راهکارهای اساسی در بیمه آتشسوزی آپارتمانها
اکبر علیزاده اعتمادی ـ پژوهشگر مسائل اجتماعی
با گسترش شهرنشینی و افزایش مجتمعهای مسکونی، زندگی آپارتماننشینی به الگوی غالب سکونت در شهرهای بزرگ تبدیل شده است. در این میان، خطر بروز حوادثی همچون آتشسوزی به یکی از نگرانیهای جدی ساکنان و مدیران شهری بدل شده است. آمارهای رسمی نشان میدهد روزانه دهها حادثه آتشسوزی در کشور رخ میدهد؛ حوادثی که علاوه بر تهدید جان شهروندان، میتواند سرمایه و دارایی سالها تلاش یک خانواده را در چند دقیقه نابود کند. در چنین شرایطی بیمه آتشسوزی نه یک انتخاب لوکس، بلکه ضرورتی انکارناپذیر در مدیریت ریسک ساختمانها اعم از مسکونی، اداری یا تجاری محسوب میشود.
بیمه آتشسوزی؛ پشتوانه اقتصادی در برابر بحران
بیمه آتشسوزی در زمره بیمههای اموال قرار میگیرد و شرکت بیمه در قبال دریافت حق بیمه، متعهد میشود خسارتهای مالی وارد شده به ساختمان و اموال بیمهگزار را تا سقف مندرج در بیمهنامه جبران کند. گرچه این بیمهنامه خسارات جانی را پوشش نمیدهد، اما در حوادثی که ممکن است کل یک واحد مسکونی یا حتی یک ساختمان را از بین ببرد، نقشی تعیینکننده در جلوگیری از فروپاشی اقتصادی خانوادهها ایفا میکند. در واقع، بیمه آتشسوزی ابزاری برای بازگشت سریعتر به شرایط عادی پس از بحران است.
پوششهای اصلی؛ سه خطر بنیادین
ساختار پایه بیمه آتشسوزی سه خطر اصلی را در بر میگیرد: آتش، صاعقه و انفجار.
آتش: هر نوع احتراق همراه با شعله که خارج از کنترل بوده و موجب خسارت به اموال شود.
صاعقه: تخلیه الکتریکی شدید میان ابرها یا میان ابر و زمین که میتواند منجر به آتشسوزی یا تخریب تجهیزات برقی شود.
انفجار: آزاد شدن ناگهانی انرژی ناشی از گاز یا بخار که خسارات آن در چارچوب بیمهنامه قابل جبران است.
این سه خطر، هسته اصلی تعهدات بیمه را تشکیل میدهند.
پوششهای تکمیلی؛ گسترش دامنه حمایت
با توجه به شرایط اقلیمی و جغرافیایی کشور، بسیاری از خسارات ناشی از خطرات طبیعی یا حوادث پیشبینینشده است. به همین دلیل، بیمه آتشسوزی امکان افزودن پوششهای تکمیلی را فراهم کرده است؛ از جمله: زلزله، سیل، طوفان، ریزش سقف ناشی از برف سنگین، نشست زمین، ترکیدگی لولهها، سقوط هواپیما یا برخورد اجسام خارجی به ساختمان.
انتخاب این پوششها باید بر اساس ریسک منطقه، نوع سازه و شرایط ساختمان انجام شود. بیتوجهی به این موضوع میتواند در زمان حادثه خسارات جبرانناپذیری به همراه داشته باشد.
ضرورت ارزشگذاری واقعی و بهروز ساختمان
یکی از مشکلات رایج در زمان صدور بیمهنامه، اعلام ارزش کمتر از واقع ساختمان به منظور کاهش حقبیمه است. این اقدام در ظاهر صرفهجویی محسوب میشود، اما در زمان خسارت میتواند به فاجعه مالی منجر شود؛ زیرا پرداخت خسارت بر مبنای سرمایه بیمهشده انجام میگیرد.
راهکار اصولی آن است که ارزش ساختمان با استناد به نظر کارشناسان رسمی یا تأییدیه اتحادیه سازندگان و بر اساس قیمت روز مصالح و هزینههای ساخت تعیین شود تا سقف تعهدات بیمه با واقعیت بازار همخوانی داشته باشد.
