جهان اقتصاد تبعات بیتوجهی به شاخصهای بهرهوری را تحلیل میکند:
بهرهوری؛ حلقه مفقوده اقتصاد ایران
زهرا عسگری ـ روزنامهنگار
بهرهوری در علم اقتصاد به معنای استفاده هوشمندانه از منابع در دسترس برای تحقق اهداف توسعه و رفاه اجتماعی است. این مفهوم که در قرن هجدهم میلادی در بخش تولید کالا بهعنوان یک علم تجربی پا به عرصه دانش بشری نهاد در قرن بیستم به یکی از موثرترین ابزارهای ارتقای کیفی سرمایهگذاری در سطح ملی بدل شد؛ بهگونهای که با اندازهگیری بهرهوری کل عوامل تولید مشخص شده است حدود ۵۰ درصد از رشد اقتصادی کشورهای توسعهیافته از این طریق و بدون سرمایهگذاری فیزیکی به دست آمده است.
به عبارتی این کشورها با استفاده هوشمندانه از منابع از ضایع شدن ثروت ملی خود جلوگیری کرده و زمینه ارتقای رفاه عمومی را فراهم آوردهاند.
این پرسش مطرح است که آیا در ایران نیز از این علم، متناسب با ظرفیتهای موجود و همسو با اعتقادات معنوی، بهرهگیری مناسبی شده است؟
متاسفانه با وجود آشنایی مدیران کلان اقتصادی کشور، دستکم از سال ۱۹۶۵ میلادی که ایران به عضویت یکی از مهمترین سازمانهای منطقهای بهرهوری جهان یعنی سازمان بهرهوری آسیا، درآمد، شاخصهای کلان اقتصادی در این بخش نشاندهنده بهکارگیری نامناسب این دانش در حوزه اقتصاد کشور است. شرایط حاکم بر اقتصاد ایران نیز ضرورت ورود جدیتر به این مباحث را روزبهروز روشنتر میکند زیرا دستیابی به اهداف چشمانداز از یکسو و رهایی از بیماریهای مزمن اقتصادی و رسیدن به رشد پایدار از سوی دیگر، تنها از مسیر بهرهوری و حل موانع پیشروی عملیاتی شدن این مفاهیم میگذرد. تاخیر و بیتوجهی به این موضوع میتواند به بروز بحران ملی بهرهوری و در پی آن مشکلات حاد در تولید ثروت در کشور منجر شود؛ بحرانی که متاسفانه نشانههایی از آن نیز قابل مشاهده است.
همچنین جنگ باعث شده است بخش قابل توجهی از درآمدهای مالیاتی دولت از بین برود و در چنین شرایطی تنها راهکار، افزایش بهرهوری در تمامی سطوح اقتصادی است.
از سوی دیگر، کسبوکارهای کوچک و متوسط در جریان دو جنگی که طی یک سال اخیر درگیر آن بودهاند، دچار خسارت و آسیب شدهاند. دولت طبیعتاً نباید فشار مالیاتی را به مشاغل خرد و کلان وارد کند. از این رو، احتمالاً در سال جاری با کمبود منابع مالی و کسری بودجه مواجه خواهد شد آن هم در شرایطی که ساختار دولتی در ایران بسیار عریض و طویل است و دستگاههای غیرمولد فراوانی در این ساختار وجود دارد.
مهمترین کاری که در سطح اقتصاد باید انجام شود، ارتقای بهرهوری از سوی دولت است با این حال، در سالهای اخیر بهرهوری با کمتوجهی و حتی بیتوجهی مواجه بوده است.
نقش مهم دانشبنیانها
دولت در احیای زیرساختهایی که از بین رفتهاند، باید اولویت را به شرکتهای دانشبنیان بدهد. اگر این اقدامات انجام شود، میتوان امیدوار بود که بحران اقتصادی پشت سر گذاشته شود اما اگر به آن بیتوجهی شود، مسائل حادتر خواهد شد و خدای ناکرده جامعه آسیب خواهد دید.
در همین خصوص، هادی قوامی نماینده مردم اسفراین در مجلس شورای اسلامی و نائبرئیس کمیسیون برنامه و بودجه مجلس شورای اسلامی با اشاره به ضرورت توجه به ابعاد مقوله بهرهوری در پیشبرد اهداف اقتصادی بهویژه در شرایط جنگی موجود، گفت: یکسوم رشد اقتصادی ۸ درصدی از طریق بهرهوری حاصل میشود. بهرهوری متاسفانه همواره در همه برنامهها مورد تاکید قرار گرفته اما بیشترین بیاعتنایی نیز به همین موضوع شده است.
نماینده مردم اسفراین در مجلس شورای اسلامی افزود: اگر هزینهها را کنترل کنیم و سرعت رشد بهرهوری را بیشتر از سرعت رشد هزینهها قرار دهیم، حتماً رشد اقتصادی محقق خواهد شد. متاسفانه تقریباً تمام اقداماتی که امروز انجام میشود چه خدماتی که به ظاهر توسط دولت تولید میشود و چه کالاهایی که تولید میشود به دلیل هزینه بسیار زیاد و مغفول ماندن بهرهوری، نتیجه مطلوبی برای اقتصاد کشور نداشته است.
نائبرئیس کمیسیون برنامه، بودجه و محاسبات مجلس شورای اسلامی ادامه داد: همین مسئله باعث شده است که ما نهتنها در شرایط تحریم بلکه حتی در سالهایی که ۱۳۰ میلیارد دلار درآمد نفتی داشتیم نیز کمترین رشد اقتصادی را تجربه کنیم چرا که هزینه، رشدآور نیست بلکه ضد رشد است و این بهرهوری است که رشد را به ارمغان میآورد.
وی با انتقاد از ساختار اداری کشور گفت: متاسفانه نظام اداری ما بزرگترین مانع پیشروی بهرهوری است، زیرا این سیستم تخصیصساز و مجموعه عناصری که باید یک هدف واحد را دنبال کنند، عملاً در حال افزایش هزینهها هستند. نائبرئیس کمیسیون برنامه، بودجه و محاسبات مجلس شورای اسلامی افزود: در بسیاری از حوزهها از جمله آموزش و آموزش عالی به جای آنکه سرمایهگذاریها به تولید خلاقیت و پالایش سلایق منجر شود، صرفاً مصرف منابع اتفاق میافتد. در آموزش عالی ما باید تولید دانش کنیم اما امروز پول خرج میکنیم بیآنکه این هزینهها به محصولی موثر منتهی شود. حجم بالایی مقاله و پایاننامه تولید میکنیم اما هیچکدام از اینها گرهی از مشکلات کشور باز نمیکند. هادی قوامی تاکید کرد: این وضعیت موجب میشود هزینهها بیهوده شوند و در نهایت، ماشین رشد اقتصادی کشور نیز به عقبگرد وادار شود.
