«جهان اقتصاد» گزارش می دهد وقتی پالایشگاهها با مغز دیجیتال فکر میکنند
گلناز پرتوی مهر
در دنیایی که هر کیلووات برق و هر مترمکعب آب به کالایی راهبردی تبدیل شده، صنایع بزرگ دیگر نمیتوانند با منطق دیروز ادامه حیات دهند. صنایع نفت، گاز و پتروشیمی که سالها بهعنوان پرمصرفترین بخشهای انرژی شناخته میشدند، امروز در آستانه یک انقلاب خاموش قرار گرفتهاند؛ انقلابی که نام آن «هوشمندسازی مصرف انرژی» است.
پالایشگاهها و مجتمعهای پتروشیمی برای فرآیندهایی مانند تقطیر، کراکینگ، خنکسازی، پمپاژ و تولید بخار، وابستگی شدیدی به برق و آب دارند. بر اساس برآوردهای جهانی، این صنایع بهتنهایی بیش از ۳۰ درصد مصرف انرژی صنعتی و حجم عظیمی از منابع آب صنعتی را به خود اختصاص میدهند. در کشورهایی با اقلیم خشک و شبکه برق تحت فشار، این میزان مصرف به یک چالش امنیت انرژی تبدیل شده است.
در سالهای اخیر، فناوریهایی مانند اینترنت اشیا (IoT)، هوش مصنوعی (AI) و دیجیتال تویین (Digital Twin) به کمک صنایع انرژی آمدهاند. دیگر صحبت فقط از نصب تجهیزات کممصرف نیست؛ بلکه از تصمیمگیری هوشمند در لحظه صحبت میشود.
حسگرهای هوشمند، دادههای لحظهای از مصرف برق، فشار، دما و جریان آب را جمعآوری میکنند.
یکی از مهمترین دستاوردهای هوشمندسازی، کاهش تلفات پنهان انرژی است. تلفات ناشی از نشتی، تنظیم نبودن پمپها، راندمان پایین مبدلهای حرارتی یا مصرف بیش از حد آب خنککننده، اغلب در سیستمهای سنتی دیده نمیشوند.
یکی از جذابترین فناوریهای نوین، «دیجیتال تویین» یا دوقلوی دیجیتال است؛ مدلی مجازی که دقیقاً رفتار واقعی پالایشگاه یا نیروگاه را شبیهسازی میکند. مدیران میتوانند پیش از اجرای هر تغییر، تأثیر آن را روی مصرف برق و آب در محیط مجازی ببینند.
در بسیاری از تحلیلها، تمرکز روی برق است؛ اما آب نقش حیاتی و گاه نادیدهگرفتهشدهای دارد. سیستمهای خنککننده، برجهای خنککن، بویلرها و آبشیرینکنها مصرفکنندگان اصلی آب در صنایع انرژی هستند.
کاهش مصرف انرژی و آب، بهطور مستقیم منجر به کاهش انتشار آلایندهها و گازهای گلخانهای میشود. در شرایطی که فشارهای بینالمللی و الزامات زیستمحیطی رو به افزایش است، هوشمندسازی به ابزاری برای تابآوری صنعتی تبدیل شده است.
چالشها؛ همهچیز هم ساده نیست
البته مسیر هوشمندسازی بدون مانع نیست. هزینه اولیه بالا، کمبود نیروی متخصص، امنیت سایبری و مقاومت در برابر تغییر، از جمله چالشهای پیشروی صنایع هستند. اما تجربه جهانی نشان میدهد که بازگشت سرمایه سریع، این موانع را قابلمدیریت میکند.
آیندهای که همین حالا شروع شده
هوشمندسازی مصرف انرژی دیگر یک انتخاب لوکس نیست؛ بلکه ضرورتی برای بقاست. پالایشگاهها و پتروشیمیهایی که زودتر به این مسیر وارد شوند، نهتنها هزینه کمتری خواهند داشت، بلکه در بازار رقابتی آینده، دست بالاتر را خواهند گرفت.
در جهانی که منابع محدود و تقاضا بیپایان است، شاید نجات انرژی نه در استخراج بیشتر، بلکه در هوشمندانه مصرف کردن باشد؛ جایی که پالایشگاهها، با مغز دیجیتال فکر میکنند