پیشبینی هزینه اسکان موقت
در بسیاری از حوادث آتشسوزی، واحدهای مسکونی برای مدتی غیرقابل سکونت میشوند. در چنین شرایطی، هزینه اجاره محل جایگزین فشار اقتصادی مضاعفی به خانوادهها تحمیل میکند. پیشبینی پوشش هزینه اسکان موقت ساکنان تا پایان عملیات بازسازی و تحویل مجدد واحد، که میتواند همزمان با نظر کارشناسان رسمی یا تأییدیه اتحادیه سازندگان به قرارداد افزوده شود اقدامی هوشمندانه در طراحی بیمهنامههای جامع محسوب میشود.
آموزش ساکنان؛ حلقه مفقوده ایمنی
بخش قابل توجهی از خسارات ناشی از آتشسوزی به دلیل واکنشهای نادرست اولیه رخ میدهد. آموزش ساکنان در زمینه تخلیه اضطراری، نحوه برخورد با حریقهای کوچک و استفاده صحیح از تجهیزات اطفای حریق میتواند نقش تعیینکنندهای در کاهش خسارات داشته باشد.
برگزاری دورههای آموزشی و مانورهای عملی با همکاری واحد آموزش سازمان آتشنشانی هر منطقه، گامی مؤثر در ارتقای فرهنگ ایمنی ساختمانهاست.
تجهیز هر واحد به کپسول آتشنشانی
در بسیاری از ساختمانها تنها مشاعات مانند پارکینگ یا راهروها در طبقات به کپسول آتشنشانی مجهز هستند، در حالی که اغلب آتشسوزیها از داخل واحدها آغاز میشود. به همین دلیل کارشناسان ایمنی توصیه میکنند علاوه بر تجهیز طبقات ساختمانها به کپسولهای استاندارد، از محل دارایی ساختمان هر یک از واحدها نیز به صورت مستقل یک کپسول آتشنشانی در اختیار داشته باشند، زیرا واکنش در دقایق اولیه حادثه، تعیینکنندهترین عامل در مهار حریق است.
مانور عملی همزمان با زمان شارژ کپسولها
یکی از پیشنهادهای کاربردی در مدیریت ایمنی ساختمانها، برگزاری مانور آموزشی پیش از پایان اعتبار شارژ کپسولهاست. در این برنامه، ساکنان میتوانند تحت نظارت کارشناسان آتشنشانی، کپسولهای خود را بهصورت عملی بر روی آتش کنترلشده در فضای باز تخلیه کنند و تجربه واقعی استفاده از آن را کسب نمایند.
پس از پایان مانور نیز تمامی کپسولها به طور همزمان برای شارژ مجدد ارسال میشود تا تجهیزات ایمنی ساختمان دوباره آماده بهرهبرداری باشد. این اقدام علاوه بر آموزش عملی، از انقضای بیاطلاع تجهیزات جلوگیری میکند.
مسئولیت قانونی مدیریت ساختمان
اجرای این اقدامات نیازمند هماهنگی و پیگیری مستمر است و این مسئولیت طبق قانون تملک آپارتمانها بر عهده مدیر یا هیئتمدیره ساختمان قرار دارد. مدیریت ساختمان باید نسبت به تجهیز استاندارد فضاهای مشترک، هماهنگی آموزشها و مانورها، نظارت بر سلامت تجهیزات ایمنی، اخذ بیمهنامه براساس ارزش روز ساختمان و تقسیم هزینهها متناسب با متراژ واحدها و دریافت آن از مالکان اعم از ساکن یا موجر اقدام کند. در صورت بروز حادثه و اثبات قصور در انجام این وظایف، مسئولیت حقوقی و جبران خسارات میتواند متوجه مدیریت ساختمان باشد.
بیمه؛ فراتر از یک قرارداد مالی
بیمه آتشسوزی صرفاً یک ابزار جبران خسارت نیست، بلکه بخشی از یک نظام جامع مدیریت ریسک در محیطهای مسکونی است. زمانی که بیمهنامه دقیق، ارزشگذاری واقعی ساختمان، آموزش مستمر ساکنان و مدیریت مسئولانه در کنار یکدیگر قرار گیرند، میتوان انتظار داشت خسارات ناشی از حوادث به حداقل برسد و امنیت و آرامش بیشتری در زندگی شهری حاکم شود.
در دنیای پرریسک امروز، پیشگیری هوشمندانه و پشتوانه مالی مطمئن، دو بال اصلی امنیت خانوادههاست.
