جراحیِ تومورِ صوری در بازار

بازار خودروی ایران سال‌هاست که از متغیرهای کلاسیک اقتصادی نظیر نرخ ارز و میزان عرضه و تقاضا عبور کرده و اکنون به شدت تحت تأثیر «انتظارات تورمی» قرار دارد. در این میان، سکوهای اینترنتی خرید و فروش که قرار بود ابزاری برای تسهیل معاملات باشند به بستری برای جولان قیمت‌های غیرواقعی تبدیل شده‌اند؛ فضایی که در آن هزاران آگهی بدون پشتوانه، «قیمت‌های ذهنی» را در بازار شکل می‌دهند.

امروز هر کاربری می‌تواند بدون احراز مالکیت، چندین آگهی برای یک خودرو ثبت کند. این آگهی‌های صوری حتی اگر به معامله ختم نشوند، انتظارات قیمتی را در بازار تغییر می‌دهند. خریدارِ سردرگم در میان انبوه قیمت‌های غیرواقعی، تصور می‌کند بازار صعودی است و فروشنده واقعی نیز برای عقب نماندن از قافله گرانی، ناچار می‌شود نرخ پیشنهادی خود را بالا ببرد. این زنجیره روانی بدون آنکه حتی یک معامله واقعی صورت بگیرد، تورم مصنوعی ایجاد می‌کند.

تجربه‌های پیشین، مانند حذف قیمت از پلتفرم‌ها، تنها یک پاک‌کردن صورت‌مسئله بود که در کوتاه‌مدت التهاب را کاهش داد اما در بلندمدت منجر به ابهام و بازارهای غیرشفاف شد. کارشناسان معتقدند حذف اطلاعات، راهکار نیست بلکه «نظارت بر صحت اطلاعات» کلید حل این کلاف سردرگم است.

مصطفی طاهری، نماینده مجلس با تأکید بر ضرورت اتصال سکوهای ثبت آگهی به بانک‌های اطلاعاتی حاکمیتی، معتقد است آرامش بازار خودرو در گرو مقابله با قیمت‌سازی‌های صوری است. از نظر فنی، امکانِ استعلام برخطِ اصالت خودرو، هویت مالک و تطبیق اطلاعات آگهی با مشخصات واقعی وسیله نقلیه در سامانه‌های پلیس و ثبت اسناد فراهم است.

در صورتی که این اتصال برقرار شود، آگهی‌دهنده دیگر قادر نخواهد بود برای یک خودرو چندین آگهی ثبت کند یا خودرویی را که مالک آن نیست به فروش بگذارد. این «راستی‌آزمایی هوشمند»، علاوه بر حذف سوداگران، مسئولیت‌پذیریِ منتشرکنندگان را افزایش می‌دهد و فضا را برای جولان دلالان ناامن می‌کند.

آنچه امروز بازار خودرو به آن نیاز دارد، «شفافیت اطلاعاتی» است. هرچه امکان سوءاستفاده از فضای مجازی محدودتر شود و آگهی‌ها به سمت واقعی شدن حرکت کنند، فاصله میان «قیمت پیشنهادی» و «قیمت نهایی معامله» کمتر خواهد شد. در واقع، ثبات بازار خودرو بیش از آنکه به بخشنامه‌های دستوری وابسته باشد به نظارت هوشمندی نیاز دارد که دست سوداگران را از قیمت‌سازی‌های کاذب کوتاه کند. عبور از مدیریت بحران و حرکت به سمت حکمرانی هوشمند زنجیره خودرو، ضرورتی است که نه تنها اعتماد عمومی را بازیابی می‌کند، بلکه بازار را به سمت آرامشی پایدار هدایت خواهد کرد.

علاوه بر جنبه‌های نظارتی، باید توجه داشت که تغییر رویکرد مردم نسبت به خودرو از «کالای مصرفی» به «کالای سرمایه‌ای»، بستری را فراهم کرده که سوداگران بتوانند با ایجاد هیجان‌های کاذب، نوسانات قیمتی را در بازه‌های زمانی کوتاه‌مدت مدیریت کنند. در چنین شرایطی، وقتی آگهی‌های آنلاین به مرجع اصلی قیمت‌گذاری تبدیل می‌شوند، ذهنیت جامعه به‌سرعت با اخبار جعلی درباره افزایش قیمت‌ها همسو می‌شود. بنابراین ساماندهی این فضا نه تنها یک اقدام فنی، بلکه یک ضرورت برای حفظ آرامش روانی جامعه است که از تلاطم‌های بی‌دلیل در سبد هزینه خانوار جلوگیری می‌کند.

در نهایت، موفقیت طرح‌های ساماندهی تنها در گرو زیرساخت‌های فنی نیست بلکه نیازمند فرهنگ‌سازی نیز هست. رسانه‌ها و نهادهای ذی‌ربط باید با آموزشِ سوادِ اقتصادیِ دیجیتال به کاربران این آگاهی را ایجاد کنند که هر آگهی، لزوماً آینه تمام‌نمای قیمت بازار نیست. اگر مردم بدانند که آگهی‌های فاقد احراز هویت، اعتباری ندارند و با استعلام‌های رسمی فاصله دارند، تقاضای هیجانی کاهش یافته و قدرت مانور دلالان در فضای مجازی به‌طور خودکار محدود خواهد شد.