جهان اقتصاد بررسی میکند: بیمه؛ سپر پنهان فعالان اقتصادی
آمنه قدیم پرست روزنامهنگار
تجارت بدون بیمه در هر نقطهای از جهان بیش از آنکه یک فعالیت اقتصادی باشد نوعی قمار محسوب میشود و در ایرانِ امروز که فضای کسب و کار با ریسکهای متنوع اقتصادی، حقوقی و لجستیکی همراه است نقش بیمه در امنیت تجارت اهمیتی دو چندان پیدا کرده است با این حال هنوز در بخشی از فضای تجاری کشور بیمه نه به عنوان یک ابزار راهبردی برای مدیریت ریسک بلکه صرفاً بهعنوان یک هزینه تحمیلی یا الزام اداری دیده میشود، این نگاه یکی از موانع جدی ارتقای امنیت تجارت در ایران است واقعیت این است که هیچ نظام تجاری پایداری بدون شبکهای کارآمد از پوششهای بیمهای شکل نمیگیرد و تجربه کشورهای توسعهیافته و حتی اقتصادهای نوظهور نشان میدهد که بیمه ستون پنهان اما حیاتی امنیت تجارت است.
در تجارت داخلی و خارجی ریسک همواره جزء جداییناپذیر فرآیندهاست از آسیبدیدگی کالا در حملونقل گرفته تا نوسانات ارزی، تعهدات قراردادی، تأخیر در تحویل، حوادث طبیعی و حتی ریسکهای سیاسی و تحریمی در چنین شرایطی بیمه نقش ضربهگیر اقتصادی را ایفا میکند و اجازه نمیدهد یک حادثه یا اتفاق پیشبینی نشده کل زنجیره تجارت یک بنگاه را متوقف یا ورشکسته کند در ایران بیمههای باربری، مسئولیت، اعتباری و مهندسی میتوانند نقشی تعیینکننده در افزایش اطمینان فعالان اقتصادی ایفاکنند اما استفاده از این ابزارها هنوز به سطح مطلوب نرسیده است یکی از دلایل اصلی این مسئله ضعف در فرهنگسازی و نبود نگاه بلندمدت در بخشی از بدنه تجاری کشور است.
اهمیت تجارت با بیمهها زمانی پررنگتر میشود که به مفهوم «امنیت تجارت» نگاه کنیم. امنیت تجارت صرفاً به معنای حفاظت فیزیکی از کالا نیست بلکه شامل اطمینان از تداوم فعالیت، کاهش عدم قطعیت، امکان برنامهریزی و حفظ سرمایه در برابر شوکهاست. بیمه دقیقاً در همین نقطه وارد عمل میشود وقتی یک تاجر یا تولید کننده بداند که در صورت بروز خسارت سرمایهاش تا حد قابل قبولی جبران میشود تصمیمگیری جسورانهتر و منطقیتری خواهد داشت، این جسارت حسابشده در نهایت به افزایش حجم تجارت، تنوع بازارها و رشد اقتصادی منجر میشود در مقابل نبود پوشش بیمهای مناسب باعث میشود فعال اقتصادی محافظهکارانه عمل کند از ورود به بازارهای جدید بترسد و فرصتهای رشد را از دست بدهد.
در حوزه تجارت خارجی نقش بیمه حتی حیاتیتر است تحریمها، محدودیتهای بانکی و ریسکهای سیاسی باعث شدهاند که تجارت بینالمللی ایران با عدم قطعیتهای خاصی مواجه باشد در چنین فضایی بیمههای اعتبار صادراتی، بیمه حملونقل بینالمللی و پوششهای ریسکهای خاص میتوانند امنیت روانی و اقتصادی صادرکنندگان و واردکنندگان را افزایش دهند هرچند باید با رعایت خطوط قرمز و واقعیتهای موجود گفت که هنوز فاصله معناداری میان ظرفیتهای صنعت بیمه و نیازهای واقعی تجارت خارجی کشور وجود دارد. بخشی از این فاصله ناشی از محدودیتهای ساختاری و بخشی دیگر حاصل عدم تعامل مؤثر میان فعالان تجاری و شرکتهای بیمه است.
شایان ذکر است ارتباط نظاممند میان تجارت و بیمه میتواند به افزایش شفافیت اقتصادی نیز کمک کند. بیمه ذاتاً مبتنی بر ارزیابی ریسک، مستندسازی و پایش مستمر است و همین ویژگیها میتواند به نظمبخشی فعالیتهای تجاری منجر شود. وقتی قراردادها، محمولهها و پروژهها بیمه میشوند، اطلاعات دقیقتری از جریان تجارت ثبت میشود و این امر در بلندمدت به کاهش تخلفات، دعاوی حقوقی و اختلافات تجاری کمک میکند. یکی از کارکردهای مغفول بیمه در ایران همین نقش آن در ارتقای حکمرانی اقتصادی و کاهش نااطمینانیهای ساختاری است با این حال نباید چالشها را نادیده گرفت. برخی فعالان اقتصادی از پیچیدگی فرآیندهای بیمهای، تأخیر در پرداخت خسارت یا عدم تطابق پوششها با نیازهای واقعی گلایه دارند این انتقادات در مواردی وارد است و صنعت بیمه برای ایفای نقش مؤثرتر در امنیت تجارت ناگزیر از اصلاح فرآیندها، بهروزرسانی محصولات و حرکت به سمت شفافیت و دیجیتالی شدن است. امنیت تجارت زمانی محقق میشود که اعتماد دوطرفه میان بیمهگر و بیمهگذار شکل بگیرد و این اعتماد، بدون پاسخگویی حرفهای و تعهد عملی امکانپذیر نیست.
