از دیوارنگاره اراک تا قرارگاه تنظیم بازار؛
برخورد با عاملان گرانی، مطالبه اصلی مردم
اکبر علیزاده اعتمادی ـ پژوهشگر مسائل اجتماعی
گاهی یک دیوارنگاره، بیش از دهها نشست و سخنرانی، افکار عمومی را به حرکت درمیآورد. نصب دیوارنگاره ۱۲۰۰ متری «عامل این گرانی، مهره آمریکایی» در خیابان جهانپناه اراک، که بهعنوان دومین دیوارنگاره بزرگ ایران پس از تهران با مشارکت شهرداری اراک و ادارهکل غله استان مرکزی بر دیواره سیلو اجرا شد، صرفاً یک اقدام هنری یا تبلیغی نبود. این اثر که همزمان با رونمایی آن، مردم اراک نیز با رزمپلاکاردهای خود در یکصدویکمین شب به میدان آمدند، با انعکاس گسترده در خبرگزاری جمهوری اسلامی، صداوسیما و دیگر رسانهها، به سرعت به موضوعی ملی تبدیل شد و بار دیگر این پرسش را پیش روی جامعه و مسئولان قرار داد که عامل اصلی گرانی چیست و چه کسی باید پاسخگو باشد؟
واکنشهای مردمی به این دیوارنگاره نیز قابل تأمل بود. اگرچه بسیاری از شهروندان فشارهای خارجی و تحریمها را بر اقتصاد کشور مؤثر میدانستند، اما همزمان بر نقش گرانفروشی، احتکار، ضعف نظارت و برخی سوءمدیریتهای داخلی در کوچکتر شدن سفره مردم تأکید کردند. از همین رو، مهمترین دستاورد این دیوارنگاره نه طرح یک شعار سیاسی، بلکه تبدیل شدن آن به مطالبهای عمومی برای شناسایی و برخورد با عاملان واقعی گرانی بود.
گرانی؛ مسئلهای فراتر از اقتصاد
دیوارنگاره اراک این پیام را نیز به همراه داشت که امنیت اقتصادی، بخشی جداییناپذیر از امنیت ملی است. افزایش مستمر قیمت کالاهای اساسی تنها معیشت مردم را تحت فشار قرار نمیدهد، بلکه اعتماد عمومی، سرمایه اجتماعی و آرامش روانی جامعه را نیز هدف میگیرد. از این منظر، مقابله با احتکار، رانت، شبکههای واسطهگری مخرب و گلوگاههای فساد، در کنار خنثیسازی فشارهای خارجی، ضرورتی انکارناپذیر است؛ همان دغدغهای که در واکنشهای مردمی نیز با انتقاد از ضعف نظارت و برخورد ناکافی با متخلفان بارها تکرار شد.
وقتی دولت نیز از ضعف نظارت سخن میگوید
چند روز پس از فراگیر شدن این مطالبه، جلسه تنظیم بازار به ریاست معاون اول رئیسجمهور برگزار شد. در این نشست نیز از عواملی همچون شرایط بازار جهانی، اصلاحات ساختاری، برخی ناکارآمدیها و ضعف نظارت بر بازار بهعنوان عوامل مؤثر بر گرانی یاد شد. تشکیل «قرارگاه فرماندهی واحد نظارت بر بازار» نیز نشان داد که دولت ضرورت اصلاح ساختارهای نظارتی و پایان دادن به پراکندگی مسئولیتها را پذیرفته است.
مطالبه اصلی مردم؛ گزارش عملکرد، نه گزارش جلسات
اکنون مسئله اصلی نه دیوارنگاره است و نه تشکیل قرارگاه؛ بلکه نتیجه عملی این اقدامات است. افکار عمومی حق دارد بپرسد: چه تعداد انبار احتکار شناسایی شده است؟ چه میزان کالا به چرخه توزیع بازگشته؟ چند شبکه گرانفروشی یا اخلال در بازار متلاشی شدهاند؟ چه مدیرانی به دلیل ضعف نظارت بازخواست شدهاند و سهم واسطهگری و دلالی در افزایش قیمت کالاهای اساسی چقدر است؟
این پرسشها نه سیاسیاند و نه جناحی؛ بلکه حداقل انتظار مردمی هستند که هر روز آثار گرانی را در زندگی خود لمس میکنند.
از تبیین تا اقدام
تبیین واقعیتهای اقتصادی ضروری است، اما هیچ جامعهای با تبیین صرف به آرامش اقتصادی نمیرسد. مردم زمانی اثربخشی پیامها را باور میکنند که نتیجه آن را در بازار ببینند. اگر از وجود عاملان گرانی سخن گفته میشود و اگر دولت ضعف نظارت را میپذیرد، انتظار طبیعی جامعه شناسایی، برخورد قاطع و اطلاعرسانی شفاف درباره نتایج این اقدامات است.
آزمون بزرگ دولت
دیوارنگاره اراک، بحث گرانی را از یک گلایه روزمره به یک مطالبه عمومی تبدیل کرد. اکنون توپ در زمین مسئولان است. اگر قرارگاه جدید بتواند با شفافسازی بازار، مقابله با محتکران، حذف گلوگاههای فساد و ایجاد ثبات نسبی قیمتها، نتایج ملموسی برای مردم به همراه داشته باشد، این دیوارنگاره به نماد موفقیت یک مطالبه مردمی تبدیل خواهد شد.
اما اگر همه چیز در حد جلسات، بخشنامهها و مطالعات باقی بماند، این پرسش همچنان پابرجا خواهد ماند: عاملان گرانی کجا هستند و چه زمانی قرار است با آنان برخورد شود؟
مردم بیش از هر چیز، پاسخ را نه در سخنرانیها و گزارشها، بلکه در ثبات بازار و آرامش سفرههای خود جستوجو میکنند.
