جای خالی بهره‌وری در ساخت مسکن؛فرار بزرگ انرژی از خانه‌ها

جهان اقتصاد: براساس آمار منتشر شده و در آستانه نزدیک شدن به روزهای سرد سال، در سال های اخیر انرژی زیادی در خانه‌ها هدر می‌رود و این واقعیت تلخ، یکی از چالش‌های اساسی کشور در مسیر توسعه پایدار به شمار می‌آید.

بر اساس مطالعات انجام‌شده، ۳۵ درصد از کل مصرف انرژی کشور به بخش ساختمان اختصاص دارد.

این رقم نشان‌دهنده سهم بسیار بالای ساختمان‌ها در تقاضای انرژی ملی است و بیانگر آن است که بخش قابل توجهی از منابع انرژی کشور در فضایی مصرف می‌شود که می‌تواند با طراحی بهتر و بهره‌گیری از فناوری‌های نوین، به شکل چشمگیری کاهش یابد. 

مطالعات دیگر نیز نشان می‌دهد که متوسط مصرف انرژی به ازای هر مترمربع ساختمان در ایران حدود ۲.۵ برابر رقم مشابه در کشورهای اروپایی است.  

این اختلاف بزرگ، نه تنها فشار مضاعفی بر شبکه تأمین انرژی وارد می‌کند، بلکه هزینه‌های اقتصادی سنگینی را بر دوش خانوارها و دولت می‌گذارد و در عین حال پیامدهای زیست‌محیطی جدی به همراه دارد.

مسئله اصلی در نهضت مسکن صرفاً ساخت تعداد بیشتری واحد مسکونی نیست. پرسش کلیدی این است که چگونه می‌توان با اتکا به دانش و نوآوری، شیوه ساخت مسکن و طراحی شهرک‌های آینده را متحول کرد تا ارتقای بهره‌وری در این صنعت به یکی از اولویت‌های جدی سیاستگذاران تبدیل شود.

روش‌های سنتی ساخت‌وساز که هنوز در بسیاری از پروژه‌ها غالب است، معمولاً با اتلاف بالای انرژی همراه است.

دیوارهای بدون عایق مناسب، پنجره‌های تک‌جداره، سیستم‌های گرمایش و سرمایش ناکارآمد و نبود مدیریت هوشمند مصرف، همگی باعث می‌شوند بخش زیادی از انرژی تولیدشده پیش از آنکه به رفاه واقعی ساکنان بینجامد، هدر رود.

در چنین شرایطی، حرکت به سمت ساخت ساختمان‌های کم‌مصرف، بادوام و سازگار با محیط زیست ضرورتی دوچندان پیدا می‌کند.

صنعتی‌سازی ساختمان یکی از راهکارهای اصلی برای عبور از این وضعیت است.

با انتقال بخش عمده فرآیند ساخت به کارخانه‌ها و استفاده از قطعات پیش‌ساخته، می‌توان کیفیت اجرا را بالا برد، ضایعات مصالح را کاهش داد و استانداردهای عایق‌بندی و بهره‌وری انرژی را به‌صورت یکنواخت اعمال کرد. 

استفاده از مصالح نوین نیز نقش مهمی ایفا می‌کند. مصالحی که ضریب انتقال حرارت پایینی دارند، وزن کمتری دارند و در عین حال دوام بیشتری از خود نشان می‌دهند، می‌توانند مصرف انرژی ساختمان را در طول عمر آن به شکل معناداری کم کنند. 

روش‌های پیشرفته طراحی نیز باید مورد توجه قرار گیرد. طراحی اقلیمی، جهت‌گیری مناسب ساختمان نسبت به خورشید، بهره‌گیری از نور طبیعی و تهویه طبیعی، همگی ابزارهایی هستند که بدون نیاز به مصرف انرژی اضافی، آسایش حرارتی را افزایش می‌دهند. 

مدیریت هوشمند پروژه‌ها و بهره‌گیری از فناوری‌های کاهش‌دهنده ضایعات نیز بخش دیگری از این تحول است.

با استفاده از سیستم‌های دیجیتال پایش مصرف انرژی، سنسورهای هوشمند و سامانه‌های کنترل مرکزی، می‌توان مصرف انرژی را در زمان واقعی مدیریت کرد و از هدررفت‌های پنهان جلوگیری نمود.

شهرک‌های آینده نباید تنها به عنوان مجموعه‌ای از واحدهای مسکونی منفرد دیده شوند.  

آن‌ها باید به عنوان یک نظام یکپارچه شهری طراحی شوند که در مصرف آب و انرژی کارآمد بوده و از زیرساخت‌های پایدار و ارتباطات هوشمند بهره‌مند باشند.

در چنین شهرک‌هایی، شبکه‌های توزیع انرژی هوشمند، سیستم‌های بازیافت آب، فضای سبز کارآمد و حمل‌ونقل کم‌کربن به صورت هماهنگ عمل می‌کنند و کل مجموعه را به یک اکوسیستم کم‌مصرف تبدیل می‌سازند.

کاهش هدررفت انرژی در خانه‌ها تنها یک موضوع فنی نیست؛ بلکه مسئله‌ای اقتصادی، اجتماعی و زیست‌محیطی است.

هر واحد انرژی که در ساختمان‌ها هدر می‌رود، به معنای نیاز بیشتر به تولید انرژی، فشار بیشتر بر منابع طبیعی و انتشار گازهای گلخانه‌ای بیشتر است.  

در مقابل، سرمایه‌گذاری در ساختمان‌های با بهره‌وری بالا می‌تواند هزینه‌های جاری خانوارها را کاهش دهد، وابستگی کشور به منابع انرژی فسیلی را کم کند و کیفیت زندگی را بهبود بخشد.

برای تحقق این هدف، باید سیاست‌های حمایتی، استانداردهای اجباری ساخت، مشوق‌های مالی برای فناوری‌های نوین و آموزش نیروی انسانی متخصص به‌صورت همزمان پیش برود.  

تنها در این صورت است که می‌توان از الگوی فعلی که انرژی زیادی را در خانه‌ها هدر می‌دهد فاصله گرفت و به سوی مسکنی حرکت کرد که هم پایدار باشد و هم پاسخگوی نیازهای نسل‌های آینده.