حامیم؛ کارت حامی ملت
اکبر علیزاده اعتمادی - پژوهشگر مسائل اجتماعی
در میان هفت سوره قرآن کریم که با حروف مقطعه «حم» آغاز میشوند، آیهای وجود دارد که پیوند نام حامیم با موضوع معیشت را معنادار میکند. در آیه ۳۲ سوره زخرف میخوانیم:
«نَحْنُ قَسَمْنَا بَیْنَهُمْ مَعِیشَتَهُمْ فِی الْحَیَاةِ الدُّنْیَا»
یعنی: «ما وسایل معاش آنان را در زندگی دنیا میانشان تقسیم کردهایم.»
این آیه یادآور اهمیت معیشت در نگاه قرآنی است.
«حامیم» نیز در این پیشنهاد، مخفف «حامی ملت» و نام طرحی برای صیانت از قدرت خرید مردم است.
راهکاری برای بازگرداندن قدرت خرید به سفره مردم
هر سال با افزایش حقوق کارمندان، دستمزد کارگران و مستمری بازنشستگان، بخشی از هزینههای زندگی جبران میشود؛ اما رشد قیمتها در طول سال، دوباره قدرت خرید خانوار را کاهش میدهد. از سوی دیگر، دولت برای حمایت از مردم، هزینههای سنگینی در قالب یارانه نقدی، کالابرگ و یارانههای آشکار و پنهان میپردازد؛ حمایتهایی که با تغییر قیمتها، ارزش واقعی آنها نیز دستخوش کاهش میشود.
تجربه کاهش ارزش پول ملی در یک دهه گذشته و تغییرات ناشی از حذف ارز ترجیحی در ماههای اخیر، ضرورت بازنگری در شیوه حمایت معیشتی را نشان میدهد.
پیشنهاد، جایگزینی حمایتهای پراکنده با طرحی به نام «کارت حامیم» با استفاده از کد ملی افراد است؛ کارتی که بهجای پرداخت اعتبار ریالی متغیر، امکان خرید سهم مشخصی از کالاهای ضروری را با قیمت حمایتی فراهم کند.
تعیین مشمولان بر اساس حداقل حقوق
پیشنهاد میشود حداقل حقوق، مبنای تعیین دامنه درآمدی مشمولان باشد؛ بهگونهای که حقوقبگیران تا سقف هفت برابر حداقل حقوق، در دهکهای اول تا هفتم قرار گیرند و مشمول کارت حامیم شوند. افراد فاقد درآمد کافی نیز با توجه به وضعیت معیشتی، در گروههای حمایتی کمیته امداد و بهزیستی قرار گیرند.
این معیار، در کنار بررسی تعداد اعضای خانوار و شرایط خاص اقتصادی و درمانی، میتواند شناسایی مشمولان را سادهتر و شفافتر کند.
تبدیل بن معیشت به سهمیه کالا
مبنای تعیین اعتبار کارت حامیم، سبد معیشت و نیازهای غذایی و درمانی خانوار بر اساس استانداردهای مورد نظر شورایعالی کار باشد.
به این ترتیب، در ابتدای هر سال، مقدار سهم هر فرد از اقلام ضروری مانند گوشت، مرغ، برنج، لبنیات، روغن و سایر کالاهای اساسی تعیین شود و اعتبار معادل آن، بهجای یک رقم ریالی ثابت، طی دوازده ماه بهصورت ماهانه در کارت حامیم قرار گیرد.
برای مثال، اگر سهم ماهانه یک کارگر در سبد حمایتی یک کیلو گوشت باشد، کارت او باید امکان خرید همان یک کیلو را با قیمت حمایتی فراهم کند؛ بدون پرداخت وجه اضافی از جیب خانوار، مشروط بر تأمین کامل اعتبار آن از سوی منابع حمایتی.
خرید با قیمت پیش از حذف ارز ترجیحی
مبنای قیمتگذاری کالاهای مشمول کارت حامیم، قیمت مرجع پیش از حذف ارز ترجیحی باشد. دولت مابهالتفاوت قیمت بازار و قیمت حمایتی را مستقیماً با فروشنده تسویه کند تا افزایش قیمتها، مقدار سهمیه تعیینشده خانوار را کاهش ندهد.
همین سازوکار برای دارو و خدمات درمانی ضروری نیز با رعایت ضوابط بیمهای قابل اجراست.
تأمین اعتبار از محل یارانههای موجود
دولت هماکنون منابع قابل توجهی را برای یارانه نقدی، کالابرگ و حمایتهای آشکار و یارانههای پنهان اختصاص میدهد. پیشنهاد میشود این منابع بهصورت شفاف بررسی و بخش قابل تخصیص آنها بهجای پرداختهای پراکنده، برای تأمین سبد معیشت و درمان خانوارهای مشمول کارت حامیم به کار گرفته شود.
در این الگو، یارانه بهجای توزیع در حلقههای متعدد تولید، واردات و مصرف، مستقیماً قدرت خرید خانوار را پشتیبانی میکند. ثبت خریدها و تسویه مستقیم با فروشندگان نیز امکان نظارت بر هزینهکرد منابع عمومی را افزایش میدهد.
مشارکت کارفرمایان و کاهش فشار بودجهای دولت
در این طرح، سهم قانونی کارفرمایان در تأمین بن معیشت و مزایای رفاهی شاغلان حفظ میشود و دولت نیز منابع حمایتی خود را برای جبران مابهالتفاوت قیمت کالاها و تأمین سهم گروههای حمایتی اختصاص میدهد. در نتیجه، بخشی از هزینه حمایت از معیشت از مسیر تعهدات قانونی کارفرمایان تأمین میشود و فشار مستقیم بر بودجه عمومی کاهش مییابد.
و در پایان
کارت حامیم در مأموریتی وسیع برای حفظ قدرت خرید سبد معیشت در فاصله میان دو مرحله تعیین سالانه حقوق و دستمزد به کار گرفته میشود.
مطالبه از دولت و مجلس روشن است: بهجای توزیع پراکنده یارانهها، منابع حمایتی را در خدمت تأمین سبد معیشت مردم قرار دهید؛ سبدی که مقدار آن مشخص، قیمت حمایتی آن قابل محاسبه و اعتبار خرید آن در تمام دوازده ماه سال تضمینشده باشد.
حامیم؛ با حمایت از معیشت مردم و تضمین قدرت خرید انان، به پرداختهای اعتبار ریالی پایان میدهد.