بخش برق تا تحقق اهداف برنامه هفتم چقدر فاصله دارد؟
بررسی گزارشی از عملکرد بخش برق در دومین سال اجرای قانون برنامه هفتم پیشرفت نشان میدهد که اگرچه برخی شاخصها از جمله توسعه تجدیدپذیرها و سهم معاملات برق در بورس انرژی پیشرفت قابل قبولی داشتهاند، اما در شاخصهای مانند افزایش توان تولید در اوج بار، راندمان نیروگاهها و کاهش ناترازی، اهداف برنامه فاصله قابل توجهی با عملکرد وزارت نیرو دارند.
با آغاز اجرای قانون برنامه هفتم پیشرفت از ابتدای سال ۱۴۰۳، پایش مستمر عملکرد بخش برق برای ارزیابی میزان تحقق اهداف تعیینشده از اهمیت ویژهای برخوردار است. گزارش تازه مرکز پژوهشهای مجلس از وضعیت شاخصهای برق در سال ۱۴۰۴، به عنوان دومین سال اجرای این قانون، نشان میدهد که اگرچه در برخی شاخصها پیشرفت مناسبی حاصل شده، اما در تعدادی از مهمترین اهداف برنامه، عملکرد وزارت نیرو همچنان با فاصله قابل توجهی از اهداف تعیینشده قرار دارد.
بر اساس این گزارش، شاخصهایی همچون ظرفیت اسمی تولید برق، مجموع تولید برق، ظرفیت و تولید برق تجدیدپذیر و سهم معاملات برق در بورس انرژی در سال گذشته روند قابل قبولی داشتهاند. با این حال، در شاخصهایی از جمله افزایش توان تولید همزمان در اوج بار، راندمان نیروگاههای حرارتی، مجموع تبادلات برونمرزی، کاهش حداکثر نیاز مصرف در زمان اوج و بار تأمیننشده در زمان اوج، عملکرد مطلوبی ثبت نشده و در صورت تداوم این روند، دستیابی به اهداف برنامه هفتم با چالش جدی مواجه خواهد شد.
مطابق اهداف تعیینشده در قانون برنامه هفتم پیشرفت، حداکثر توان تولید برق در زمان اوج بار باید در پایان برنامه به ۸۷ هزار و ۱۴۰ مگاوات و در پایان سال دوم اجرای برنامه (۱۴۰۴) به ۷۶ هزار و ۱۹۱ مگاوات میرسید. این در حالی است که حداکثر توان تولید برق در زمان اوج بار در سال گذشته به ۶۲ هزار و ۷۵۱ مگاوات رسید که فاصله قابل توجهی با هدف تعیینشده دارد. بر همین اساس، مرکز پژوهشهای مجلس عملکرد وزارت نیرو در افزایش توان تولید همزمان در اوج تقاضا را در پایان سال دوم برنامه، تنها معادل ۱۳.۸ درصد هدف تعیینشده ارزیابی کرده است.
بر اساس قانون برنامه هفتم، ظرفیت اسمی نصبشده نیروگاهی باید تا پایان برنامه به ۱۲۴ هزار و ۴۸۵ مگاوات برسد. برای تحقق این هدف، طبق برش سالانه برنامه، ظرفیت منصوبه باید تا پایان سال ۱۴۰۴ به ۱۰۴ هزار و ۷۸۲ مگاوات میرسید. با این حال، مجموع ظرفیت نیروگاهی اضافهشده به شبکه برق کشور از ابتدای اجرای برنامه تاکنون ۶۵۷۳ مگاوات بوده است که نشان میدهد عملکرد برنامه در دو سال نخست تنها معادل ۵۱.۳ درصد بوده است؛ موضوعی که به اعتقاد مرکز پژوهشهای مجلس میتواند ناترازی میان تولید و تقاضای برق را در سال ۱۴۰۵ و سالهای آینده تشدید کند.
