«جهان اقتصاد» گزارش می دهد بازار جهانی نفت میان سایه جنگ و امید گفتوگو
گلناز پرتوی مهر
بازار جهانی نفت بار دیگر نشان داد که بیش از آنکه به بشکه و ذخایر وابسته باشد، به خبر و سیاست واکنش نشان میدهد. نشانههایی از احتمال آغاز مذاکرات میان تهران و واشینگتن کافی بود تا قیمتهای جهانی نفت، پس از چند روز صعود پرشتاب، مسیر نزولی در پیش بگیرند؛ کاهشی که نه از مازاد عرضه، بلکه از افت نگرانیهای ژئوپلیتیک سرچشمه میگیرد.
در آخرین معاملات هفته، نفت خام برنت دریای شمال با بیش از یک دلار کاهش، به کانال ۶۹ دلار بازگشت و نفت خام آمریکا (WTI) نیز تا حدود ۶۴ دلار عقب نشست. این افت در حالی رخ داد که طی هفتههای گذشته، تشدید تنشها در خاورمیانه و افزایش حضور نظامی آمریکا در منطقه، قیمتها را به بالاترین سطوح ماههای اخیر رسانده بود.
کاهش قیمت نفت درست پس از آن رخ داد که دونالد ترامپ، رئیسجمهوری آمریکا، در موضعی دوگانه از یکسو ایران را به اقدام نظامی تهدید کرد و از سوی دیگر، اعلام آمادگی برای گفتوگو با سران جمهوری اسلامی را مطرح ساخت. همین چرخش لفظی، بهعنوان سیگنالی مثبت به بازارهای جهانی مخابره شد؛ سیگنالی که احتمال حمله نظامی یا اختلال فوری در عرضه نفت ایران را کاهش داد.
بازار نفت، که بهشدت به ریسکهای سیاسی حساس است، بلافاصله این پیام را دریافت کرد: فعلاً خبری از شوک عرضه نیست. همین برداشت، فشار فروش را افزایش داد و قیمتها را عقب راند.
با وجود افت روز جمعه، تحلیلگران تأکید دارند که ریسکهای ژئوپلیتیک همچنان پابرجاست. خاورمیانه در ماههای اخیر به یکی از کانونهای اصلی نگرانی بازار انرژی تبدیل شده است؛ از درگیریهای منطقهای گرفته تا تهدیدهای مکرر درباره امنیت تنگه هرمز.
تنگه هرمز، که حدود یکپنجم نفت مصرفی جهان از آن عبور میکند، همچنان پاشنه آشیل بازار نفت محسوب میشود. هرگونه اختلال در این آبراه حیاتی میتواند در عرض چند ساعت، قیمتها را با جهشی کمسابقه مواجه کند؛ موضوعی که سبب شده افت اخیر قیمتها شکننده و موقتی ارزیابی شود.
در کنار تحولات سیاسی، تقویت ارزش دلار آمریکا نیز به افت قیمت نفت دامن زده است. پس از آنکه ترامپ از معرفی قریبالوقوع رئیس جدید بانک مرکزی آمریکا خبر داد و امیدها به جلوگیری از تعطیلی دولت فدرال افزایش یافت، دلار تقویت شد.
دلار قویتر بهطور سنتی به زیان قیمت نفت تمام میشود، زیرا خرید نفت برای کشورهایی که با ارزهای دیگر معامله میکنند، گرانتر میشود و تقاضا را کاهش میدهد. همین عامل، یکی از دلایل فشار مضاعف بر قیمتها در روزهای پایانی هفته بود.
رشد ماهانه؛ دستاوردی که از بین نرفته
با وجود افت اخیر، واقعیت این است که بازار نفت در مقیاس ماهانه همچنان عملکردی درخشان ثبت کرده است. نفت برنت در آستانه ثبت نخستین افزایش ماهانه خود در شش ماه گذشته قرار دارد و با رشدی بیش از ۱۴ درصد، بزرگترین جهش ماهانه خود از ژانویه ۲۰۲۲ را تجربه میکند.
نفت خام آمریکا نیز در مسیر افزایش حدود ۱۲ درصدی طی ماه جاری میلادی است؛ رشدی که از ژوئیه ۲۰۲۳ تاکنون بیسابقه بوده است. این ارقام نشان میدهد که نگرانیهای عرضه، هنوز بهطور کامل از بازار رخت برنبستهاند.
فراتر از سیاست، عوامل فنی نیز عرضه جهانی نفت را تحت فشار قرار دادهاند. اختلال در تولید قزاقستان، روسیه و ونزوئلا در مجموع حدود یکونیم میلیون بشکه در روز از عرضه جهانی کاسته است. موج سرمای شدید در آمریکا نیز تولید نفت خام و میعانات گازی این کشور را روزانه حدود ۳۴۰ هزار بشکه کاهش داده است.
در قزاقستان، میدان نفتی تنگیز پس از چند آتشسوزی ناشی از نوسان برق، میلیونها بشکه از تولید خود را از دست داد، هرچند مقامهای این کشور وعده دادهاند که تولید بهتدریج به سطح کامل بازگردد.
در این میان، ایران همچنان یکی از متغیرهای کلیدی بازار نفت است. تحلیلگران بانکهای بزرگ بینالمللی بر این باورند که حتی در صورت اقدام نظامی محدود، زیرساختهای تولید و صادرات نفت ایران هدف قرار نخواهد گرفت. بانک جیپیمورگان احتمال اختلال بلندمدت در عرضه نفت را پایین ارزیابی کرده و تأکید دارد که اقدامات احتمالی، هدفمند و محدود خواهند بود.
بانک سیتی نیز سناریوی اقدامهای محدود، از جمله توقیف نفتکشها را محتملتر از درگیری گسترده میداند. با این حال، همین سناریوهای محدود نیز میتوانند نوسانهای کوتاهمدت اما شدید در بازار ایجاد کنند
