از مدالآوری تا اثرگذاری؛ روایتی از دغدغههای جوانان افتخارآفرین المپیادهای علمی
اعظم کریمی مدیرکل طرحهای ملی و فراگیر وزارت ورزش و جوانان
روز دوشنبه، دوم شهریور ۱۴۰۵، به ابتکار معاونت امور جوانان، به همت ادارهکل طرحهای ملی و فراگیر، و مشارکت باشگاه دانشپژوهان جوان، نشستی با هدف تجلیل از جوانان افتخارآفرین المپیادهای علمی، با حضور جمعی از مسئولان، مدالآوران و مربیان آنان، در ساختمان شماره یک وزارت ورزش و جوانان برگزار شد.
در این نشست، اگرچه مسئولان بر ارزشمندی مدالهای کسبشده، شایستگی مدالآوران و ضرورت بهرهگیری از ظرفیت آنان برای حل مسائل کشور اتفاقنظر داشتند، اما سخنان المپیادیها تصویر دیگری را نیز پیش روی ما گذاشت؛ تصویری از جوانانی که احساس میکنند ارزش و ظرفیت آنان آنگونه که باید از سوی جامعه و دولت شناخته نشده و فرصت کافی برای بهکارگیری توانمندیهایشان و تجربهکردن «اثرگذاری» در اختیارشان قرار نگرفته است.
المپیادیها فارغ از اینکه چگونه و با چه انگیزهای قدم در این مسیر گذاشتهاند- از سر علاقه به علم، تأثیرپذیری از خانواده و اطرافیان، یا جذابیتهای مسیر المپیاد در مقایسه با کنکور- امروز با مجموعهای از دغدغهها و نارضایتیها مواجهاند.
یکی از این دغدغهها، میزان جوایز مادی است، چنانکه دارنده مدال برنز المپیاد جغرافیا، در اینباره گفت: «جوایز مادی که در نظر گرفته میشود، ناکافی است. ما سه سال از عمرمان را صرف مطالعه میکنیم، کتابهای زیادی میخریم و با اساتید مختلف کلاس میگیریم. در بسیاری از موارد، هزینههایی که برای آمادهشدن برای المپیاد میکنیم، حتی از هزینههای آمادگی برای کنکور بیشتر است. وقتی مبلغ جوایز را میبینیم، اندکی دلسرد میشویم؛ بهخصوص وقتی آن را با جوایز در نظر گرفتهشده در کشورهای دیگر مقایسه میکنیم.»
این احساس، تنها به مسئله جوایز مادی محدود نمیشود، چنانکه دارنده مدال طلای هوش مصنوعی، با اشاره به تلاش مدالآوران در شرایط دشوار کشور گفت که آنان انتظار دارند این تلاش و دستاورد، متناسب با شرایطی که در آن به دست آمده، مورد توجه و تقدیر قرار گیرد. اما شاید مهمتر از پاداش مادی برای مدالآوران، مسئله «جایگاه و امکان اثرگذاری» باشد.
مدالآوران المپیادهای علمی معتقدند دولت هنوز آنگونه که باید جایگاه و ظرفیت آنان را به رسمیت نشناخته و از توان علمی و حل مسئله آنان در فرآیندهای تصمیمگیری، سیاستگذاری و حل مسائل کشور استفاده نکرده است. آنان میپرسند اگر سالها برای پرورش تواناییهای علمی و حل مسئله خود تلاش کردهاند، چرا نباید در ادامه مسیر، فرصتی برای بهکارگیری این تواناییها در حل مسائل واقعی کشور داشته باشند؟
از سوی دیگر، آنان معتقدند جامعه نیز هنوز درک دقیقی از تفاوت میان موفقیت در کنکور، مدالآوری در المپیک و مدالآوری در المپیادهای علمی ندارد. از نظر آنان مدالآوری در المپیادهای علمی نه انتهای مسیر که آغاز آن است؛ آغاز مسیری که میتواند هم به رشد و توسعۀ فردی و هم توسعۀ کشور منجر شود. به باور آنان، المپیاد صرفاً یک مسابقه علمی نیست، بلکه مسیری برای پرورش استعداد، تفکر عمیق، خلاقیت و توانایی حل مسئله است؛ ظرفیتی که میتواند در آینده سرمایهای ارزشمند برای کشور باشد.
