«جهان اقتصاد» گزارش می دهد خانهتکانی با طعم کمآبی
گلناز پرتوی مهر
با نزدیک شدن به روزهای پایانی سال و تبوتاب خانهتکانی، صدای جریان آب در بسیاری از خانهها بلندتر از همیشه شنیده میشود؛ صدایی که اگرچه نشانه شور و شوق نو شدن است، اما میتواند زنگ خطری برای شبکههای آبرسانی کشور باشد. شرکت مهندسی آب و فاضلاب کشور با صدور اطلاعیهای نسبت به افزایش ناگهانی مصرف آب در این ایام هشدار داده و از شهروندان خواسته است با مدیریت مصرف، مانع بروز افت فشار و اختلال در تأمین پایدار آب شوند.
بر اساس اعلام این شرکت، بررسیها نشان میدهد در روزهای منتهی به نوروز، مصرف آب در برخی شهرها به شکل محسوسی افزایش مییابد؛ افزایشی که بیش از هر چیز ناشی از شستوشوی حیاط، معابر، خودرو و فرش با آب شرب است. این در حالی است که شبکههای آبرسانی شهری بر مبنای الگوی مصرف متعارف طراحی شدهاند و جهش ناگهانی مصرف، بهویژه در ساعات اوج، میتواند تعادل عرضه و تقاضا را برهم بزند.
خانهتکانی یکی از آیینهای دیرینه ایرانیان برای استقبال از بهار است؛ رسمی که با نظافت کامل خانه، شستوشوی فرشها، پردهها و حتی دیوارها همراه میشود. اما در سالهای اخیر، تغییرات اقلیمی، کاهش بارندگی و افت سطح منابع زیرزمینی، شرایط را متفاوت کرده است. امروز دیگر آب، منبعی بیپایان و همیشگی تلقی نمیشود؛ بلکه سرمایهای ملی است که هر قطره آن ارزش دارد.
در بسیاری از کلانشهرها، تأمین آب شرب وابسته به منابع سطحی محدود، سدها و سفرههای زیرزمینیای است که فرصت تجدیدپذیری آنها کمتر از میزان برداشت است. بنابراین هرگونه افزایش ناگهانی مصرف، فشار مضاعفی بر تأسیسات پمپاژ، مخازن ذخیره و خطوط انتقال وارد میکند. پیامد این فشار میتواند افت مقطعی فشار آب، قطعیهای کوتاهمدت در برخی مناطق مرتفع یا حاشیهای و حتی افزایش احتمال بروز حوادث در شبکه باشد.
یکی از نکات مورد تأکید در اطلاعیه شرکت آب و فاضلاب، پرهیز از مصرف غیرضروری در ساعات اوج مصرف است. معمولاً در بازههای زمانی صبح تا ظهر و غروب تا شب، مصرف آب به دلیل همزمانی فعالیتهای خانگی افزایش مییابد. اگر در همین ساعات، شستوشوی حیاط با شلنگ، شستن خودرو یا فرش نیز به آن افزوده شود، شبکه با فشار مضاعفی روبهرو میشود.
کارشناسان حوزه آب معتقدند که توزیع زمانی فعالیتهای پرمصرف میتواند نقش مؤثری در کاهش تنش شبکه داشته باشد. به عنوان مثال، تقسیم خانهتکانی در چند روز و انجام شستوشوهای سنگین در ساعات کممصرفتر، راهکاری ساده اما کارآمد است. همچنین استفاده از سطل بهجای شلنگ باز، بهکارگیری تجهیزات کاهنده مصرف و جمعآوری آب باران (در صورت امکان) از جمله اقداماتی است که میتواند مصرف را به شکل محسوسی کاهش دهد.
در بسیاری از محلهها، شستن حیاط و پیادهرو با آب شرب به رفتاری عادی تبدیل شده است. این در حالی است که آب شرب با صرف هزینههای فراوان برای تصفیه و انتقال، با کیفیتی مناسب برای آشامیدن به دست مشترکان میرسد. استفاده از چنین آبی برای شستوشوی معابر یا خودرو، نهتنها از منظر اقتصادی مقرونبهصرفه نیست، بلکه از نگاه زیستمحیطی نیز قابل دفاع نیست.
