خوشحالی از افزایش قیمت برنج! کسی به فکر مصرف‌کننده است؟

جهان اقتصاد: یکی از مسئولین انجمن برنج با اشاره به وضعیت قیمت برنج اعلام کرد که خوشبختانه قیمت برنج نسبت به ماه‌های گذشته افزایش داشته است اما اگر قیمت فعلی را با اواخر سال گذشته مقایسه کنیم، افزایش قابل توجهی نداشته‌ایم.

بر اساس گفته‌های وی، برنج در سال گذشته تا حدود ۴۲۰ هزار تومان هم در منطقه معامله می‌شد، در حالی که امسال قیمت برنج تازه به حدود ۴۰۰ هزار تومان رسیده است.

این مسئول قیمت فعلی را برای بازار مصرف معقول ارزیابی کرد و افزود که در حال حاضر قیمت حدود ۴۰۰ هزار تومان، قیمت نسبتا خوبی است، اما باید توجه داشت که این رقم لزوما به معنای سود مناسب برای کشاورز نیست.

ابراز خوشحالی این مسئول از وضعیت کنونی قیمت برنج جای تعجب جدی دارد و نشان‌دهنده فاصله عمیق میان نگاه واقعیت سفره مردم است. وقتی مسئولان از «افزایش خوشبختانه» قیمت‌ها حرف می‌زنند و آن را نشانه بهبود شرایط می‌دانند، گویی فراموش کرده‌اند که همین قیمت‌ها برای بخش بزرگی از خانوارهای ایرانی به معنای حذف تدریجی برنج از سبد خرید روزانه است.

برنج که سال‌ها یکی از اقلام اصلی و غیرقابل‌حذف سفره ایرانیان بوده، امروز برای بسیاری از خانواده‌ها به کالایی لوکس تبدیل شده است. قیمت حدود ۴۰۰ هزار تومان برای هر کیلو برنج تازه، در شرایطی که درآمد بسیاری از حقوق‌بگیران و کارگران ثابت مانده یا رشدی بسیار کمتر از تورم داشته، عملاً قدرت خرید را به شدت کاهش داده است.

مقایسه قیمت امسال با اواخر سال گذشته که این مسئول به آن اشاره می‌کند، هرچند از نظر عددی ممکن است تفاوت چندانی نشان ندهد، اما واقعیت اقتصادی خانوارها را نادیده می‌گیرد.

 سال گذشته نیز قیمت‌های بالای ۴۰۰ هزار تومان برای بسیاری از مردم سنگین بود و حالا با گذشت یک سال، نه تنها قدرت خرید مردم بهبود نیافته، بلکه فشارهای معیشتی بیشتر شده است.

افزایش هزینه‌های مسکن، انرژی، حمل‌ونقل و سایر اقلام خوراکی باعث شده که حتی همان قیمت به ظاهر «نسبتا خوب» برای مصرف‌کننده، در عمل کمرشکن باشد.

 وقتی یک مسئول می‌گوید قیمت فعلی برای بازار مصرف معقول است، باید پرسید این معقول بودن از دیدگاه چه کسی سنجیده می‌شود؟ از دیدگاه کسانی که هنوز توان خرید دارند یا از دیدگاه خانواده هایی که دیگر حتی توان خرید مقادیر محدود برنج را نیز از دست داده‌اند؟

نکته قابل تأمل دیگر در این سخنان، اشاره به این موضوع است که قیمت فعلی لزوماً به معنای سود مناسب برای کشاورز نیست. این بخش از صحبت‌ها هرچند ممکن است واقعیت تولید را نشان دهد اما در کنار ابراز خوشحالی از افزایش قیمت، تناقض آشکاری ایجاد می‌کند.

 اگر قیمت برای کشاورز سودآور نیست و همزمان برای مصرف‌کننده نیز سنگین است، پس این افزایش قیمت چه کسی را خوشحال کرده است؟ به نظر می‌رسد زنجیره واسطه‌گری و ساختار بازار به گونه‌ای عمل می‌کند که نه تولیدکننده و نه مصرف‌کننده نهایی بهره‌ای نمی‌برند و تنها گروهی خاص از این نوسانات سود می‌برند.

 در چنین شرایطی، ابراز رضایت از وضعیت موجود نه تنها راه‌حل نیست، بلکه نشان‌دهنده بی‌توجهی به ریشه‌های مشکل است.

واقعیت این است که سفره مردم روزبه‌روز کوچک‌تر می‌شود. گزارش‌های متعدد میدانی و روایت‌های روزمره شهروندان حاکی از آن است که بسیاری از خانواده‌ها ناچار شده‌اند میزان مصرف برنج را کاهش دهند، کیفیت آن را پایین بیاورند یا حتی در برخی موارد به طور کامل از خرید آن صرف‌نظر کنند.

 این وضعیت نه یک انتخاب سبک زندگی، بلکه اجبار ناشی از فشار اقتصادی است. وقتی مسئولان از ثبات نسبی قیمت‌ها در مقایسه با سال گذشته سخن می‌گویند، گویی از این حقیقت غافل‌اند که ثبات قیمت در سطوح بالا، خود نوعی بحران است؛ بحرانی که به تدریج امنیت غذایی خانوارها را تهدید می‌کند.

ابراز خوشحالی از افزایش قیمت برنج نسبت به ماه‌های گذشته، در حالی که همین قیمت‌ها توان خرید مردم را نشانه گرفته، نوعی بی‌تفاوتی به شرایط واقعی زندگی مردم به حساب می‌آید.

 گویی اولویت اصلی نه رفاه خانوارها، بلکه حفظ ظاهر ثبات در آمارها و گزارش‌هاست.

اگر قرار است قیمت‌ها افزایش یابد اما کشاورز سود نبرد و مصرف‌کننده نیز توان خرید نداشته باشد، این افزایش چه دستاوردی می‌تواند داشته باشد جز تشدید نارضایتی و فشار معیشتی؟ مسئولانی که از چنین وضعیتی ابراز رضایت می‌کنند، ظاهراً فراموش کرده‌اند که اقتصاد واقعی نه در اعداد خشک، بلکه در سفره‌های مردم معنا پیدا می‌کند.

 آنچه از این سخنان و واکنش‌های مشابه برمی‌آید، شکاف عمیقی است میان درک مسئولان از بازار و تجربه روزمره شهروندان.

تا زمانی که این شکاف پر نشود و سیاست‌گذاری‌ها بر اساس واقعیت سفره مردم شکل نگیرد، ابراز خوشحالی از قیمت‌های فعلی نه تنها توجیه‌پذیر نیست، بلکه خود بخشی از مشکل به شمار می‌رود. مردم دیگر توان خرید برنج را ندارند و این واقعیت را نمی‌توان با مقایسه آماری با سال گذشته یا توصیف قیمت به عنوان «نسبتا خوب» پنهان کرد.