جهان اقتصاد گزارش می دهد؛
زمستان سخت دامداری
رضا پورحسین - روزنامه نگار
جهان اقتصاد: در روزهایی که در آستانه عبور از فصل گرما هستیم، مشکل اصلی در بخش نهادههای دامی نه کمبود فیزیکی کالا، بلکه ناتوانی در تأمین مالی خرید آن است.
در شرایط کنونی بازار، عرضه نهادههایی مانند جو، ذرت، کنجاله سویا و سایر اقلام خوراکی با اختلال جدی روبهرو نیست و شبکههای توزیع نیز نسبتاً فعالاند. با این حال، همین دسترسی ظاهری وقتی با کمبود نقدینگی تولیدکننده همراه میشود، عملاً به بنبست میانجامد.
دامداران، بهویژه صاحبان گلههای سبک، اکنون بیش از هر زمان دیگری با این معضل دستوپنجه نرم میکنند؛ معضلی که اگر حل نشود، میتواند زنجیره تولید گوشت قرمز را در ماههای آینده دچار تنش کند.
در حدود شش ماه نخست سال، دامداران دام سبک معمولاً از ظرفیت مراتع طبیعی و باقیمانده مزارع غلات بهره میبرند. این دوره نسبتاً کمهزینه، فشار مستقیم خوراک دستی را کاهش میدهد و به تولیدکننده فرصت میدهد بخشی از هزینههای جاری را مدیریت کند.
دامها در این ماهها با اتکا به پوشش گیاهی مراتع و کاه مزارع، بخش عمده انرژی مورد نیاز خود را تأمین میکنند و در نتیجه، نیاز به خرید نهادههای صنعتی کمتر است.
این وضعیت برای بسیاری از واحدهای سنتی و نیمهصنعتی نوعی تنفس مالی ایجاد میکند. با این وجود، پرواربندان که گلههایشان عمدتاً وابسته به خوراک دستی و جیرههای فشرده است، از همان ابتدای سال با هزینههای سنگینتری مواجهاند و فشار نقدینگی بر آنها زودتر احساس میشود.
نگرانی واقعی از نیمه دوم سال آغاز میشود. با پایان فصل چرا و کاهش کیفیت مراتع، وابستگی به نهادههای خریداریشده بهسرعت افزایش مییابد.
در این مقطع، تولیدکننده ناگزیر است حجم قابلتوجهی جو، ذرت و کنجاله را تأمین کند تا وزنگیری دامها حفظ شود و تلفات به حداقل برسد.
اگر منابع مالی کافی در اختیار نباشد، دامدار مجبور میشود یا از کیفیت جیره بکاهد، یا دام را زودتر و با وزن کمتر به بازار عرضه کند، یا حتی بخشی از گله را به فروش اضطراری برساند.
هر یک از این گزینهها نه تنها درآمد تولیدکننده را کاهش میدهد، بلکه بر عرضه پایدار گوشت در ماههای بعد نیز اثر منفی میگذارد.
تاکنون جلسات متعددی در سطوح مختلف برگزار شده و موضوع تأمین مالی دامداران بارها مطرح گردیده است. با این حال، توجه عملی و سازوکارهای مؤثر برای حل این معضل هنوز شکل نگرفته است.
تسهیلات بانکی موجود یا به دلیل شرایط سخت وثیقه و بازپرداخت برای بسیاری از دامداران کوچک و متوسط قابل دسترس نیست، یا حجم آن با نیاز واقعی بخش همخوانی ندارد.
نبود خطوط اعتباری مناسب، تأخیر در پرداخت مطالبات و محدودیتهای سیستم بانکی، همگی به تشدید این مشکل کمک کردهاند. در نتیجه، تولیدکننده که باید در نیمه دوم سال بیشترین هزینه را متحمل شود، عملاً بدون پشتوانه مالی کافی رها شده است.
این وضعیت در حالی ادامه دارد که طرف دیگر بازار، یعنی مصرفکننده، نیز توان خرید محدودی دارد. بخش عمده خانوارها هنوز قدرت خرید گوشت قرمز را در سطح مطلوب ندارند و افزایش قیمتها میتواند تقاضا را بیشتر تضعیف کند. اگر تولیدکننده به دلیل کمبود نقدینگی مجبور به کاهش تولید یا عرضه اجباری شود، بازار در میانمدت با نوسان عرضه روبهرو خواهد شد و این نوسان میتواند فشار بیشتری بر قیمتها وارد کند.
از سوی دیگر، اگر قیمتها به دلیل حمایتهای ناقص یا کمبود عرضه بالا برود، مصرفکننده نهایی آسیب میبیند و چرخه رکود تقاضا تشدید میشود.
بنابراین، مشکل اصلی نه در کمبود نهاده در انبارها، بلکه در نبود سازوکارهای مالی کارآمد برای انتقال این نهاده به دست تولیدکننده است.
تا زمانی که منابع مالی بهموقع و با شرایط منطقی در اختیار دامداران قرار نگیرد، حتی وجود نهاده کافی نیز نمیتواند پایداری تولید را تضمین کند.
نیمه دوم سال نزدیک است و فرصت برای اقدام عملی محدود. اگر سیاستگذاران و نهادهای مالی همچنان به برگزاری جلسات اکتفا کنند و راهحلهای اجرایی ارائه ندهند، فشار هزینهای بر دوش دامداران سنگینتر خواهد شد و پیامدهای آن در بازار گوشت و سفره خانوارها نمایان میگردد. تأمین مالی هدفمند و بهموقع، اکنون مهمترین حلقه مفقوده برای حفظ تعادل در این بخش است.
