برنامه هفتم؛ از مدیریت نوسان ارز تا اصلاح ریشهای بازار
جعفر قادری - عضو کمیسیون اقتصادی مجلس شورای اسلامی
نوسانات بازار ارز در سالهای اخیر به یکی از مهمترین عوامل بیثباتی در اقتصاد ایران تبدیل شده است. تغییرات نرخ ارز نهتنها هزینه واردات را افزایش میدهد، بلکه بر قیمت مواد اولیه، تولید، کالاهای مصرفی و در نهایت معیشت خانوارها نیز اثر مستقیم میگذارد. به همین دلیل، کنترل نوسانات ارزی باید از برخوردهای مقطعی فراتر رفته و به یک سیاست پایدار اقتصادی تبدیل شود.
یکی از مشکلات اساسی در مدیریت بازار ارز، فاصله میان سیاستهای اعلامشده و نحوه اجرای آنهاست. هرگونه تصمیم ناگهانی یا تغییر مکرر در مقررات ارزی میتواند فضای پیشبینیپذیری اقتصاد را کاهش دهد و فعالان اقتصادی را با ریسک بیشتری مواجه کند. در چنین شرایطی، سرمایهگذاری و برنامهریزی برای تولید نیز دشوارتر میشود.
برنامه هفتم توسعه میتواند چارچوبی برای حرکت به سمت مدیریت اصولیتر بازار ارز فراهم کند. در این برنامه، تأکید بر ایجاد سازوکارهای شفاف برای پایش و تخصیص ارز، میتواند به کاهش ابهام در فرآیند تأمین ارز کمک کند. هرچه مسیر تخصیص منابع ارزی شفافتر باشد، امکان شکلگیری رانت و واسطهگری نیز کمتر خواهد شد.
یکی از مهمترین اولویتها، تأمین بهموقع ارز مورد نیاز کالاهای اساسی و مواد اولیه تولید است. تولیدکننده زمانی میتواند برای افزایش ظرفیت و استمرار فعالیت خود برنامهریزی کند که نسبت به تأمین مواد اولیه و هزینههای آن اطمینان نسبی داشته باشد. تأخیر در تخصیص ارز یا ایجاد محدودیتهای غیرقابل پیشبینی، مستقیماً بر تولید و قیمت نهایی کالا اثر میگذارد.
از سوی دیگر، مدیریت بازار ارز تنها وظیفه سیاستگذار پولی نیست. سیاستهای مالی دولت، نحوه تأمین کسری بودجه، میزان نقدینگی و تصمیمات مربوط به هزینههای عمومی همگی بر بازار ارز اثرگذارند. بنابراین بدون هماهنگی میان سیاستهای پولی و مالی، نمیتوان انتظار داشت نوسانات ارزی به شکل پایدار کنترل شود.
قادری، عضو کمیسیون اقتصادی، با تأکید بر همین موضوع معتقد است برنامه هفتم توسعه به جای تمرکز صرف بر واکنشهای کوتاهمدت، به برخی ریشههای نوسانات ارزی توجه کرده است. اجرای دقیق این ظرفیتها میتواند زمینه شفافتر شدن تخصیص ارز و کاهش فشار بر بخش تولید را فراهم کند.
در نهایت، ثبات بازار ارز بیش از آنکه نتیجه یک تصمیم کوتاهمدت باشد، حاصل مجموعهای از سیاستهای هماهنگ و قابل پیشبینی است. کنترل رشد نقدینگی، انضباط مالی دولت، تأمین منظم ارز برای نیازهای ضروری، شفافیت در تخصیص منابع و ایجاد اعتماد در میان فعالان اقتصادی، اجزای یک سیاست ارزی پایدار هستند.
اگر این سیاستها بهصورت منسجم اجرا شوند، بازار ارز میتواند از فضای واکنشی و نوسانی فاصله بگیرد و اقتصاد نیز امکان بیشتری برای برنامهریزی و حرکت به سمت رشد پایدار پیدا کند.
