کارشناسان در گفتوگو با «جهان اقتصاد» مطرح کردند
توسعه زنجیره ارزش نفت و گاز با منابع حاصل از نخستین صندوق ارزی کشور
گلناز پرتوی مهر - روزنامه نگار
مهمترین صنعت کشور که منابع ارزی برای توسعه نیاز دارد و جزو صنایع هایتک و ارزآور کشور است؛ صنعت نفت و گاز ایران است؛ از همین رو عرضه نخستین صندوق ارزی کشور نقش ویژهای در توسعه زنجیره ارزش نفت و گاز خواهد داشت.
اقتصاد ایران سالهاست با یک مسئله مهم در حوزه منابع طبیعی و درآمدهای ارزی مواجه است؛ کشوری که از ذخایر قابلتوجه نفت و گاز برخوردار است، اما برای تبدیل این ظرفیت عظیم به ارزش اقتصادی پایدار، نیازمند سرمایهگذاری مستمر در بخشهای مختلف زنجیره تولید، فرآوری و تکمیل محصولات است. صنعت نفت و گاز تنها یک صنعت تولیدکننده و صادرکننده نیست؛ بلکه مجموعهای گسترده از فعالیتهای بالادستی، میاندستی و پاییندستی را در بر میگیرد که توسعه هر کدام از آنها میتواند به ایجاد ارزش افزوده، افزایش صادرات غیرنفتی و تقویت توان صنعتی کشور منجر شود.
در چنین شرایطی، عرضه نخستین صندوق ارزی کشور میتواند از منظر تأمین مالی ارزی پروژههای اقتصادی، اهمیت ویژهای پیدا کند. فلسفه اصلی این ابزار آن است که بخشی از منابع ارزی در اختیار مردم، به جای آنکه صرفاً به شکل دارایی نگهداری شود، در یک چارچوب رسمی وارد چرخه تأمین مالی شود و در پروژههای مولد اقتصادی به کار گرفته شود. اگر این منابع بهصورت هدفمند به سمت صنایع دارای ظرفیت ارزآوری، بهویژه نفت و گاز و زنجیرههای مرتبط با آن، هدایت شوند، میتوان میان سرمایههای ارزی مردم و نیازهای واقعی اقتصاد به سرمایهگذاری ارزی پیوند برقرار کرد.
صنعت نفت و گاز ایران از این منظر جایگاه متفاوتی دارد. بخش قابلتوجهی از تجهیزات، فناوریها، ماشینآلات و خدمات تخصصی مورد نیاز این صنعت ماهیتی سرمایهبر و بعضاً ارزبَر دارند. توسعه یک میدان، احداث واحدهای فرآورشی، ایجاد ظرفیتهای جدید پتروشیمی، توسعه زیرساختهای انتقال و ذخیرهسازی و تکمیل زنجیرههای پاییندستی، همگی به منابع مالی قابلتوجه نیاز دارند. بنابراین، ایجاد یک سازوکار برای تجهیز منابع ارزی داخلی میتواند به عنوان یکی از مسیرهای تأمین مالی این پروژهها مورد توجه قرار گیرد.
در همین رابطه با مهدی هاشمزاده کارشناس انرژی و همچنین نوید هدایتیفر کارشناس دیگر حوزه انرژی به گفتگو پرداختیم که در ادامه خواهید خواند.
هاشمزاده در ابتدای صحبتهای خود با اشاره به رویکرد کلیدی صورت گرفته در زمینه عرضه نخستین صندوق ارزی کشور گفت: صندوق ارزی را میتوان از منظر اقتصادی به عنوان ابزاری برای جمعآوری منابع ارزی و تخصیص آنها به فرصتهای سرمایهگذاری تعریف کرد. تفاوت مهم چنین سازوکاری با نگهداری ارز به شکل فیزیکی در خانه این است که منابع، به جای آنکه خارج از چرخه رسمی اقتصاد باقی بمانند، امکان ورود به فرآیند تأمین مالی را پیدا میکنند. برای صاحب ارز، جذابیت چنین ابزاری میتواند در دریافت بازدهی از دارایی ارزی خود و بهرهمندی از چارچوب رسمی سرمایهگذاری باشد. برای اقتصاد نیز مزیت بالقوه در این است که منابعی که پیش از این ممکن بود بلااستفاده باقی بمانند، به سمت پروژههای دارای توجیه اقتصادی هدایت شوند.
وی افزود: این موضوع در مورد صنعت نفت و گاز اهمیت بیشتری پیدا میکند؛ زیرا این صنعت خود یکی از اصلیترین منابع ارزآوری کشور است و پروژههای آن نیز به منابع ارزی نیاز دارند. به بیان دیگر، میتوان یک چرخه اقتصادی را تصور کرد که در آن بخشی از منابع ارزی موجود در داخل کشور جمعآوری شده، به پروژههای توسعهای اختصاص پیدا کند و پروژههای مذکور در نهایت از محل افزایش تولید، صادرات یا فروش محصولات با ارزش افزوده بیشتر، ظرفیت درآمدزایی ارزی ایجاد کنند.
