جهان اقتصاد بررسی میکند؛
فولاد سبز؛ آیا ایران به قطار کمکربن میرسد؟
راضیه احمدوند ـ روزنامه نگار
صنعت فولاد جهان در آستانه یکی از بزرگترین تحولات تاریخ خود قرار دارد. فشارهای ناشی از تغییرات اقلیمی، قوانین سختگیرانه زیستمحیطی و سیاستهای کربنزدایی، تولیدکنندگان فولاد را به سمت استفاده از فناوریهای کمکربن سوق داده است. در این میان، پرسش مهم این است که آیا ایران، بهعنوان یکی از ۱۰ تولیدکننده بزرگ فولاد جهان، میتواند خود را با این موج جهانی هماهنگ کند یا خطر از دست دادن بازارهای صادراتی در انتظار صنعت فولاد کشور خواهد بود؟
تا چند سال پیش، رقابت در صنعت فولاد بیشتر بر سر ظرفیت تولید، قیمت و کیفیت محصولات بود، اما امروز شاخص تازهای وارد معادلات جهانی شده است؛ شدت انتشار کربن.
اتحادیه اروپا، چین، ژاپن و بسیاری از اقتصادهای بزرگ، برنامههای گستردهای برای کاهش انتشار گازهای گلخانهای تدوین کردهاند. همزمان، مصرفکنندگان بزرگ فولاد در صنایع خودرو، ساختمان و لوازم خانگی نیز به دنبال خرید محصولاتی هستند که با آلایندگی کمتری تولید شده باشند.
به این ترتیب، «فولاد سبز» به تدریج از یک مزیت رقابتی به یک الزام تجاری تبدیل میشود.
بازار آینده، فولاد کمکربن میخواهد
کارشناسان معتقدند طی یک دهه آینده، بسیاری از بازارهای صادراتی تنها به قیمت و کیفیت محصول توجه نخواهند کرد، بلکه میزان انتشار کربن در فرآیند تولید نیز به یکی از معیارهای اصلی خرید تبدیل خواهد شد.
اجرای سازوکارهایی مانند مالیات یا عوارض کربنی در برخی بازارها، میتواند هزینه صادرات فولاد با آلایندگی بالا را افزایش دهد. این موضوع نشان میدهد که رقابت آینده صنعت فولاد، تنها بر سر تولید بیشتر نخواهد بود، بلکه بر سر تولید پاکتر نیز خواهد بود.
ایران چه مزیتی دارد؟
با وجود چالشها، ایران از چند مزیت مهم برخوردار است. بخش عمده فولاد کشور با استفاده از فناوری احیای مستقیم (DRI) و گاز طبیعی تولید میشود؛ روشی که در مقایسه با کوره بلند مبتنی بر زغالسنگ، به طور معمول انتشار دیاکسیدکربن کمتری دارد.
این مزیت میتواند در صورت نوسازی تجهیزات، افزایش بهرهوری انرژی و استفاده از فناوریهای نوین، به یک برگ برنده برای صنعت فولاد ایران تبدیل شود.
علاوه بر این، ظرفیت بالای انرژیهای خورشیدی و بادی در کشور، فرصت مناسبی برای تأمین بخشی از برق صنایع فولادی از منابع تجدیدپذیر فراهم میکند.
حرکت به سمت فولاد کمکربن، تنها با تغییر یک فناوری امکانپذیر نیست. این تحول نیازمند سرمایهگذاری گسترده، نوسازی خطوط تولید، بهبود بهرهوری انرژی، توسعه زیرساختهای برق، افزایش استفاده از انرژیهای تجدیدپذیر و در افق بلندمدت، بهرهگیری از هیدروژن سبز است.
در کنار این موارد، دسترسی به منابع مالی، انتقال فناوری و ثبات در سیاستهای صنعتی نیز نقش تعیینکنندهای در موفقیت این مسیر خواهد داشت.
اگر صنعت فولاد ایران از امروز برای کاهش شدت مصرف انرژی و انتشار کربن برنامهریزی نکند، ممکن است در سالهای آینده با محدودیتهای بیشتری در بازارهای صادراتی مواجه شود.
در مقابل، سرمایهگذاری در فناوریهای پاک، دیجیتالیسازی خطوط تولید، بازیافت حرارت، کاهش مصرف انرژی و توسعه انرژیهای تجدیدپذیر میتواند علاوه بر کاهش هزینههای تولید، جایگاه فولاد ایران را در بازارهای جهانی تقویت کند.
فولاد سبز؛ یک انتخاب یا یک ضرورت؟
کارشناسان بر این باورند که کربنزدایی دیگر یک موضوع صرفاً زیستمحیطی نیست، بلکه به بخشی از رقابت اقتصادی جهان تبدیل شده است. شرکتهایی که زودتر خود را با استانداردهای جدید تطبیق دهند، شانس بیشتری برای حفظ بازارهای صادراتی و جذب سرمایهگذاری خواهند داشت.
برای ایران نیز، حرکت به سمت فولاد کمکربن میتواند از یک سو مزیتهای موجود مانند فناوری احیای مستقیم را تقویت کند و از سوی دیگر، راه را برای حضور پایدارتر در بازارهای بینالمللی هموار سازد.
جهان با سرعت به سمت تولید فولاد کمکربن حرکت میکند و این روند، آینده تجارت جهانی فولاد را تحت تأثیر قرار خواهد داد. ایران نیز به دلیل جایگاه مهم خود در تولید فولاد و برخورداری از برخی مزیتهای فنی، ظرفیت حضور در این تحول را دارد؛ اما این ظرفیت تنها در صورت سرمایهگذاری مستمر، نوسازی فناوری، توسعه انرژیهای تجدیدپذیر و تدوین یک نقشه راه ملی برای «فولاد سبز» به مزیت رقابتی تبدیل خواهد شد.
در دهه آینده، رقابت صنعت فولاد فقط بر سر تناژ تولید نخواهد بود؛ بلکه بر سر میزان کربن تولیدشده برای هر تن فولاد نیز رقم خواهد خورد. کشوری که زودتر این واقعیت را بپذیرد، جایگاه مطمئنتری در بازار جهانی فولاد خواهد داشت.
