جهان اقتصاد گزارش می دهد؛
تیشه فقدان زیرساخت فاضلاب به ریشه کاسپین
رضا پورحسین ـ روزنامه نگار
جهان اقتصاد: نبود زیرساختهای فاضلاب در شمال کشور، هر روز آب دریای کاسپین را بیشتر آلوده میکند و این مسئله به یک بحران زیستمحیطی جدی تبدیل شده است.
سواحل زیبا و منحصربهفرد شمال ایران که همیشه به عنوان نگین گردشگری و منبع حیاتی اکوسیستم شناخته میشوند، امروز با تهدیدی بزرگ روبرو هستند. فاضلاب خام شهری و روستایی بدون تصفیه مناسب، مستقیم یا غیرمستقیم وارد رودخانهها، نهرها و در نهایت دریای کاسپین میشود.
این آلودگی نه تنها کیفیت آب را کاهش میدهد، بلکه تعادل زیستی منطقه را برهم میزند.
دریای کاسپین، بزرگترین دریاچه بسته جهان، میزبان گونههای متنوعی از ماهیها، پرندگان مهاجر و جانداران آبزی است. با ورود مداوم مواد آلی، نیتراتها، فسفاتها و میکروارگانیسمهای بیماریزا از فاضلابهای تصفیهنشده، غلظت آلایندهها روز به روز افزایش مییابد.
این روند باعث کاهش اکسیژن محلول در آب، پدیده اوتروفیکاسیون و مرگ ماهیها شده است. گزارشهای متعدد حاکی از آن است که در برخی نقاط ساحلی مازندران و گیلان، غلظت آلایندهها فراتر از استانداردهای زیستمحیطی رفته و شنا در برخی سواحل را خطرناک کرده است. این آلودگی مستقیماً بر معیشت هزاران نفر در صنعت شیلات تأثیر گذاشته و صید ماهی را کاهش داده است.
علاوه بر این، شمال کشور با جمعیت قابل توجه ثابت و هجوم گردشگران در فصلهای تعطیلات مواجه است. بدون شبکه فاضلاب جامع، فاضلاب حاصل از هتلها، ویلاها، رستورانها و مناطق مسکونی به راحتی به محیط وارد میشود.
این مسئله نه تنها محیط زیست دریایی را تهدید میکند، بلکه خطر بیماریهای گوارشی، پوستی و عفونی را برای ساکنان و مسافران افزایش میدهد.
در بسیاری از شهرها و روستاهای ساحلی، هنوز سیستم جمعآوری فاضلاب وجود ندارد یا شبکه موجود ناکافی و فرسوده است. این کمبود زیرساخت، نتیجه سالها غفلت و عدم سرمایهگذاری کافی بوده که حالا هزینههای سنگینی را بر دوش طبیعت و اقتصاد منطقه گذاشته است.
با این وجود، اقدامات مثبتی نیز در حال انجام است. استاندار مازندران در بررسی روند خدماترسانی از اختصاص ۵۰۰ میلیارد تومان اعتبار برای ساماندهی، توسعه و افزایش ظرفیت شبکه فاضلاب شهرستانها خبر داد. او تأکید کرد که تقویت زیرساختهای آب و فاضلاب، شرط اساسی توسعه پایدار، حفظ محیط زیست و پاسخگویی به حجم بالای جمعیت و گردشگران در مازندران است.
این خبر امیدوارکننده است و نشان میدهد که مسئولان استانی به اهمیت موضوع پی بردهاند. تخصیص این اعتبار میتواند گام مهمی در جهت تکمیل شبکههای فاضلاب شهری و روستایی باشد، به شرط آنکه با برنامهریزی دقیق، نظارت مستمر و اجرای سریع همراه شود.
اما این مبلغ تنها برای مازندران است و مشکلات مشابه در گیلان و گلستان نیز نیازمند توجه فوری است. مسئولان کشوری و استانی باید شبکه فاضلاب شمال کشور را به عنوان یک پروژه ملی در اولویت قرار دهند.
تکمیل این شبکهها نه تنها آلودگی دریای کاسپین را کاهش میدهد، بلکه به بهبود کیفیت زندگی مردم، حفظ جاذبههای گردشگری و پایداری اقتصادی منطقه کمک خواهد کرد. تصفیهخانههای مدرن، خطوط جمعآوری فاضلاب و سیستمهای هوشمند مدیریت پساب باید در کوتاهترین زمان ممکن گسترش یابند.
همچنین، آموزش عمومی برای جلوگیری از تخلیه غیرمجاز فاضلاب و نظارت دقیق بر صنایع و واحدهای تولیدی ساحلی ضروری است.
آلودگی دریای کاسپین یک مسئله مرزی است و کشورهای همسایه نیز در آن سهیم هستند، اما بخش عمده آلودگی ناشی از سواحل ایران است. اگر امروز اقدام جدی نکنیم، فردا دیر خواهد شد. از بین رفتن پوشش گیاهی کف دریا، کاهش تنوع زیستی و حتی تأثیر بر آب و هوای محلی، عواقب بلندمدتی هستند که جبران آنها دشوار خواهد بود.
دولت و مجلس باید اعتبارات بیشتری تخصیص دهند و پروژهها را با سرعت بیشتری پیش ببرند. همکاری بین سازمان حفاظت محیط زیست، وزارت نیرو، استانداریها و شهرداریها کلید موفقیت است.
حفظ دریای کاسپین یک وظیفه ملی است. این دریا نه تنها منبع آب و غذا، بلکه بخشی از هویت اقتصادی و طبیعی ایران است. با تکمیل سریع شبکه فاضلاب شمال کشور، میتوانیم آلودگی را مهار کنیم، محیط زیست را احیا نماییم و توسعه پایداری را برای نسلهای آینده تضمین کنیم. وقت آن رسیده که مسئولان با عزم جدی، این چالش را به فرصتی برای پیشرفت تبدیل کنند. هر روز تأخیر، به معنای آلودگی بیشتر و آسیب جبرانناپذیر به یکی از ارزشمندترین ذخایر طبیعی کشور است.
