اقتصاد در سایه جنگ؛ ضرورت بازگشت ثبات و تعاملات جهانی
مهدی کریمی ـ روزنامهنگار
در شرایطی که تنشهای منطقهای، نااطمینانیهای سیاسی و سایه جنگ بر اقتصاد ایران سنگینی میکند
بازارهای مالی بیش از هر زمان دیگری با بحران بیاعتمادی و فرار سرمایه مواجه شدهاند. اقتصاد ایران سالهاست تحت فشار تحریمها، کاهش درآمدهای ارزی و سیاستهای اقتصادی ناکارآمد قرار دارد و اکنون تشدید تنشهای سیاسی و امنیتی، این مشکلات را دوچندان کرده است.
کاهش درآمدهای دولت در کنار افزایش هزینههای جاری، موجب شده تا دولتها برای جبران کسری بودجه، به افزایش نقدینگی و استقراض روی آورند روندی که نتیجهای جز تورم سنگین، کاهش قدرت خرید مردم و بیثباتی اقتصادی نداشته است. طبیعی است که در چنین شرایطی بازار سرمایه نیز از آسیبها مصون نماند.
افزایش نرخ ارز و رشد تورم اگرچه در ظاهر میتواند موجب افزایش اسمی قیمت سهام شود، اما واقعیت این است که بورس تهران در ماههای اخیر واکنش مثبتی به رشد دلار نشان نداده و سرمایهگذاران همچنان با احتیاط و نگرانی رفتار میکنند. شاخص کل بورس همچنان در عبور از محدودههای مقاومتی ناکام مانده و خروج نقدینگی حقیقی از بازار ادامه دارد.
بررسی معاملات هفتههای اخیر نشان میدهد ارزش معاملات خرد در سطحی بسیار پایینتر از دوران رونق بازار قرار گرفته است؛ موضوعی که از تردید فعالان اقتصادی نسبت به آینده حکایت دارد. کارشناسان معتقدند تا زمانی که جریان قدرتمند نقدینگی به بازار بازنگردد و ارزش معاملات به سطوح مطلوب نرسد، نمیتوان انتظار خروج بورس از وضعیت رکودی فعلی را داشت.
آنچه امروز بیش از هر عامل دیگری بر اقتصاد ایران سایه انداخته، نبود ثبات در سیاست خارجی و نگرانی از گسترش تنشها و درگیریهای منطقهای است. تجربه نشان داده اقتصاد در شرایط جنگی و نااطمینانی سیاسی، نخستین قربانی خود را در بازار سرمایه، تولید و سرمایهگذاری نشان میدهد. سرمایهگذار زمانی وارد میدان میشود که چشمانداز روشنی از آینده اقتصاد، امنیت سرمایه و ثبات قوانین وجود داشته باشد.
متأسفانه اقتصاد دستوری، قیمتگذاریهای غیرواقعی، سیاستهای ارزی ناکارآمد و تصمیمات خلقالساعه، طی سالهای گذشته آسیب جدی به ساختار اقتصادی کشور وارد کرده است. نظام بانکی نیز به دلیل ناترازیهای گسترده و تحمیل تسهیلات تکلیفی، عملاً توان حمایت مؤثر از تولید و سرمایهگذاری را از دست داده است. در چنین شرایطی تولیدکنندگان و کارآفرینان با کمبود شدید منابع مالی مواجه هستند و بخش مولد اقتصاد روزبهروز ضعیفتر میشود.
بدون تردید، عبور از این وضعیت نیازمند تغییرات اساسی در رویکردهای اقتصادی و سیاسی کشور است. مهمترین اقداماتی که میتواند اقتصاد و بورس را از شرایط فعلی نجات دهد، حرکت به سمت کاهش تنشهای بینالمللی، حلوفصل پرونده تحریمها، مبارزه جدی با فساد و رانت، ایجاد شفافیت اقتصادی و بازگرداندن اعتماد به سرمایهگذاران است.
اقتصاد ایران برای خروج از بحران، بیش از هر زمان دیگری به ثبات، تعامل سازنده با جهان و حمایت واقعی از تولید نیاز دارد. در غیر این صورت، ادامه فضای جنگی و نااطمینانی سیاسی، نهتنها بورس بلکه کلیت اقتصاد کشور را با چالشهای بزرگتری روبهرو خواهد کرد.
