جنگ چه بلایی بر صنعت پلاستیک آورد؟
زهرا عسگری ـ روزنامه نگار
وقوع جنگ در ایران و تنشهای مرتبط با تنگه هرمز و آسیب به زیرساختهای پتروشیمی ، کاهش تولید پلیمر، اختلال در عرضه و جهش قیمت پلاستیک در جهان را به دنبال داشتهاند.
ماجرا از جایی شروع شد که در جریان درگیریهای اخیر، برخی از واحدهای پتروشیمی ما آسیب دیدند. پتروشیمیها قلب تپنده تولید پلاستیک هستند. وقتی یکی از این واحدها از مدار خارج شود، یعنی مواد اولیهای مثل پلیاتیلن و پلیپروپیلن که برای ساخت همهچیز، از اسباببازی تا تجهیزات پزشکی استفاده میشود، کم میشود. طبق خبرهایی که همین روزها منتشر شده، موجودی انبارهای مواد اولیه در دو هفته گذشته به شدت افت کرده است.
این یعنی تولیدکننده پلاستیک مواد ندارد که با آن جنس بسازد. وقتی مواد کم باشد، قیمت در بورس کالا و بازار آزاد بالا میرود. جالب است بدانی که قیمت برخی مواد اولیه صنعت پلاستیک در همین یکی دو ماه اخیر، نسبت به قبل از جنگ، تقریبا دو برابر شده است! یعنی اگر قبلا یک کارخانه با یک مبلغ مشخص میتوانست هزار کیلو مواد بخرد، الان با همان پول به زور میتواند پانصد کیلو تهیه کند. این گرانی مستقیم میآید روی قیمت همان کیسه فریزر یا دبه ماستی که من و تو میخریم.
نگرانی دنیا بابت چیست؟
فقط بحث داخل ایران نیست. اخبار جهانی هم نشان میدهد که بعد از شروع این جنگ، قیمت پلاستیک در کل دنیا جوری جهش کرده که در چهار سال اخیر بیسابقه بوده است. چون خاورمیانه و به خصوص منطقه ما، تامینکننده بزرگ محصولات پتروشیمی دنیاست، حالا با ناامن شدن مسیرها و آسیب دیدن پتروشیمیها، تمام دنیا نگرانِ پلاستیک است.
از قطعات خودرو گرفته تا بطریهای آب معدنی، همهچیز دارد گران میشود. تحلیلگران میگویند این افزایش قیمت به خاطر «حق بیمه ریسک» است؛ یعنی چون احتمال خطر بالا رفته، قیمتها هم نجومی شدهاند. در چنین وضعیتی، پلاستیک دیگر فقط یک زباله نیست، بلکه یک «سرمایه ملی» است که نباید هدر برود.
اولویت بندی دولت
طبق آمارهایی که از اتحادیه صنایع پتروشیمی اعلام کرده، دولت مجبور شده است برای جلوگیری از بحران، تامین مواد اولیه را اولویتبندی کند. یعنی مثلاً اولویت اول شده تولید ظروف لبنیات و بستهبندی مواد غذایی اساسی و اولویتهای بعدی چیزهای لوکس یا اسباببازیها هستند. حتی صادرات برخی مواد اولیه مثل مواد شوینده را هم ممنوع کردهاند تا بازار داخلی خالی نشود. در چنین شرایطی، وقتی شهرداری تهران میگوید «برای وطن، پلاستیک مصرف نکنید»، در واقع دارد به این زنجیره کمک میکند. هر چه مصرف پلاستیکهای غیرضروری در سطح شهر کمتر شود، مواد اولیه بیشتری برای تولیدِ اقلامِ حیاتی باقی میماند.
کنار چالشهای داخلی، دادههای جدید از بازارهای جهانی نشان میدهد که جنگ با ایران، تاثیرات قابلتوجهی بر قیمت جهانی پلاستیک و محصولات وابسته گذاشته است؛ تاثیراتی که میتواند بهصورت غیرمستقیم بر بازار داخلی ایران نیز بازتاب یابد.
افزایش بیش از ۴۰درصدی قیمت نفت از آغاز درگیریها، بهطور مستقیم هزینه تولید پلاستیک را افزایش داده است؛ چراکه بیش از ۹۹ درصد پلاستیکهای جهان از سوختهای فسیلی مشتق میشوند.
این افزایش هزینه، بهویژه در مواد پایهای مانند پلیاتیلن و پلیپروپیلن که پرکاربردترین پلیمرهای جهان هستند، بهوضوح مشاهده شده و قیمت رزینهای پلاستیکی در بسیاری از بازارها طی یک ماه گذشته رشد دو رقمی را تجربه کرده است.
یکی از عوامل کلیدی این روند، تهدید مسیرهای حیاتی انرژی بهویژه تنگه هرمز است؛ گذرگاهی که حدود یکپنجم عرضه جهانی نفت و گاز مایع از آن عبور میکند.
خاورمیانه نیز بهعنوان تامینکننده حدود یکچهارم صادرات جهانی پلیاتیلن و پلیپروپیلن، نقشی تعیینکننده در این بازار دارد. اختلال در این مسیرها، بهسرعت به افزایش قیمتها در سراسر زنجیره تامین منجر شده است.
در کوتاهمدت، جایگزینهای محدودی برای پلاستیک وجود دارد و تغییر به موادی مانند کاغذ یا شیشه، نیازمند سرمایهگذاری و بازطراحی گسترده فرآیندهای تولید است. از این رو، بسیاری از شرکتها بهجای جایگزینی کامل، به سمت کاهش مصرف، سبکسازی بستهبندی و استفاده بهینهتر از مواد حرکت کردهاند.
