کرم های آبرسانی ۲۴ و ۴۸ ساعته واقعیست؟
دکتر وحید نوبهار، عضو رسمی انجمن متخصصان پوست DSGNY
عبارتهای آبرسانی ۲۴ ساعته، آبرسانی ۴۸ ساعته و آبرسانی عمیق در بازار محصولات مراقبت از پوست چنان تکرار شدهاند که برای بسیاری از مصرفکنندگان به یک واقعیت بدیهی تبدیل شدهاند. کافی است روی بسته بندی یک محصول وعده حفظ رطوبت برای یک یا دو شبانهروز درج شده باشد، آنگاه ذهن مصرفکننده بهسرعت به این نتیجه میرسد که پوست پس از استفاده، برای مدت طولانی از آب اشباع میماند.
اما ماجرا از نظر درماتولوژی به این سادگی نیست.
نخست باید یک اشتباه رایج را اصلاح کرد. مرطوبکنندگی پوست با آبرسانی به معنای ورود آب به لایههای میانی و عمقی پوست تفاوت دارد. بسیاری از کرم ها یا ژل های آبرسان یا مرطوب کننده قادرند میزان آب موجود در لایه شاخی اپیدرم(سطحی ترین لایه پوست) را افزایش داده و از تبخیر آن بکاهند. اثر مذکور، واقعی است و برای درمان خشکی پوست اهمیت زیادی دارد. در واقع مساله آنجاست که اثر سطحی مذکور به زبان تبلیغات به آبرسانی عمیق پوست تبدیل میشود.
گلیسیرین نمونه بسیار خوبی برای فهم تفاوت یادشده است. گلیسیرین ماده ایست که میتواند آب را در لایه شاخی جذب و نگه دارد. در کنار آن موادی مانند هیالورونیکاسید نیز وابسته به وزن مولکولی و ساختار فرمولاسیون میتوانند در افزایش رطوبت سطح پوست نقش داشته باشند. بنابراین اگر پژوهشی افزایش هیدراتاسیون پوست را پس از استفاده از یک کرم نشان میدهد، نمیتوان نتیجه گرفت که آب به لایههای میانی و عمقی پوست منتقل شده است. اندازهگیری فوق اغلب بازتاب تغییرات آب در لایه شاخی است که همان بخشی از پوست که در تماس مستقیم با محیط قرار داشته و تحت تأثیر شستوشو، رطوبت هوا، دما، تعریق و تبخیر آب قرار میگیرد. ازین رو عبارت آبرسانی ۲۴ ساعته نیازمند تامل و تفسیر دقیق نر میشود. اگر منظور، آن باشد که پس از یک بار استفاده، افزایش قابل اندازهگیری هیدراتاسیون لایه شاخی ممکن است تا ۲۴ ساعت باقی بماند، چنین ادعایی میتواند علمی بوده و برای برخی فرمولاسیونها با مطالعات بالینی قابل اثبات است.
اما اگر مصرفکننده از عبارت آبرسانی ۲۴ ساعته این برداشت را داشته باشد که پوست او به مدت ۲۴ ساعت از درون آبرسانی شده و آب در لایههای میانی و عمقی پوست باقی مانده، با آنچه در مطالعات مرطوبکنندهها اندازهگیری میشود، تفاوت جدی دارد. فاصله بین زبان تبلیغات و زبان علمی در مورد ۴۸ ساعت مهمتر هم میشود. اینکه یک کرم بتواند برای مدتی طولانی رطوبت لایه شاخی را حفظ کند، از نظر فرمولاسیون ممکن است اما تبدیل موضوع به مفهوم آبرسانی عمقی ۴۸ ساعته پوست ادعایی بسیار بزرگتر است و برای اثبات آن به شواهدی متفاوت نیازاست.
باید تاکید کرد پوست یک مخزن آب ساده نیست که با مالیدن یک کرم، آب برای ۲۴ یا ۴۸ ساعت در اعماق آن ذخیره شود. پوست یک سد زنده و پویاست که میان محیط بیرونی و بافتهای داخلی بدن قرار دارد. آب از لایههای عمقیتر به سمت سطح حرکت میکند و از سطح پوست از دست میرود. عملکرد سد پوستی، ترکیب لیپیدهای بینسلولی، میزان رطوبت محیط، دما و وضعیت فیزیولوژیک پوست در فرایند مذکور نقش دارند. بنابراین مرطوبکننده خوب محصولی نیست که ادعای ۴۸ ساعت آبرسانی داشته باشد. محصول ارزشمند میتواند آب موجود در لایه شاخی را بهتر حفظ کرده، تبخیر آب را کاهش داده، زبری پوست را کم کرده و عملکرد سد پوستی را بهبود ببخشد. در واقع موارد گفته شده دستاوردهای مهم و علمی مرطوبکنندهها بوده و نیازی به اغراق درباره آبرسانی عمقی ندارند.
دیگر نکته مهمی که باید بدان اشاره کرد اینست که آبرسانی با رطوبت رسانی فرق دارد. افزایش آب لایه شاخی یک پدیده قابل اندازهگیری است اما نرمتر شدن پوست، کاهش زبری، کاهش TEWL و ترمیم عملکرد سد پوستی نیز پدیدههای دیگری هستند. یک محصول ممکن است در یکی از موارد فوق عملکرد بسیار خوبی داشته باشد و در حوزه دیگر اثر متفاوتی نشان دهد. از این رو، وقتی یک برند ادعا میکند محصولش ۴۸ ساعت آبرسانی عمیق ایجاد میکند، با تامل باید گفت بسیاری از مرطوبکنندهها درواقع هیدراتاسیون لایه شاخی را افزایش میدهند. در حقیقت پرسشی که در ذهن متبادر می شود اینست که دقیقاً چه چیزی اندازهگیری شده که چنان ادعایی مطرح شده است؟ آیا میزان آب لایه شاخی اندازهگیری شده آیا اثر پس از یک بار مصرف سنجیده شده یا پس از مصرف مکرر؟ چند نفر در مطالعه شرکت داشتهاند؟ گروه کنترل وجود داشته است؟ اندازهگیری در چه شرایط محیطی انجام شده؟ و مهمتر از همه اینکه آیا شواهدی برای تغییر هیدراتاسیون در لایههای میانی و عمقی پوست وجود دارد یا خیر؟
در بسیاری از موارد، پاسخ به پرسشهای بالا نشانگر آنست که آنچه با عبارت جذاب آبرسانی ۲۴ یا ۴۸ ساعته فروخته میشود، در واقع حفظ هیدراتاسیون لایه شاخی است و ارتباطی به لایه میانی و عمیق پوست ندارد.
آبرسانی لایه شاخی یک واقعیت علمی است اما آبرسانی عمیق ۲۴ یا ۴۸ ساعته ادعایی است که بدون شواهد اختصاصی نباید آن را هممعنای آن دانست. مساله ای که در نوشتار حاضر بدان اشاره شد به معنای نفی مرطوب کننده ها نبوده و نکته کلیدی، مرزبندی بین آنچه بطور واقعی اندازهگیری شده و آنچه در تبلیغات از آن برداشت میشود، خواهدبود. پوست به مرطوبکننده نیاز دارد، اما برای قضاوت درباره یک محصول باید دانست کدام لایه پوست تحت تأثیر قرار گرفته و این اثر تا چه زمانی قابل اندازهگیری بوده است.