طبق گزارش مرکز پژوهشهای مجلس، واحدهای نیروگاهی اضافهشده به شبکه در سال ۱۴۰۴ شامل موارد نیروگاههای تجدیدپذیر با ظرفیت ۲۵۷۲ مگاوات، واحدهای گازی تولید پراکنده با ظرفیت ۲۰۲ مگاوات، پنج واحد نیروگاه گازی با مجموع ظرفیت ۹۱۵ مگاوات، سه واحد نیروگاه چرخه ترکیبی با مجموع ظرفیت ۳۴۳ مگاوات، بوده است.
بررسی وضعیت مصرف برق کشور نیز نشان میدهد که میزان مصرف برق در سال گذشته به ۳۴۶ میلیارد کیلووات ساعت رسیده است. بر اساس آمار ارائهشده، بخش صنعت با سهم ۳۵ درصدی همچنان بزرگترین مصرفکننده برق کشور است و بخش خانگی با ۳۱.۸ درصد در رتبه دوم قرار دارد. بخشهای کشاورزی و عمومی نیز در رتبههای بعدی مصرف قرار گرفتهاند.
طبق اهداف برنامه هفتم، حداکثر نیاز مصرف برق در زمان اوج بار باید تا پایان برنامه به ۸۵ هزار و ۵۰۸ مگاوات و در پایان سال دوم برنامه به ۷۶ هزار و ۹۳۳ مگاوات میرسید. اما نیاز مصرف اوج بار در سال ۱۴۰۴ به ۷۷ هزار و ۴۹۷ مگاوات رسیده است که تنها ۵۶۴ مگاوات با هدف تعیینشده فاصله دارد و از این منظر عملکرد مطلوب ارزیابی میشود.
با این حال، مرکز پژوهشهای مجلس تأکید کرده است که کاهش ناترازی و تأمین کامل برق مورد نیاز در ساعات اوج مصرف بدون اجرای سیاستهای مدیریت مصرف و کنترل تقاضا امکانپذیر نخواهد بود. در بخش دیگری از این گزارش آمده است که مقایسه اختلاف حداکثر تولید و تقاضا در زمان اوج بار طی سالهای ۱۴۰۳ و ۱۴۰۴ نشان میدهد ناترازی برق در سال ۱۴۰۴ نسبت به سال قبل کاهش یافته است.
با این وجود، بررسی میزان خاموشیهای اعمالشده به مشترکان در دو سال اخیر حاکی از افزایش خاموشیها در عمل است. از این رو، به نظر میرسد برآورد تقاضای برق در زمان اوج مصرف در یکی از این دو سال با واقعیت انطباق نداشته یا روش محاسبه آن تغییر کرده است؛ موضوعی که به اعتقاد مرکز پژوهشها نیازمند بررسی و تدقیق بیشتر است.
جمعبندی گزارش مرکز پژوهشهای مجلس نشان میدهد که در سال دوم اجرای برنامه هفتم، برخی شاخصها از جمله سهم معاملات برق در بورس انرژی، ظرفیت اسمی نیروگاههای تجدیدپذیر و حداکثر نیاز مصرف برق عملکرد بسیار مطلوبی داشتهاند. در مقابل، شاخصهایی مانند مجموع تولید برق، راندمان نیروگاههای حرارتی، ظرفیت اسمی نیروگاهها و ظرفیت پستهای انتقال و توزیع، عملکردی متوسط و با تحقق حدود ۵۰ درصدی اهداف داشتهاند.
همچنین در شاخصهایی نظیر مجموع تبادلات برونمرزی برق، بار تأمیننشده در اوج تقاضا، توان تولید همزمان در اوج بار و تولید برق نیروگاههای تجدیدپذیر، میزان تحقق اهداف کمتر از ۲۵ درصد گزارش شده است و در صورت ادامه این روند، دستیابی به اهداف برنامه دور از انتظار خواهد بود.
بر اساس این گزارش، عملکرد وزارت نیرو در سال دوم اجرای برنامه هفتم به طور متوسط معادل ۴۱ درصد اهداف تعیینشده برای این مقطع زمانی بوده و در مقایسه با اهداف نهایی برنامه نیز تنها حدود ۱۳ درصد از اهداف محقق شده است.
