار به شمار می‌رود.

کاهش هفتگی قیمت نفت در شرایطی رقم می‌خورد که بازار در هفته‌های گذشته تلاش کرده بود از کف‌های قیمتی فاصله بگیرد. بخشی از رشد قبلی، تحت تأثیر تنش‌های ژئوپلیتیکی و نگرانی از اختلال در عرضه شکل گرفته بود. اکنون با ارسال سیگنال‌های مثبت از مسیر دیپلماسی، بخشی از آن «پریمیوم ریسک» از قیمت‌ها خارج شده است. به بیان دیگر، بازار بخشی از افزایش قبلی را که بر پایه احتمال تشدید تنش‌ها شکل گرفته بود، پس داده است.

برای اقتصاد ایران، تحولات بازار نفت هم از منظر قیمت و هم از منظر حجم صادرات اهمیت دارد. هرچند مسیر مذاکرات هنوز طولانی و پیچیده به نظر می‌رسد، اما تداوم گفت‌وگوها می‌تواند فضای پیش‌بینی‌پذیرتری در حوزه انرژی ایجاد کند. در سطح بین‌المللی نیز مصرف‌کنندگان بزرگ نفت با دقت روند مذاکرات را دنبال می‌کنند، زیرا هرگونه تغییر در عرضه ایران می‌تواند بر تعادل بازار و حتی سیاست‌های ذخیره‌سازی راهبردی آن‌ها اثر بگذارد.

در نهایت، آنچه در معاملات روز جمعه رخ داد، بازتابی از شکنندگی تعادل بازار نفت است؛ بازاری که میان امید به دیپلماسی و نگرانی از ریسک‌های سیاسی در نوسان است. اگرچه کاهش چند ده سنتی قیمت‌ها در ظاهر چندان چشمگیر به نظر نمی‌رسد، اما پیام آن برای فعالان بازار روشن است: در شرایط کنونی، هر خبر سیاسی می‌تواند به سرعت مسیر طلای سیاه را تغییر دهد.

اکنون نگاه‌ها به دور بعدی مذاکرات در وین دوخته شده است. آیا گفت‌وگوهای فنی می‌تواند زمینه‌ساز توافقی گسترده‌تر شود؟ یا بازار بار دیگر با موجی از تردید و نوسان روبه‌رو خواهد شد؟ پاسخ این پرسش‌ها نه تنها برای دیپلمات‌ها، بلکه برای معامله‌گران نفت در سراسر جهان تعیین‌کننده است. تا آن زمان، به نظر می‌رسد بازار نفت همچنان در پیچ دیپلماسی حرکت خواهد کرد؛ مسیری که هر پیچ آن می‌تواند قیمت‌ها را به سمت صعود یا نزول هدایت کند.