نوسازی ناوگان فرسوده؛ مسئلهای فراتر از یک وام
سلمان ذاکر - عضو کمیسیون صنایع و معادن مجلس شورای اسلامی
فرسودگی ناوگان حملونقل دیگر یک مسئله صرفاً مربوط به مالک خودرو نیست، بلکه به یکی از چالشهای مهم اقتصادی، زیستمحیطی و اجتماعی کشور تبدیل شده است. خودروهای فرسوده مصرف سوخت بیشتری دارند، هزینه تعمیر و نگهداری آنها بالاست و در کنار افزایش آلودگی هوا، فشار بیشتری بر منابع انرژی وارد میکنند. بنابراین نوسازی این ناوگان باید به عنوان یک سیاست عمومی و بلندمدت دنبال شود.
در چنین شرایطی، ارائه تسهیلات بانکی به مالکان خودروهای فرسوده میتواند بخشی از راهحل باشد، اما زمانی اثرگذار است که رقم تسهیلات با واقعیت قیمت خودرو تناسب داشته باشد. وقتی فاصله میان هزینه خرید خودروی جایگزین و توان مالی خانوار زیاد است، یک وام محدود عملاً نمیتواند انگیزه کافی برای خروج خودروهای فرسوده از چرخه مصرف ایجاد کند.
بخش مهمی از مالکان خودروهای قدیمی، اقشار متوسط و کمدرآمدی هستند که خودرو برای آنها تنها وسیله رفتوآمد نیست، بلکه ابزار کسب درآمد محسوب میشود. رانندگان تاکسی، فعالان حملونقل، صاحبان مشاغل خدماتی و بسیاری از افرادی که برای فعالیت اقتصادی به خودرو وابستهاند، در صورت ناتوانی در نوسازی وسیله نقلیه، هم با هزینههای تعمیرات و سوخت مواجه میشوند و هم امنیت درآمدی آنها تحت تأثیر قرار میگیرد.
از سوی دیگر، سیاست نوسازی نباید فقط بر پرداخت تسهیلات متمرکز باشد. ارزش واقعی خودروی فرسوده، شرایط تحویل خودرو، قیمت خودروی جایگزین، میزان آورده متقاضی، نرخ سود و مدت بازپرداخت، همگی در تصمیم نهایی مالک اثر دارند. اگر این اجزا با یکدیگر هماهنگ نباشند، حتی جذابترین عنوان تسهیلات نیز در عمل به استقبال گسترده منجر نخواهد شد.
یکی دیگر از مشکلات، پیچیدگی فرآیند دریافت حمایت است. سیاستی که قرار است به نوسازی ناوگان کمک کند، نباید مردم را درگیر سامانههای متعدد، مراحل اداری طولانی و مقررات متغیر کند. تجربه نشان داده است که هرچه فرآیند دریافت حمایت پیچیدهتر باشد، بخشی از متقاضیان واقعی از ادامه مسیر منصرف میشوند و منابع نیز به هدف اصلی خود نمیرسند.
راهکار اساسی، طراحی یک بسته جامع برای نوسازی است. تسهیلات بانکی باید در کنار مشوقهای مالی، تسهیل اسقاط، افزایش دسترسی به خودروهای اقتصادی و حمایت هدفمند از اقشار وابسته به خودرو قرار گیرد. همچنین میتوان برای خودروهایی که مصرف سوخت بالاتری دارند یا در مناطق آلوده فعالیت میکنند، مشوقهای بیشتری در نظر گرفت.
نوسازی ناوگان در بلندمدت حتی میتواند هزینههای دولت را کاهش دهد. کاهش مصرف سوخت، پایین آمدن هزینههای درمان ناشی از آلودگی هوا، کاهش خرابی و افزایش بهرهوری حملونقل، بخشی از منافع اقتصادی این سیاست است. بنابراین حمایت از خروج خودروهای فرسوده نباید صرفاً هزینه تلقی شود؛ بلکه نوعی سرمایهگذاری برای کاهش هزینههای آینده کشور است.
در نهایت، موفقیت طرح نوسازی به این بستگی دارد که سیاستگذار توان اقتصادی مالکان خودروهای فرسوده را بهدرستی در نظر بگیرد. اگر قرار است این افراد خودروهای خود را کنار بگذارند، باید مسیر جایگزینی برای آنها واقعاً امکانپذیر باشد. وام محدود، بدون اصلاح سایر اجزای این زنجیره، نمیتواند مسئلهای با این ابعاد را حل کند.
