جهان اقتصاد گزارش می دهد؛
گرانی در کمین شیر
رضا پورحسین - روزنامه نگار
جهان اقتصاد: تحریم‌ها و محاصره‌های اقتصادی مدت هاست که بر زندگی روزمره مردم ایران سایه افکنده‌اند و فشار را مستقیماً بر سفره خانوارها بیشتر کرده‌اند.
این فشار نه فقط در قیمت کالاهای وارداتی، بلکه در زنجیره تولید داخلی نیز خود را نشان می‌دهد؛ جایی که دامداران و تولیدکنندگان شیر خام با افزایش سرسام‌آور هزینه‌ها روبه‌رو هستند و نتیجه آن، کاهش قدرت خرید مردم برای محصولات لبنی است.
وقتی قیمت تمام‌شده تولید بالا می‌رود و قیمت فروش پایین‌تر از هزینه واقعی می‌ماند، دامدار مجبور به کاهش تولید یا حتی خروج از چرخه می‌شود و در نهایت شیر و لبنیات از سفره بسیاری از خانواده‌ها فاصله می‌گیرد.
مدیرعامل اتحادیه سراسری صنعت دامپروران در اظهارات اخیر خود به وضوح این مساله را بیان کرد. او گفت در جلسات کارشناسی با کارشناسان معاونت امور دام وزارت جهاد کشاورزی، قیمت ۷۰۸۰۰ تومان به عنوان نرخ کارشناسی برای هر کیلوگرم شیر خام به دست آمده است.
این در حالی است که قیمت فعلی هر کیلوگرم شیر خام تنها ۶۰۵۰۰ تومان است. انجمن صنایع لبنی کشور نیز قیمت مورد نظر خود را ۶۸۰۰۰ تومان اعلام کرده است.
این فاصله‌ها نشان می‌دهد که تولیدکنندگان در حال زیان‌دهی هستند و نمی‌توانند هزینه‌های واقعی را پوشش دهند. آزاد با بیان اینکه احتمالاً نرخ پیشنهادی در جلسه هفته آینده ستاد تنظیم بازار تعیین تکلیف می‌شود، افزود محاسبات قیمت تمام‌شده که بر اساس نرخ نهاده‌های دامی یک ماه پیش انجام شده بود، اکنون با واقعیت‌های بازار فاصله دارد.
در آن زمان قیمت نهاده‌های دامی در محاسبه حدود ۵۰۰۰۰ تومان بود، اما امروز به حدود ۷۰۰۰۰ تومان رسیده است. اگر تغییر قیمت نهاده‌ها را در نظر بگیریم، بهای تمام‌شده تولید شیر خام حداقل در هر کیلوگرم ۷۵۰۰۰ تومان است.
این افزایش قیمت نهاده‌ها ریشه عمیقی در تحریم‌ها و محاصره دارد. وابستگی بالای صنعت دامپروری به واردات، آسیب‌پذیری را دوچندان کرده است. در نهاده‌های اصلی مانند کنجاله سویا و ذرت، وابستگی بیش از ۸۰ تا ۹۰ درصد است و در تأمین جو نیز تنها یک‌سوم نیاز در داخل تولید می‌شود و دو‌سوم آن وارداتی است.
وقتی کانال‌های بانکی و کشتیرانی تحت فشار تحریم قرار می‌گیرند، هزینه تأمین این نهاده‌ها افزایش می‌یابد، تأخیر در ورود کالا رخ می‌دهد و نوسان قیمت‌ها شدیدتر می‌شود.
بخشی از مشکلات مانند افزایش هزینه‌های حمل‌ونقل ناشی از شرایط خاص و جنگی است، اما بخش عمده‌ای از موضوعات به مدیریت داخلی و عملکرد مدیران کشور بازمی‌گردد.
با این حال، نمی‌توان نقش تحریم‌ها را در تشدید این مشکلات نادیده گرفت. تحریم‌ها دسترسی به ارز را محدود می‌کنند، هزینه‌های واسطه‌گری را بالا می‌برند و در نهایت قیمت تمام‌شده را برای تولیدکننده داخلی غیرقابل تحمل می‌سازند.
نتیجه این وضعیت مستقیماً بر سفره مردم اثر می‌گذارد. شیر و لبنیات از اقلام اساسی سبد غذایی هستند و افزایش قیمت یا کاهش عرضه آن‌ها، به ویژه برای اقشار کم‌درآمد، به معنای حذف تدریجی پروتئین و کلسیم از رژیم غذایی است.
خانواده‌هایی که پیش‌تر می‌توانستند روزانه شیر و ماست مصرف کنند، حالا مجبورند سهم این محصولات را کم کنند یا به جایگزین‌های ارزان‌تر و کم‌کیفیت‌تر روی آورند. این فشار فقط اقتصادی نیست؛ پیامدهای بلندمدت آن بر سلامت عمومی، به ویژه کودکان و سالمندان، قابل توجه است.
وقتی تولید دامدار صرفه اقتصادی نداشته باشد، گله‌ها کاهش می‌یابند، تولید شیر افت می‌کند و بازار با کمبود روبه‌رو می‌شود. در چنین شرایطی، حتی اگر دولت بخواهد با قیمت‌گذاری دستوری از مصرف‌کننده حمایت کند، نتیجه نهایی کاهش عرضه و صف‌های طولانی یا بازار سیاه خواهد بود.
واقعیت این است که تحریم و محاصره، حلقه واسطی هستند که مشکلات ساختاری داخلی را تشدید می‌کنند. وابستگی شدید به واردات نهاده‌ها، نبود برنامه‌ریزی بلندمدت برای خودکفایی نسبی در بخش دام، و ضعف در مدیریت زنجیره تأمین، همه در سایه تحریم‌ها پررنگ‌تر می‌شوند.
اگر قیمت کارشناسی ۷۰۸۰۰ تومان یا حتی هزینه واقعی ۷۵۰۰۰ تومان محقق نشود، دامداران بیشتری از چرخه تولید خارج خواهند شد و فشار بر سفره مردم ادامه خواهد یافت.
تصمیم‌گیری در ستاد تنظیم بازار هفته آینده می‌تواند نقطه عطفی باشد، اما تا زمانی که ریشه‌های وابستگی و هزینه‌های ناشی از تحریم‌ها مدیریت نشود، این چرخه تکراری ادامه دارد.
مردم هر روز در خریدهای روزمره خود این فشار را لمس می‌کنند؛ جایی که قیمت یک لیتر شیر یا یک بسته ماست، دیگر با درآمد ثابت خانوار همخوانی ندارد. این همان نقطه تلاقی تحریم، مدیریت و معیشت است که نادیده گرفتن آن، فقط به ضرر سفره مردم تمام می‌شود.
