گذار از خام‌فروشی به ارزش‌افزوده؛ گوهرتراشی ایران در آستانه جهش اقتصادی
سومین دوره مسابقات ملی آزاد مهارت گوهرتراشی، صبح امروز ۲۱ مهرماه در استان قم آغاز به کار کرد. این رویداد که با هدف شناسایی استعدادهای برتر و اتصال ظرفیت‌های کارگاهی به بازارهای جهانی برگزار شده است، بر گذار از اقتصاد متکی بر خام‌فروشی به سمت اقتصاد مبتنی بر ارزش‌افزوده بالا تمرکز دارد. حجت‌الاسلام سید محمود عرب، مدیرکل آموزش فنی و حرفه‌ای استان قم در آیین افتتاحیه این مسابقات با اشاره به ضرورت تجهیز نیروی انسانی به مهارت‌های تخصصی، جایگاه صنعت گوهرتراشی را به عنوان یک «اهرم اقتصادی قدرتمند» معرفی کرد.
مدیرکل آموزش فنی و حرفه‌ای استان قم با استناد به مبانی دینی و رویکرد رهبران نظام، مهارت‌آموزی را نه یک انتخاب بلکه ضرورتی برای استقلال معیشتی دانست. وی با اشاره به اینکه عدم مهارتی‌سازی جوانان می‌تواند منجر به فرسایش دین و کرامت فردی شود بر این نکته تأکید کرد که در سیاست‌گذاری‌های کلان، نیاز به «پنجه‌های کارآمد» هم‌تراز با «مغزافزایی» (دانش) است. این رویکرد زیربنایی، نشان‌دهنده تغییر نگاه از آموزش سنتی به سمت آموزش‌های مبتنی بر اشتغال و بازار کار است.
یکی از محورهای کانونی سخنان عرب، انتقاد صریح از خام‌فروشی در صنعت گوهرسنگ ایران است. وی با ارائه یک تحلیل عددی دقیق تصریح کرد: «تفاوت قیمت یک سنگ خام با نمونه پرداخت‌شده و تراش‌خورده، بین ۵۰۰ تا ۷۰۰ درصد است.» این شکاف قیمتی، پتانسیل نهفته‌ای است که به دلیل نبود زیرساخت‌های مهارتی تا به امروز از دست رفته است. هدف از برگزاری این مسابقات، شناسایی نخبگانی است که بتوانند این مابه‌التفاوت را به عنوان ثروت ملی بازگردانند.
همچنین وی این صنعت را به عنوان یکی از کم‌ریسک‌ترین و سریع‌ترین مسیرهای اشتغال‌زایی معرفی کرد. مدل پیشنهادی بر مبنای زیر شاخص‌های زیر استوار است:
- سرمایه اولیه اندک: نیاز به سرمایه‌ای بین ۱۵ تا ۲۰ میلیون تومان برای راه‌اندازی کارگاه.
- فضای فیزیکی محدود: قابلیت اجرا در مقیاس‌های کوچک (مشاغل خانگی).
- ضریب اشتغال غیرمستقیم: هر شغل مستقیم در این حوزه، ظرفیت ایجاد ۷ تا ۱۰ شغل غیرمستقیم در زنجیره‌های جانبی (ماشین‌سازی، بسته‌بندی، بازاریابی دیجیتال و صادرات) را داراست.
همچنین مدیرکل آموزش فنی و حرفه‌ای استان قم، با تکیه بر مزیت نسبی قم به عنوان «شهر ملی انگشتر» با بیش از ۱۴۰۰ کارگاه فعال، اداره کل آموزش فنی و حرفه‌ای قم در همکاری با سازمان ایمیدرو، افق ایجاد ۵۵۰ تا ۷۰۰ هزار شغل مستقیم را تا سال ۱۴۱۰ ترسیم کرده است. در همین راستا، اقدام عملیاتی جهت تأسیس «دپارتمان گوهرتراشی» در دستور کار قرار دارد که هدف آن اتصال اکوسیستم کارگاهی به بازارهای جهانی است.
این رویداد، در نهایت تلاشی است برای تبدیل پتانسیل‌های نهفته در کارگاه‌های سنتی به بنگاه‌های اقتصادی مدرن. با حمایت دستگاه‌های متولی از جمله سازمان صمت و میراث فرهنگی، این مسابقات می‌تواند نقطه آغازین ایجاد یک زیست‌بوم اقتصادی پایدار باشد که گوهرتراشی ایران را از مرحله تأمین مواد اولیه به رده‌های بالای زنجیره ارزش جهانی ارتقا دهد.
