«جهان اقتصاد» گزارش می دهد نفت روی لبه دیپلماسی

 

در حالی که نگاه بازارهای جهانی به مسقط دوخته شده، قیمت نفت خام آرام‌آرام از تب‌وتاب هفته‌های گذشته فاصله می‌گیرد و در آستانه نخستین کاهش هفتگی خود طی هفت هفته اخیر قرار گرفته است. مذاکرات هسته‌ای ایران و آمریکا که قرار است روز جمعه در عمان برگزار شود، نه‌تنها برای معادلات سیاسی منطقه، بلکه برای نبض بازار انرژی جهان نیز اهمیتی تعیین‌کننده یافته است؛ جایی که هر سیگنال دیپلماتیک می‌تواند مسیر بشکه‌ها را تغییر دهد.

معاملات روز جمعه در بازار آسیا با افزایش اندک قیمت‌ها آغاز شد، اما این رشد جزئی نتوانست سایه سنگین کاهش هفتگی را از سر بازار نفت بردارد. بهای نفت برنت با ۲۵ سنت افزایش، معادل ۰.۴ درصد، به ۶۷ دلار و ۸۰ سنت در هر بشکه رسید و نفت وست‌تگزاس اینترمدیت آمریکا نیز با همین میزان افزایش، ۶۳ دلار و ۵۴ سنت معامله شد. با این حال، این اعداد بیش از آنکه نشانه بازگشت صعودی باشند، بیانگر نوعی بلاتکلیفی در بازار هستند؛ بازاری که میان «ریسک ژئوپلیتیک» و «واقعیت‌های عرضه و تقاضا» معلق مانده است.

قیمت نفت خام در هفته‌های اخیر بیش از سه درصد از اوج شش‌ماهه خود عقب‌نشینی کرده است. این اوج در اواخر ژانویه و در مقطعی ثبت شد که دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور آمریکا، با ادبیاتی تند ایران را به توسل به زور تهدید کرده بود. همان تهدیدها کافی بود تا بازار، سناریوی اختلال در عرضه نفت خاورمیانه را جدی بگیرد و قیمت‌ها را بالا بکشد. اما اکنون، با تغییر فضا از تهدید به مذاکره، بخشی از آن «پرمیوم ریسک» از قیمت نفت خارج شده است.

قرار است نمایندگان ایران و آمریکا روز جمعه در عمان پای میز مذاکره بنشینند؛ گفت‌وگوهایی که هرچند هنوز چشم‌انداز روشنی از نتیجه آن در دست نیست، اما نفس برگزاری‌اش برای بازارها پیام مهمی دارد: احتمال کاهش تنش، حتی اگر اندک باشد.

با وجود این، تحلیلگران هشدار می‌دهند که نباید ریسک ژئوپلیتیک را تمام‌شده تلقی کرد. نیل هاینز، تحلیلگر بانک ANZ، در یادداشتی تأکید کرده است که دو طرف همچنان فاصله زیادی از یکدیگر دارند و فضای تنش‌آلود کاملاً از بین نرفته است. به گفته او، همین شکاف‌ها می‌تواند ریسک ژئوپلیتیک را در سطحی بالا نگه دارد و مانع سقوط آزاد قیمت نفت شود.

واقعیت آن است که هرگونه تشدید تنش میان ایران و آمریکا، به‌سرعت می‌تواند بازار نفت را ملتهب کند؛ چرا که حدود یک‌پنجم مصرف نفت جهان از تنگه هرمز عبور می‌کند. این گذرگاه باریک آبی، شاهرگ حیاتی انرژی جهان است و کوچک‌ترین اختلال در آن، زنجیره عرضه جهانی را تحت تأثیر قرار می‌دهد.

