جهان اقتصاد گزارش می دهد؛
مهرآباد بر سر دوراهی توسعه و انتقال
رضا پورحسین - روزنامه نگار
جهان اقتصاد: با وجود آنکه سالهاست انتقال فرودگاه مهرآباد به خارج از محدوده شهری تهران به عنوان ضرورتی اجتنابناپذیر در دستور کار برنامهریزان و مسئولان قرار گرفته، اظهارات اخیر مدیرعامل این فرودگاه بار دیگر نشان داد که مسیر عملی همچنان به سمت توسعه و تثبیت وضعیت موجود متمایل است.
وی اعلام کرده که علیرغم محدودیتهای جدی در بخش زمین، باید به سوی ساخت ترمینال جدید حرکت کرد و این موضوع در سطح مدیریت عالی شرکت فرودگاهها و وزارت راه و شهرسازی در حال پیگیری است.
امیدواری به رفع سریع مشکلات نیز در سخنان او موج میزند. این اظهارات در حالی مطرح میشود که وجود فرودگاه در میان بافت متراکم شهری نه تنها با منطق برنامهریزی شهری امروز همخوانی ندارد، بلکه خطرات و دشواریهای متعددی را بر زندگی میلیونها شهروند تحمیل میکند و تأخیر بیشتر در انتقال آن میتواند هزینههای جبرانناپذیری به همراه داشته باشد.
فرودگاه مهرآباد از دههها پیش در موقعیتی قرار گرفته که امروز کاملاً در محاصره مناطق مسکونی، تجاری و اداری قرار دارد.
رشد بیرویه شهر تهران این فرودگاه را به بخشی از بافت شهری تبدیل کرده و پیامدهای آن هر روز بیشتر احساس میشود.
آلودگی صوتی ناشی از تردد هواپیماها، بهویژه در ساعات اوج پرواز، آرامش شبانه و روزانه ساکنان مناطق اطراف را مختل میکند.
مطالعات متعدد نشان دادهاند که قرار گرفتن طولانیمدت در معرض صدای موتورهای جت با افزایش استرس، اختلال خواب، مشکلات قلبی و کاهش کیفیت زندگی مرتبط است.
افزون بر این، آلودگی هوا ناشی از سوخت هواپیماها و فعالیتهای زمینی فرودگاه، به بار آلودگی تهران که خود یکی از آلودهترین کلانشهرهای جهان است، میافزاید و سلامت عمومی را تهدید میکند.
از منظر ایمنی نیز حضور فرودگاه در میان بافت شهری خطرناک است. هرچند احتمال وقوع حوادث هوایی پایین است اما در صورت وقوع سانحه در منطقهای با تراکم بالای جمعیت، ابعاد فاجعه میتواند بسیار گستردهتر از آن چیزی باشد که در فرودگاههای خارج از شهر رخ میدهد.
تجربیات جهانی نشان میدهد که فرودگاههای بزرگ بهتدریج از مراکز شهری دور شدهاند تا هم ایمنی افزایش یابد و هم امکان توسعه زیرساختها بدون محدودیتهای فضایی فراهم شود.
در تهران اما بهجای حرکت در این مسیر، شاهد پیگیری برای ساخت ترمینال جدید هستیم؛ اقدامی که عملاً به معنای تثبیت و حتی گسترش فعالیتهای فرودگاهی در قلب شهر است و با سیاستهای بلندمدت انتقال مغایرت دارد.
محدودیت زمین که مدیرعامل به آن اشاره کرده، خود گواه روشنی بر نامناسب بودن موقعیت کنونی است. زمینهای اطراف فرودگاه یا مسکونیاند یا با کاربریهای شهری اشغال شدهاند و هرگونه توسعه با مشکلات حقوقی، زیستمحیطی و اجتماعی همراه خواهد بود.
ساخت ترمینال جدید در چنین شرایطی نه تنها راهحلی پایدار نیست، بلکه میتواند به افزایش ترافیک زمینی در مسیرهای منتهی به فرودگاه، تشدید آلودگی و فشار بیشتر بر زیرساختهای شهری منجر شود.
شهروندانی که در مناطق اطراف زندگی میکنند، روزانه با مشکلاتی چون ترافیک سنگین، محدودیتهای ارتفاعی برای ساختوساز و کاهش ارزش ملک به دلیل نزدیکی به باند پرواز مواجهاند. این دشواریها زندگی روزمره را سختتر کرده و نارضایتی عمومی را افزایش میدهد.
انتقال فرودگاه مهرآباد به خارج از شهر، اگرچه پروژهای پیچیده و هزینهبر است، اما از منظر منافع عمومی و آیندهنگری شهری ضروری به نظر میرسد. تجربههای موفق در شهرهای بزرگ جهان نشان میدهد که جابهجایی فرودگاهها در بلندمدت به بهبود کیفیت زندگی، کاهش آلودگی، افزایش ایمنی و امکان برنامهریزی بهتر برای توسعه شهری میانجامد.
در تهران نیز با توجه به رشد جمعیت و نیاز به گسترش شبکه حملونقل هوایی، ادامه فعالیت مهرآباد در موقعیت کنونی نه تنها کارآمد نیست، بلکه مانع از شکلگیری یک سیستم حملونقل هوایی مدرن و ایمن میشود.
پیگیری ساخت ترمینال جدید در شرایطی که اصل انتقال هنوز محقق نشده، میتواند منابع مالی و مدیریتی را به سمتی هدایت کند که در نهایت با سیاستهای کلان شهری در تضاد باشد.
لازم است مسئولان به جای تمرکز بر راهحلهای موقت و توسعههای محدود، اولویت را به تسریع فرآیند انتقال دهند.
این کار نیازمند هماهنگی میان وزارتخانهها، تخصیص بودجه کافی، مطالعات دقیق زیستمحیطی و اجتماعی و شفافیت در اطلاعرسانی به مردم است.
تا زمانی که فرودگاه در میان بافت شهری باقی بماند، خطرات و دشواریها ادامه خواهد داشت و هرگونه سرمایهگذاری در زیرساختهای فعلی، هزینه فرصت را برای انتقال واقعی افزایش میدهد. زندگی مردم تهران نباید قربانی تأخیر درتصمیمگیریهای اساسی شود.
حرکت بهسوی انتقال سریعتر مهرآباد، نه تنها یک انتخاب فنی، بلکه ضرورتی برای حفظ سلامت، ایمنی و کیفیت زندگی شهروندان است.