این کارشناس انرژی در رابطه با اهمیت تامین مالی ارزی زنجیره ارزش صنعت نفت و گاز از مسیر صندوق ارزی گفت: یکی از ظرفیتهای مهم منابع صندوق ارزی، امکان استفاده از آن برای تأمین مالی بخشهای مختلف زنجیره نفت و گاز است. این منابع میتوانند بسته به ساختار صندوق و ضوابط سرمایهگذاری، در پروژههایی مورد استفاده قرار گیرند که از توسعه میادین و افزایش ظرفیت تولید تا احداث واحدهای فرآورشی و توسعه صنایع پاییندستی را شامل میشوند.
وی در پایان گفت: مهمترین صنعت کشور که منابع ارزی برای توسعه نیاز دارد و جزو صنایع هایتک و ارزآور کشور است؛ صنعت نفت و گاز ایران است؛ از همین رو عرضه نخستین صندوق ارزی کشور نقش ویژهای در توسعه زنجیره ارزش نفت و گاز خواهد داشت.
نوید هدایتیفر دیگر کارشناس انرژی در رابطه با اهمیت عرضه نخستین صندوق ارزی گفت: یکی از ظرفیتهای مهم منابع صندوق ارزی، امکان استفاده از آن برای تأمین مالی بخشهای مختلف زنجیره نفت و گاز است. این منابع میتوانند بسته به ساختار صندوق و ضوابط سرمایهگذاری، در پروژههایی مورد استفاده قرار گیرند که از توسعه میادین و افزایش ظرفیت تولید تا احداث واحدهای فرآورشی و توسعه صنایع پاییندستی را شامل میشوند.
وی در ادامه افزود: در بخش بالادستی، توسعه میادین نفت و گاز به سرمایهگذاری مستمر نیاز دارد. حفاری چاههای جدید، افزایش ضریب بازیافت، توسعه زیرساختهای تولید و نوسازی تجهیزات از جمله اقداماتی هستند که میتوانند به حفظ یا افزایش ظرفیت تولید کمک کنند. تأمین مالی این بخش، در صورت انتخاب پروژههای اقتصادی مناسب، میتواند مستقیماً با افزایش ظرفیت تولید و درآمدزایی مرتبط باشد.در بخش میاندستی نیز پروژههای مربوط به جمعآوری گازهای همراه، احداث خطوط انتقال، توسعه تأسیسات ذخیرهسازی و ایجاد واحدهای فرآورشی اهمیت دارند. سرمایهگذاری در این حلقهها علاوه بر ایجاد ظرفیت جدید، میتواند به کاهش اتلاف منابع و افزایش بهرهوری نیز کمک کند.
این کارشناس انرژی با اشاره به منابع ارزی موردنیاز در زنجیره ارزش صنعت نفت و گاز و همچنین فرصت بهینه صندوقهای ارزی برای پوشش دادن و تامین منابع مالی و ارزی در این بخش گفت: شاید مهمترین فرصت برای افزایش ارزش افزوده، در بخش پاییندستی قرار داشته باشد. تبدیل نفت و گاز به فرآوردهها، محصولات پتروشیمی و مواد اولیه صنایع مختلف، امکان ایجاد زنجیرههای صنعتی گستردهتری را فراهم میکند. هرچه حلقههای بیشتری از این زنجیره در داخل کشور شکل بگیرد، ظرفیت ایجاد اشتغال تخصصی، توسعه فناوری، صادرات محصولات و تولید کالاهای صنعتی افزایش پیدا میکند.
وی در پایان گفت: یکی از ویژگیهای قابل توجه صندوق ارزی این است که منابع مورد استفاده در آن میتواند از محل داراییهای ارزی مردم تأمین شود. این مسئله از منظر اقتصادی اهمیت دارد؛ زیرا در اقتصاد ایران بخشی از نقدینگی و دارایی خانوارها به شکل ارز نگهداری میشود. اگر سازوکاری ایجاد شود که مردم بتوانند بدون نیاز به نگهداری فیزیکی ارز، از دارایی ارزی خود بازدهی دریافت کنند، بخشی از این منابع میتواند به مسیر سرمایهگذاری هدایت شود. در این مدل، مردم صرفاً سپردهگذار یا دارنده ارز نیستند؛ بلکه منابع آنها میتواند در تأمین مالی فعالیتهای اقتصادی مشارکت داشته باشد. در مقابل، صنایع نیز به منابعی دسترسی پیدا میکنند که میتواند برای اجرای پروژههای توسعهای مورد استفاده قرار گیرد.
