هوش مصنوعی و اقتصاد
علیرضا قزیلی - تحلیلگر
هوش مصنوعی بهعنوان عاملی راهبردی در روابط بینالملل ظهور کرده و رقابتپذیری اقتصادی، امنیت ملی و توزیع قدرت جهانی را متحول ساخته است. کاربردهای آن در صنعت، پژوهشهای علمی، عملیات نظامی و مدیریت امور به معنای عام آن، فرصتهای قابلتوجهی ایجاد کرده و درعین حال، نگرانیهایی نیز درباره امنیت، نابرابریهای اقتصادی و اجتماعی برانگیخته است. اینکه چگونه اعضای جامعه جهانی – که در سطوح مختلفی از تولید و دسترسی به هوش مصنوعی قرار دارند- بتوانند از مزایای هوش مصنوعی به عنوان یک فناوری روز بهرمند شوند و چگونه از مخاطرات و زیانهای آن پیشگیری کنند در حد یک موضوع با درجه فوریت و اولویت بالا در دستور کار دولت ها قرار گرفته است. هوش مصنوعی آنچنان درابعاد مختلف زندگی بشر نفوذ کرده که ضرورت و نیاز به تنظیم مقرراتی ناظر بر آن اجتناب ناپذیر می نماید. از سوی دیگر نیاز به نظارت برهوش مصنوعی از یک موضوع صرفاً فنی یا تنظیمگری Regulatory فراتر رفته و به طور فزایندهای با عناصر قدرت کشورها درهم آمیخته است که روابط قدرت میان بازیگران جامعه بین المللی را متحول می سازد و خود به تنهایی در شکل دهی به نظم بین المللی نقش آفرینی خوداهد کرد.
هوش مصنوعی و قدرت در روابط بین الملل
از دیدگاه نظریههای مختلف در روابط بین الملل، هوش مصنوعی اثرات و پیامدهای مختلفی بر روابط بین الملل خواهد داشت.
از منظر واقعگرایی، هوش مصنوعی پیشرفته ابزاری برای اعمال قدرت ملی است. دولتها در پی کسب برتری در قابلیتهای نظامی، اطلاعاتی، بهره وری اقتصادی و نوآوری فناورانه هستند. بنابراین، کنترل منابع اصلی هوش مصنوعی میتواند به منبعی برای اعمال نفوذ ژئوپلیتیکی تبدیل شود.
در مقابل، از نگاه نهادگرایی لیبرال، وابستگی متقابل فناورانه میتواند همکاری بین المللی را تقویت کند. پژوهشهای بینالمللی، استانداردهای فنی مشترک و سازوکارهای ایمنی مشترک میتوانند هزینهها را کاهش دهند، شفافیت را بهبود بخشند و به مقابله با خطراتی کمک کنند که از مرزهای ملی فراتر میروند.
از نگاه اقتصاد سیاسی انتقادی ونظریه وابستگی، هوش مصنوعی روابط نابرابر درنظام فناورانه جهانی را تعمیق میکند. کشورهایی که دادهها Data، نیروی کار یا مواد خام تأمین میکنند، اما زیرساختهای محاسباتی پیشرفته و خدمات هوش مصنوعی با ارزش افزوده بالا در اختیار ندارند، با فراگیر شدن هوش مصنوعی همچنان در موقعیتهای اقتصادی فرودست در نظام بین الملل باقی بمانند.
مجموع این دیدگاهها یک چالش بنیادین در برابر تصمیم گیران و سیاست گذاری دولت ها – عمدتا دولت های کم برخوردار- قرار می دهد: «دولتها برای توسعه قابلیتهای هوش مصنوعی به همکاری بینالمللی نیاز دارند، اما همزمان توسعه هوش مصنوعی و وابستگی به دیگران نباید به منبعی برای آسیبپذیری سیاسی آنها تبدیل شود».