جهان اقتصاد گزارش می دهد؛
عوارض آزادراهی؛ میخ آخر برتابوت سفر
رضا پورحسین - روزنامه نگار
جهان اقتصاد: تردد خودروها در آزادراه تهران-شمال مشمول عوارضی است که مبلغ آن با توجه به نوع وسیله نقلیه و روز سفر تغییر میکند. این مسیر در حال حاضر شامل قطعات ۱ و ۴ و بخشی از قطعه ۲، از جمله تونل البرز شرقی، است و به عنوان یکی از مهمترین شریانهای ارتباطی بین پایتخت و مناطق شمالی کشور، روزانه هزاران دستگاه خودرو را به سوی خود جذب میکند.
بسیاری از مسافران که برای فرار از گرمای تابستان یا لذت بردن از طبیعت سرسبز مازندران و گیلان راهی این مسیر میشوند، از همان ابتدای حرکت با تابلوهای عوارضی روبهرو میگردند و مجبورند بر اساس کاربری خودرو و زمان سفر، مبالغی را پرداخت کنند که در روزهای تعطیل به شکل محسوسی افزایش مییابد.
به عنوان مثال، برای خودروهای سواری، هزینه رفتوبرگشت در روزهای تعطیل در مجموع به ۷۲۰ هزار تومان میرسد؛ رقمی که برای بسیاری از خانوادهها بخش قابل توجهی از بودجه سفر را تشکیل میدهد و گاه باعث میشود برخی از برنامههای تفریحی خود صرفنظر کنند یا مسیرهای جایگزین طولانیتری را برگزینند.
از سوی دیگر، قطعه ۳ آزادراه تهران-شمال قرار است طی پنج سال ساخته شود و به دلیل مسیر سخت، عملیات تونلسازی و نیاز به تجهیزات ویژه، پرهزینهترین بخش پروژه محسوب میشود.
این قطعه ابتدا ۸ کیلومتر در نظر گرفته شده بود اما برای اتصال مسیر به ولیآباد و جاده چالوس، طول آن به حدود ۱۶ کیلومتر افزایش یافت.
افزایش طول مسیر نه تنها زمان و هزینه ساخت را بالا برده، بلکه پیچیدگیهای فنی بیشتری نیز به همراه داشته است. عبور از مناطق کوهستانی البرز، نیاز به حفاری تونلهای طولانی، تثبیت دیوارههای سنگی و استفاده از ماشینآلات سنگین و تخصصی، همگی باعث شدهاند که این بخش از پروژه به یکی از چالشبرانگیزترین بخشهای عمرانی کشور تبدیل شود.
کارشناسان معتقدند که تکمیل این قطعه میتواند بخش عمدهای از ترافیک فعلی را کاهش دهد و زمان سفر را به شکل چشمگیری کوتاه کند اما تا زمان بهرهبرداری کامل، مسافران همچنان باید با محدودیتهای موجود کنار بیایند و عوارض قطعات فعال را پرداخت کنند و چیزی جز ترافیک نصیبشان نخواهد شد.
عوارض رفتوبرگشت خودروهای سواری در تعطیلات به تفکیک به ۱۲۰ هزار تومان برای قطعه ۱، ۱۱۵ هزار تومان برای تونل البرز شرقی، ۹۰ هزار تومان برای قطعه ۲ و ۳۵ هزار تومان برای قطعه ۴ میرسد.
این مبلغ برای اتوبوس ۸۷۰ هزار تومان و برای وانت ۸۵۴ هزار تومان تعیین شده است. چنین ارقامی نشاندهنده سیاست قیمتگذاری پلکانی است که بر اساس نوع وسیله نقلیه و تأثیر آن بر زیرساختهای جادهای تنظیم شده است.
اتوبوسها و وانتها به دلیل وزن بیشتر و اشغال فضای بیشتر در جاده، عوارض بالاتری میپردازند، در حالی که خودروهای سواری سهم کمتری از هزینهها را متحمل میشوند.
با این حال، حتی همین سهم کمتر نیز برای بسیاری از شهروندان سنگین به نظر میرسد، بهویژه هنگامی که در روزهای تعطیل رسمی یا پایان هفتهها، صفهای طولانی پشت ایستگاههای عوارضی تشکیل میشود و زمان انتظار به دقایق و گاه ساعات میرسد.
این هزینههای سنگین در حالی از شهروندان اخذ میشود و رشد آنچنانی داشته که چیزی جز ترافیک سنگین در این آزادراه برای مسافران نمیتوان متصور شد. بسیاری از کسانی که برای نخستین بار یا پس از مدتها به این مسیر سفر میکنند، با مشاهده نرخهای جدید عوارضی احساس میکنند که هزینه سفر به شکل غیرمنتظرهای افزایش یافته است.
در عین حال، حجم بالای تردد در روزهای پیک باعث میشود که حتی پس از پرداخت عوارض، خودروها در تونلها و پیچهای کوهستانی با کندی حرکت کنند و زمان رسیدن به مقصد بسیار بیشتر از آنچه در جدولهای زمانی پیشبینی شده، طول بکشد.
این تناقض میان افزایش هزینهها و عدم بهبود محسوس در کیفیت تردد، یکی از انتقادهای اصلی مسافران و کارشناسان حملونقل به شمار میرود.
از سوی دیگر، مسئولان پروژه تأکید دارند که درآمد حاصل از عوارض برای نگهداری و تکمیل قطعات باقیمانده ضروری است و بدون این منابع مالی، امکان ادامه عملیات عمرانی در مقیاس فعلی وجود نخواهد داشت.
با این وجود، بسیاری از شهروندان معتقدند که باید شفافیت بیشتری در مورد نحوه هزینه کرد این مبالغ وجود داشته باشد و گزارشهای دورهای از پیشرفت فیزیکی پروژه در اختیار عموم قرار گیرد.
تا زمانی که قطعه ۳ به طور کامل به بهرهبرداری نرسد، آزادراه تهران-شمال همچنان ترکیبی از قطعات تکمیلشده و نیمهکاره خواهد بود و مسافران ناچارند پرداخت عوارض بالا و تحمل ترافیک سنگین را همزمان انتخاب کنند.
این وضعیت نه تنها بر رضایت مسافران تأثیر منفی میگذارد، بلکه میتواند بر رونق گردشگری مناطق شمالی نیز اثر بگذارد، زیرا افزایش هزینه سفر ممکن است بخشی از تقاضا را به سمت مقاصد دیگر سوق دهد.
آزادراه تهران-شمال به عنوان یکی از پروژههای بزرگ ملی، نیازمند تعادل میان تأمین مالی پایدار و ارائه خدمات باکیفیت به کاربران است.
تا زمان تکمیل تمام قطعات و بهبود مدیریت ترافیک، شهروندان همچنان با واقعیت عوارض متغیر و تراکم جادهای روبهرو خواهند بود و باید برنامهریزی دقیقتری برای سفرهای خود داشته باشند تا از فشار مالی و زمانی این مسیر بکاهند.
