زنگ خطر برای تهران
نیما گلیاری ـ پژوهشگر
زلزله هفته گذشته تهران بار دیگر زنگ خطری جدی به صدا درآورد و به همه ما یادآوری کرد که در کشوری قرار داریم که بر روی کمربند زلزله قرار گرفته و نمیتوانیم نسبت به خطرهای طبیعی بیتفاوت باشیم.
لرزشهایی که در ساعات آخر شب رخ داد، اگرچه خوشبختانه تلفات جانی نداشت اما ترس و نگرانی را در دل شهروندان تهرانی زنده کرد. این رویداد نشان داد که هنوز فاصله زیادی با استانداردهای ایمنی در برابر بلایای طبیعی داریم.
تهران با جمعیت بیش از ده میلیون نفر و گسترش سریع شهری در دهههای گذشته، امروز با چالشهای جدی در حوزه زیرساختها روبهرو است. بسیاری از مناطق شهر، بهویژه بافتهای فرسوده و قدیمی، از نظر مقاومسازی در برابر زلزله در وضعیت بحرانی قرار دارند.
خانههای ساختهشده با مصالح غیراستاندارد، کوچههای باریک که مانع امدادرسانی سریع میشوند و تأسیسات فرسوده آب، برق و گاز، همه و همه میتوانند در یک زلزله شدید به فاجعهای بزرگ تبدیل شوند.
زلزله اخیر بار دیگر یادآوری کرد که اگر آمادگی کافی نداشته باشیم، کوچکترین لرزش میتواند به بحران انسانی، اقتصادی و اجتماعی عظیمی منجر شود.
آمادهسازی زیرساختها برای روز بحران نیازمند عزم جدی و اقدام فوری است. اول از همه باید برنامهریزی جامع برای مقاومسازی ساختمانهای قدیمی و بافتهای فرسوده در دستور کار قرار گیرد. دولت و شهرداری تهران میتوانند با ارائه تسهیلات بانکی، تخفیفات مالیاتی و حمایتهای فنی، مالکان را به نوسازی تشویق کنند. تجربه کشورهای ژاپن و ترکیه نشان میدهد که سرمایهگذاری بهموقع در مقاومسازی نه تنها جان انسانها را نجات میدهد، بلکه در بلندمدت هزینههای بازسازی پس از بحران را به شدت کاهش میدهد.
علاوه بر این، تقویت شبکههای ارتباطی، بیمارستانها، مراکز امداد و نجات و خطوط حملونقل عمومی ضروری است. بسیاری از پلها، تونلها و ایستگاههای مترو نیاز به ارزیابی دقیق و ارتقای استانداردهای لرزهای دارند. آموزش عمومی نیز بخش جداییناپذیر این آمادگی است.
شهروندان باید بدانند در لحظات اول زلزله چگونه عمل کنند، کیت اضطراری داشته باشند و از مسیرهای ایمن تخلیه آگاه باشند.زلزله هفته گذشته فرصتی است تا مسئولان و مردم با هم به فکر آینده باشند. بازسازی بافتهای فرسوده نباید فقط یک شعار انتخاباتی باشد، بلکه باید به یک پروژه ملی تبدیل شود.
اگر امروز اقدام نکنیم، فردا ممکن است با خسارتی جبرانناپذیر روبهرو شویم. وقت آن رسیده که از این هشدار طبیعت درس بگیریم و با برنامهریزی دقیق و اجرای جدی، نسل حاضر و آینده را در برابر بلایای طبیعی محافظت کنیم. امنیت شهروندان نباید به شانس و اقبال وابسته باشد، بلکه باید نتیجه سیاستگذاری هوشمندانه و سرمایهگذاری مسئولانه باشد.
