جهان اقتصاد بررسی میکند؛ طلای سبز در خاکهای فقیر / نبرد کشورهای در حال توسعه برای تصاحب آینده انرژی
راضیه احمدوند
به گزارش جهان اقتصاد، کشورهای در حال توسعه، بر فراز انبوهی از گنجهای خورشیدی و بادی نشستهاند؛ گنجی که میتواند چرخهای اقتصاد آنها را به حرکت درآورد، استقلال آنها را بازگرداند و میلیونها شغل خلق کند. اما چالشهای عظیم مالی و زیرساختی، سایه سنگینی بر این رویای سبز افکنده است.
فرصت طلایی و بکر
تحلیلگران انرژی تاکید میکنند که بسیاری از کشورهای در حال توسعه، از آفریقا تا آمریکای لاتین و آسیا، نه تنها مصرفکننده انرژی، بلکه «اَبَر قدرتهای بالقوه انرژی پاک» هستند. داراییهای طبیعی آنها از آفتاب سوزان تا بادهای دائم میتواند نیاز داخلی را تامین کرده و حتی آنها را به صادرکننده انرژی تبدیل کند. این گذار، سه سود کلان به همراه دارد:
از نصب پنلهای خورشیدی در روستاها تا مهندسی و ساخت توربینهای بادی، زنجیرهای از مشاغل جدید و پایدار ایجاد میشود.
رهایی از نوسانهای قیمت نفت و گاز و وابستگی به واردات، امنیت ملی این کشورها را به شکل بیسابقهای تقویت میکند.
کاهش هزینههای سنگین واردات سوخت، فرصت سرمایهگذاری در سایر بخشهای حیاتی مانند سلامت و آموزش را فراهم میآورد.
با وجود این نقشه گنج، حرکت به سمت انرژی پاک با موانع سختی روبروست که آن را به «معمای توسعه» تبدیل کرده است:
نخستین و بزرگترین مانع، دسترسی به سرمایه کلان است. پروژههای عظیم خورشیدی و بادی نیازمند بودجه اولیه هنگفت هستند، در حالی که بسیاری از دولتها و بخش خصوصی محلی از تامین آن عاجزند. شبکههای برق فرسوده، نبود سیستمهای ذخیرهسازی انرژی و ضعف در فناوری، مانند قیفی هستند که نمیتواند سیل انرژی تولید شده را مدیریت کند.
ناامنی سیاسی، تغییرات پیدرپی قوانین و نبود تضمین برای سرمایهگذاران، مهمترین عامل دلسردی سرمایهگذاری خارجی است. هیچ سرمایهگذاری در میانه آشفتگی، ریسک میلیاردها دلار را نمیپذیرد.
از خودیاری تا کمک جهانی
کارشناسان بینالمللی راهکارهای سهگانهای را برای عبور از این بنبست پیشنهاد میکنند:
تصویب قوانین شفاف، تضمینهای حقوقی و مشوقهایی مانند معافیت مالیاتی، تنها راه جلب اعتماد سرمایهگذاران بینالمللی است.
دولتها باید با اولویتبندی، شبکههای انتقال و توزیع هوشمند و واحدهای ذخیرهسازی انرژی را توسعه دهند. این اقدام همچون ساخت بزرگراه برای انرژی پاک است.
یارانههای هدفمند باید از سوختهای فسیلی به سمت تحقیق، توسعه و خرید تضمینی انرژی باشد.
مسابقه با زمان
آینده انرژی جهان در حال نوشته شدن است. کشورهای در حال توسعه در یک دوراهی تاریخی قرار گرفتهاند: یا با سیاستگذاری جسورانه، جذب سرمایه و ساخت ائتلافهای بینالمللی، سهم خود را از این آینده سبز تصاحب میکنند و به رقبایی جدید در اقتصاد انرژی تبدیل میشوند، یا در دام کهنه وابستگی به سوختهای فسیلی و از دست دادن این فرصت استثنایی باقی میمانند. انتخاب آنها نه تنها تعیینکننده مسیر توسعه ملی، بلکه تاثیر عمیقی بر معادلات زیستمحیطی و انرژی کره زمین خواهد داشت.
نماد موفقیت
مراکش با نیروگاه عظیم خورشیدی "نور"، هند با برنامه جاهطلبانه انرژی خورشیدی، و کنیا با سرمایهگذاری عظیم در انرژی زمینگرمایی، نمونههای درخشان استفاده از این فرصت هستند.
نقش بازیگران جهانی
نهادهایی مانند بانک جهانی و صندوق بینالمللی پول، با ارائه تسهیلات ارزانقیمت و تضمینهای سرمایهگذاری، میتوانند نقش کاتالیزور را ایفا کنند