یکی دیگر از دغدغههای جدی مطرحشده در این نشست، «ابهام در مسیر» بود. المپیادیها معتقدند دانشآموزی که امروز تصمیم میگیرد وارد این مسیر شود، باید بداند در صورت تلاش و موفقیت، چه آینده تحصیلی و شغلی در انتظار اوست. آیا مدالآوری در المپیاد به معنای معافیت از کنکور و سربازی است؟ مسیر دانشگاهی او چگونه خواهد بود؟ و در اساس آیا پس از سالها تلاش و کسب مدال، میتواند از آینده تحصیلی و شغلی خود اطمینان داشته باشد؟ به نظر میرسد هرچه این مسیر روشنتر و از موانع غیرضروری خالیتر باشد، انگیزه دانشآموزان برای ورود به عرصه المپیاد نیز بیشتر خواهد شد. در کنار آن، تداوم و تقویت این مسیر نیازمند توجه جدیتر به علوم پایه، ترکیبیات و تمامی حوزههایی است که در آنها «حل مسئله» و تفکر خلاق، محور اصلی فعالیت علمی محسوب میشود.
عدالت آموزشی نیز از دیگر موضوعات مورد تأکید المپیادیها بود. به نظر آنها، موفقیت در المپیاد، زمانی میتواند به یک فرصت واقعی برای شناسایی و پرورش استعدادهای کشور تبدیل شود که دانشآموزان، فارغ از محل زندگی و شرایط اقتصادی خانواده، امکان دسترسی به آموزش و امکانات لازم برای ورود به این مسیر را داشته باشند.
در نهایت، آنچه بیش از همه در سخنان المپیادیها به چشم میآمد، میل به «اثرگذاری» بود، چنانکه دارندۀ مدال برنز اقتصاد گفت علاقهمند است تعامل نزدیک با وزارت اقتصاد داشته باشد و احساس کند در حل مسائل اقتصادی کشور نقشی دارد. از نگاه او، المپیادیها میتوانند در دستگاههای دولتی به عنوان مشاور، دستیار و نیروهای گرهگشا به کار گرفته شوند؛ اما در عمل، چنین فرصتهایی هنوز به اندازۀ کافی در اختیار آنان قرار نگرفته است.
شاید مهمترین پیام این نشست همین باشد، اینکه المپیادیها بیش از آنکه صرفاً به دنبال تقدیر از گذشته خود باشند، خواهان فرصتی برای ساختن آیندهاند. آنان نمیخواهند مدالشان تنها بر دیوار خانه یا در قاب افتخارات کشور باقی بماند؛ میخواهند تواناییشان در میدان واقعی مسائل کشور به کار گرفته شود و نتیجۀ سالها تلاش و یادگیری را در زندگی مردم و پیشرفت ایران ببینند.
نشستی که روز دوشنبه با حضور این جوانان در وزارت ورزش و جوانان برگزار شد، میتواند نخستین گام در مسیر مواجهۀ متفاوت این وزارتخانه با نخبگان المپیادی باشد؛ مسیری که در آن، شنیدن دغدغهها جای خود را به گفتوگو، حمایت و در نهایت ایجاد فرصتهای واقعی برای اثرگذاری آنان بدهد.
در معاونت امور جوانان بر آنیم که این نوع گفتوگوها را ادامه دهیم و با برگزاری نشستهای بیشتر، مطالبات، پیشنهادها و ایدههای المپیادیهای عزیز را بشنویم و به سهم و بضاعت خود، برای حمایت از آنان و گشودن مسیرهای تازه برای نقشآفرینیشان تلاش کنیم.
آرزوی ما این است که این ستارگان، خیلی زود از جایگاه افتخارآفرینی در عرصههای علمی، به جایگاه اثرگذاری در ساختن آینده ایران برسند؛ و امیدواریم معاونت امور جوانان بتواند، هرچند به اندازه سهم و توان خود، در گشودن این مسیر نقشی ایفا کند.