کشورهایی چون عربستان سعودی، امارات متحده عربی، کویت، عراق و ایران بخش عمده صادرات نفت خام خود را از تنگه هرمز انجام می‌دهند. به همین دلیل، هر خبر مثبت یا منفی درباره روابط ایران و آمریکا، به‌طور مستقیم در قیمت نفت بازتاب می‌یابد. اگر مذاکرات عمان بتواند احتمال درگیری نظامی یا تشدید تحریم‌ها را کاهش دهد، بازار نفت نفس راحتی خواهد کشید؛ نفسی که احتمالاً با کاهش بیشتر قیمت‌ها همراه است.

در مقابل، شکست مذاکرات یا انتشار اخباری مبنی بر بن‌بست جدی، می‌تواند بار دیگر ریسک اختلال در عرضه را به صدر توجه معامله‌گران بازگرداند و قیمت‌ها را به مدار صعودی بفرستد.

اما داستان نفت فقط به سیاست ختم نمی‌شود. همزمان با کمرنگ‌تر شدن ترس‌های ژئوپلیتیک، عوامل بنیادی بازار در حال قدرت‌گرفتن هستند؛ عواملی که عمدتاً به نفع کاهش قیمت‌ها عمل می‌کنند. تحلیلگران مؤسسه «کپیتال اکونومیکس» معتقدند بهبود تولید نفت قزاقستان و افزایش عرضه از سوی برخی تولیدکنندگان غیراوپک، می‌تواند فشار نزولی قابل‌توجهی بر قیمت‌ها وارد کند.

این مؤسسه در یادداشتی پیش‌بینی کرده است که قیمت نفت ممکن است تا پایان سال ۲۰۲۶ به حدود ۵۰ دلار در هر بشکه برسد. به باور تحلیلگران آن، با فروکش‌کردن نگرانی‌های ژئوپلیتیکی، ضعف تقاضای جهانی و رشد عرضه، بیش از پیش خود را نشان خواهد داد.

در سوی تقاضا نیز تصویر چندان درخشانی دیده نمی‌شود. رشد اقتصادی در چین، به‌عنوان بزرگ‌ترین واردکننده نفت جهان، همچنان شکننده است و اقتصادهای پیشرفته نیز با نرخ‌های بهره بالا و نگرانی از رکود دست‌وپنجه نرم می‌کنند. این شرایط باعث شده چشم‌انداز رشد تقاضای نفت محدودتر از پیش‌بینی‌های خوش‌بینانه گذشته باشد.

در چنین فضایی، حتی اگر اوپک‌پلاس تلاش کند با مدیریت عرضه از قیمت‌ها حمایت کند، قدرت این حمایت‌ها نسبت به گذشته کمتر شده است؛ چرا که بازار بیش از هر زمان دیگری به سمت واقعیت‌های اقتصادی متمایل شده است.

مجموع این عوامل نشان می‌دهد بازار نفت در مقطع حساسی قرار دارد؛ مقطعی که در آن دیپلماسی می‌تواند نقش «ترمز» را برای قیمت‌ها بازی کند و اقتصاد جهانی نقش «وزنه». مذاکرات ایران و آمریکا در عمان، شاید به‌تنهایی سرنوشت بازار را تعیین نکند، اما بی‌تردید یکی از مهم‌ترین قطعات پازل قیمت نفت در کوتاه‌مدت است.

اگر این مذاکرات به کاهش تنش و افزایش امید به ثبات منطقه‌ای بینجامد، نفت احتمالاً مسیر نزولی آرام اما پیوسته‌ای را در پیش خواهد گرفت. مسیری که در آن، بشکه‌ها بیش از موشک‌ها و ناوها، به آمار تولید، ذخایر و تقاضا واکنش نشان می‌دهند.

تا آن زمان، بازار در حالت انتظار باقی می‌ماند؛ انتظاری که هر خبر از عمان می‌تواند آن را به هیجان یا آرامش بدل کند. نفت، بار دیگر نشان داده است که نه‌فقط یک کالای اقتصادی، بلکه آینه‌ای از سیاست، امنیت و آینده جهان است.