برآوردها نشان میدهد شستن یک خودرو با شلنگ باز میتواند بین ۲۰۰ تا ۳۰۰ لیتر آب مصرف کند؛ رقمی که با استفاده از سطل به کمتر از یکسوم کاهش مییابد. در مورد شستوشوی حیاط نیز، بستن شیر آب در فواصل و استفاده از تی بهجای رها کردن مداوم جریان آب، تفاوت قابل توجهی در میزان مصرف ایجاد میکند.
شرکت مهندسی آب و فاضلاب کشور در اطلاعیه خود تأکید کرده است که مدیریت مصرف آب در این ایام، نقشی کلیدی در حفظ پایداری شبکههای آبرسانی و تأمین پایدار آب در روزهای پیشرو، بهویژه در فصل گرم سال، دارد. این تأکید از آن رو اهمیت دارد که معمولاً پس از پایان تعطیلات نوروز و با افزایش تدریجی دما، مصرف آب به دلیل استفاده بیشتر از وسایل سرمایشی آبی و مصارف بهداشتی افزایش مییابد.
اگر شبکه آبرسانی در روزهای پایانی سال با فشار مضاعف روبهرو شود، بخشی از ظرفیت ذخیره و آمادگی آن برای ورود به فصل گرم کاهش مییابد. به بیان سادهتر، صرفهجویی امروز میتواند از تنشهای احتمالی تابستان پیشگیری کند.
مسئله آب در ایران تنها یک موضوع فنی یا زیرساختی نیست؛ بلکه به فرهنگ مصرف نیز گره خورده است. در حالی که بسیاری از کشورها با منابع آبی مشابه یا حتی کمتر، از طریق آموزش عمومی، قیمتگذاری پلکانی و ترویج فناوریهای کممصرف توانستهاند مصرف سرانه را کنترل کنند، در کشور ما همچنان الگوی مصرف در برخی مناطق بالاتر از حد استاندارد است.
خانهتکانی میتواند فرصتی برای بازنگری در این الگو باشد. همانطور که در این ایام خانهها را از گردوغبار پاک میکنیم، شاید زمان آن رسیده باشد که عادتهای پرمصرف را نیز کنار بگذاریم. استفاده از کارواشهای مجاز که به سیستم بازچرخانی آب مجهز هستند، سپردن شستوشوی فرش به قالیشوییهای استاندارد و پرهیز از شستوشوی معابر عمومی با آب شرب، نمونههایی از انتخابهای مسئولانه است.
بحران آب پدیدهای ناگهانی نیست؛ بلکه نتیجه سالها برداشت بیرویه، خشکسالیهای پیدرپی و تغییرات اقلیمی است. در چنین شرایطی، نقش تکتک شهروندان در مدیریت مصرف، بیش از پیش پررنگ میشود. اگرچه ممکن است سهم هر خانوار در نگاه نخست اندک به نظر برسد، اما در مقیاس ملی، همین صرفهجوییهای کوچک میتواند میلیونها مترمکعب آب را حفظ کند.
پیام هشدار شرکت آب و فاضلاب را باید نه بهعنوان یک محدودیت، بلکه بهمثابه دعوتی برای همدلی و مسئولیتپذیری تلقی کرد. نوروز، نماد نو شدن و آغاز دوباره است؛ چه نیکوست که این آغاز، با تجدیدنظر در شیوه مصرف منابع حیاتی همراه باشد.
خانهتکانی امسال میتواند متفاوت باشد؛ پاکیزگی خانهها در کنار مراقبت از منابع آب. شاید وقت آن رسیده که صدای شرشر آب را کمی آرامتر کنیم تا شبکههای آبرسانی نیز نفس راحتتری بکشند و بهار را با اطمینان بیشتری آغاز کنیم.
