جهان اقتصاد گزارش می دهد؛
دلالان در کمین بازار گوشت
رضا پورحسین - روزنامه نگار
جهان اقتصاد: دلالان در بازار گوشت به شکل هدفمند و سازمانیافته در حال برهم زدن جو روانی هستند تا زمینه را برای افزایش مجدد قیمتها فراهم کنند. این اقدام در شرایطی انجام میشود که میزان عرضه دام در کشور در سطح بالایی قرار دارد و این موضوع به وضوح نشاندهنده وضعیت مناسب تأمین گوشت است.
با وجود این واقعیت عینی، بازار شاهد نوسانات و هیجاناتی است که ریشه اصلی آن نه در کمبود واقعی تولید، بلکه در شوکهای غیرتولیدی و فضای روانی ایجادشده توسط برخی بازیگران سودجو قرار دارد.
این فضای روانی به سرعت به بخشهای مختلف زنجیره تولید و عرضه سرایت میکند و قیمتها را تحت تأثیر قرار میدهد، در حالی که هیچ تغییر معناداری در ظرفیت واقعی تولید رخ نداده است.
مباحثی که این روزها درباره احتمال افزایش قیمت گوشت و رسیدن آن به ارقام مختلف مطرح میشود، فاقد مبنای کارشناسی مشخص است و بیشتر محصول جو روانی بازار محسوب میشود. دلالان با انتشار شایعات، ایجاد حس کمبود کاذب و بزرگنمایی مشکلات جزئی، تلاش میکنند انتظارات تورمی را در میان مصرفکنندگان و حتی تولیدکنندگان تقویت کنند.
این انتظارات سپس به رفتارهای احتیاطی منجر میشود که خود به افزایش قیمت دامن میزند.
با این وجود، به نظر میرسد حدود ۵۰ درصد از افزایش قیمت گوشت، مشابه بسیاری از کالاهای دیگر، ناشی از همین عوامل روانی و انتظارات بازار باشد و ربطی به تغییرات واقعی در میزان تولید ندارد. این الگو در بازارهای مختلف کالاهای اساسی بارها مشاهده شده و اکنون نیز در بازار گوشت تکرار میشود.
عرضه بالای دام زنده و فرآوردههای گوشتی در سطح کشور، ظرفیت کافی برای پاسخگویی به تقاضای مصرفکنندگان را فراهم کرده است.
آمارهای رسمی و گزارشهای میدانی حاکی از آن است که تولیدکنندگان دام در ماههای اخیر با شرایط نسبتاً پایداری فعالیت کردهاند و هیچ نشانه جدی از کاهش تولید یا اختلال ساختاری در زنجیره تأمین دیده نمیشود.
با این حال، دلالان با بهرهگیری از شبکههای ارتباطی خود و حضور فعال در بازارهای عمدهفروشی و خردهفروشی، اطلاعات ناقص یا تحریفشده را پخش میکنند.
آن ها گاهی با احتکار موقت یا تأخیر در عرضه، حس کمبود را تقویت میکنند و گاهی با انتشار اخبار غیرمستند درباره مشکلات واردات یا افزایش هزینههای تولید، فضای ترس را گسترش میدهند. نتیجه این اقدامات، افزایش تقاضای احتیاطی از سوی خانوارها و فروشگاههاست که به نوبه خود فشار بیشتری بر قیمتها وارد میکند.
تأثیر این جو روانی تنها به سطح خردهفروشی محدود نمیشود. تولیدکنندگان دام نیز تحت تأثیر این فضا قرار میگیرند و ممکن است تصمیمات خود را بر اساس انتظارات کوتاهمدت تنظیم کنند. برخی از آنها با مشاهده افزایش قیمتهای بازار، تمایل بیشتری به نگهداری دام یا تأخیر در فروش پیدا میکنند که این رفتار نیز به کاهش عرضه موقت و تشدید نوسانات کمک میکند.
در سوی دیگر، مصرفکنندگان با شنیدن اخبار مربوط به افزایش احتمالی قیمتها، خریدهای خود را جلو میاندازند یا حجم خرید را افزایش میدهند. این چرخه معیوب، بدون آنکه مبنای تولیدی داشته باشد، به تداوم و حتی تشدید روند صعودی قیمتها منجر میشود.
واقعیت این است که بخش قابل توجهی از افزایش قیمت گوشت در دورههای اخیر، بازتابدهنده عوامل روانی بوده است.
تجربه بازارهای مشابه نشان میدهد که وقتی فضای روانی آرام میشود و اطلاعات شفاف و دقیق در اختیار فعالان بازار قرار میگیرد، بخش مهمی از فشار قیمتی کاهش مییابد.
در شرایط فعلی نیز اگر بتوان جو روانی را کنترل کرد و از انتشار شایعات جلوگیری نمود، انتظار میرود بخشی از افزایش قیمتها که ریشه در انتظارات دارد، تعدیل شود. دلالان دقیقاً از همین نقطه ضعف بازار بهرهبرداری میکنند و با ایجاد هیجان کاذب، سود خود را افزایش میدهند.
برای مقابله با این پدیده، شفافسازی اطلاعات مربوط به عرضه و تقاضا اهمیت حیاتی دارد. وقتی مصرفکنندگان و فعالان بازار بدانند که سطح عرضه دام در کشور بالاست و هیچ کمبود ساختاری وجود ندارد، احتمال تأثیرپذیری آنها از شایعات کاهش مییابد.
همچنین نظارت دقیقتر بر رفتارهای دلالی در بازارهای عمدهفروشی میتواند از ایجاد اختلالهای مصنوعی جلوگیری کند.
باید پذیرفت که بخش قابل توجهی از نوسانات قیمتی فعلی، محصول فضای روانی است که دلالان به شکل هوشمندانه آن را مدیریت و تشدید میکنند تا مسیر را برای افزایش مجدد قیمتها هموار سازند. شناخت این سازوکار، نخستین گام برای کاهش آسیبپذیری بازار در برابر چنین دستکاریهایی است.