عقبماندگی معدن از برنامه هفتم؛ زنگ خطر برای تحقق رشد ۹ درصدی اقتصاد
مصطفی پوردهقان ـ عضو معادن مجلس شورای اسلامی
با گذشت دو سال از اجرای قانون برنامه هفتم توسعه، حوزه معدن همچنان یکی از بخشهایی است که فاصله معناداری با اهداف ترسیمشده در این برنامه دارد. در حالی که این بخش بهعنوان یکی از پیشرانهای اصلی رشد اقتصادی، اشتغالزایی و افزایش ارزش افزوده در کشور شناخته میشود، اما به گفته برخی نمایندگان مجلس، عملکرد دولت در تحقق اهداف کمی و کیفی این حوزه قابل قبول نبوده است.
معدن در ساختار اقتصادی ایران تنها یک بخش تولیدی ساده نیست، بلکه حلقهای کلیدی در زنجیره ارزش صنایع پایه، فلزات اساسی و حتی صادرات غیرنفتی محسوب میشود. با این حال، چالشهای ساختاری در حوزه اکتشاف، بهرهبرداری و تکمیل زنجیره فرآوری موجب شده ظرفیتهای بالقوه این بخش بهطور کامل بالفعل نشود. در واقع، فاصله میان ظرفیت معدنی کشور و میزان بهرهبرداری واقعی، همچنان قابل توجه است.
یکی از محورهای مهم برنامه هفتم توسعه، دستیابی به رشد اقتصادی ۹ درصدی است که بخش معدن نیز سهم قابل توجهی در تحقق آن دارد. اما تحقق این هدف نیازمند اصلاح فرآیندها، بهبود بهرهوری، تسهیل سرمایهگذاری و رفع موانع ساختاری است. در غیر این صورت، صرف تدوین اهداف کلان بدون اجرای عملیاتی دقیق، نمیتواند منجر به تحول در این بخش شود.
از سوی دیگر، تکمیل زنجیره ارزش در معادن، از اکتشاف تا فرآوری و تولید محصولات نهایی، نقش تعیینکنندهای در افزایش ارزآوری کشور دارد. بسیاری از کارشناسان معتقدند خامفروشی مواد معدنی، مانع اصلی خلق ارزش افزوده پایدار در این حوزه است و تا زمانی که این الگو اصلاح نشود، سهم معدن در اقتصاد ملی محدود باقی خواهد ماند.
در کنار این مسائل، موضوع بهرهوری نیز یکی از حلقههای مفقوده در بخش معدن است. اصلاح فرآیندها، استفاده از فناوریهای نوین، و افزایش کارایی مدیریتی میتواند نقش مهمی در بهبود عملکرد این بخش ایفا کند. با این حال، شواهد نشان میدهد که سرعت اصلاحات در این حوزه کمتر از حد انتظار بوده است.
در نهایت، آنچه امروز در حوزه معدن مشاهده میشود، نوعی فاصله میان اهداف قانونی و واقعیت اجرایی است. اگر این فاصله در سالهای باقیمانده برنامه هفتم کاهش نیابد، نهتنها اهداف رشد اقتصادی محقق نخواهد شد، بلکه فرصتهای توسعهای مهمی نیز از دست خواهد رفت.
