یک قانون، دو اجرا؛ محاسبه ۳۰ درصد متناسب‌سازی با کدام روش است؟
اکبر علیزاده اعتمادی - پژوهشگر مسائل اجتماعی
احمد میدری، وزیر تعاون، کار و رفاه اجتماعی، در تازه‌ترین اظهارات خود از اجرای کامل متناسب‌سازی حقوق بازنشستگان تأمین اجتماعی سخن گفته است؛ طرحی که قرار بود در سه مرحله ۴۰ درصد در سال ۱۴۰۳، ۳۰ درصد در سال ۱۴۰۴ و ۳۰ درصد در سال ۱۴۰۵ اجرا شود.
حالا که مرحله سوم نیز اجرا شده، شاید زمان آن رسیده باشد که در کنار اعلام پایان اجرای طرح، یک پرسش مهم دیگر نیز پاسخ بگیرد: ۳۰ درصد سال ۱۴۰۴ و ۳۰ درصد سال ۱۴۰۵، دقیقاً با یک روش محاسبه شده‌اند؟
اگر پاسخ مثبت است، ارائه یک نمونه محاسبه سه‌ساله می‌تواند به ابهام‌ها پایان دهد و اگر روش محاسبه تغییر کرده، مستند قانونی این تغییر چیست؟
این پرسش البته امروز متولد نشده است. پیش از این، در همین روزنامه سه یادداشت درباره متناسب‌سازی منتشر شد: «متناسب‌سازی؛ حفظ ضریب برقراری مستمری» 16 خرداد 1405، «متناسب‌سازی؛ پرونده‌ای که بسته شد؛ اما پرونده عدالت بیمه‌ای همچنان باز است» 23 تیر 1405 و «ج. چ. ح. خ؛ جوابگوی چهار خواسته حق‌طلبانه کیست؟» 22 شهریور 1405
اکنون اما یک نکته مهم دیگر به این سلسله مطالب اضافه شده است؛ نکته‌ای که شاید در میان اعداد و درصدها کمتر دیده شده باشد.
تبصره‌ای که باید در محاسبه دیده شود
تبصره ۲ ماده ۶ آیین‌نامه اجرایی متناسب‌سازی مقرر کرده است که مبلغ مابه‌التفاوت پرداختی بابت متناسب‌سازی، به صورت جداگانه در احکام صندوق بازنشستگی ذی‌ربط درج و مشمول افزایش ضریب ریالی سنواتی حقوق شود.
این حکم، پرسش را دقیق‌تر می‌کند.
وقتی مابه‌التفاوت متناسب‌سازی مرحله قبل باید جداگانه در حکم درج شود و مشمول افزایش ضریب سنواتی شود، این مبلغ پس از افزایش سنواتی، در محاسبه مرحله بعد چه جایگاهی داشته است؟
برای مثال، اگر مابه‌التفاوت مرحله اول در سال ۱۴۰۳ مشخص شده، در سال ۱۴۰۴ پس از اعمال افزایش سنواتی چه عددی مبنای محاسبه قرار گرفته است؟ سپس مابه‌التفاوت مرحله دوم در سال ۱۴۰۵ چگونه محاسبه شده و سهم ۳۰ درصد پایانی دقیقاً از چه عددی به دست آمده است؟
اینها پرسش‌هایی درباره اصل اجرای قانون نیست؛ پرسش درباره مسیر رسیدن به عدد نهایی است.
خود سازمان راه شفاف‌سازی را نشان داده است
سازمان تأمین اجتماعی نیز در توضیحات رسمی خود درباره مرحله سوم متناسب‌سازی، بر شفافیت عملکرد و پاسخگویی به پرسش‌های مستمری‌بگیران تأکید کرده و امکان مشاهده جزئیات محاسبات متناسب‌سازی را برای آنان فراهم کرده است.
پس مطالبه امروز بازنشسته، یک توضیح کلی یا یک جلسه پرسش و پاسخ نیست. اگر محاسبه روشن است، چرا یک نمونه واقعی سه‌ساله، بدون مشخصات هویتی، منتشر نشود؟
جدولی ساده با چند عدد می‌تواند همه‌چیز را روشن کند: مستمری پایه، افزایش سنواتی، مابه‌التفاوت مرحله قبل، افزایش سنواتی آن، مبنای ۳۰ درصد سال بعد و رقم نهایی.
در چنین صورتی، بازنشسته خودش می‌تواند محاسبه را دنبال کند و ببیند عدد نهایی چگونه شکل گرفته است.
پیگیری از کمیسیون اصل ۹۰
این بار قصد داریم موضوع را از طریق کمیسیون اصل ۹۰ مجلس پیگیری کنیم.
رئیس کمیسیون اصل 90 در مهرماه سال گذشته، از پیگیری ایجاد سامانه و سازوکار شفاف برای رسیدگی به شکایات مردم سخن گفت؛ از اینکه مردم در بسیاری موارد نمی‌دانند برای طرح شکایت خود باید به کجا مراجعه کنند و از ضرورت ایجاد مسیرهای روشن برای دریافت و پیگیری مطالبات.
اکنون حدود یک سال از آن وعده گذشته است.
در آخرین پیگیری برای ثبت همین مطالبه، از کمیسیون اصل ۹۰ درباره امکان ثبت الکترونیکی درخواست پرس‌وجو شد و پاسخ دریافتی این بود که برای دریافت الکترونیکی، فضایی در اختیار نیست و باید تقاضای کتبی همراه با اسناد و مدارک، به صورت حضوری برای ثبت ارائه شود.
یکی از وظایف روابط‌عمومی‌ها، پایش رسانه‌ها، استخراج موضوعات مرتبط با واحدهای ذی‌ربط و انعکاس آنها برای رسیدگی، پیگیری و پاسخگویی است. انتظار می‌رود در عصر دیجیتال، این یادداشت به نمایندگی از میلیون‌ها بازنشسته، در روابط‌عمومی مجلس نیز مورد پایش قرار گرفته و برای رسیدگی و پاسخگویی در اختیار کمیسیون اصل ۹۰ قرار گیرد؛ اقدامی که می‌تواند پیش از افزایش حجم ثبت شکایات موردی، به روشن شدن یک مطالبه مشخص کمک کند.
کمیسیون اصل ۹۰ نیز به استناد تبصره ۲ ماده ۶ آیین‌نامه اجرایی متناسب‌سازی، که مقرر می‌کند مابه‌التفاوت پرداختی بابت متناسب‌سازی به‌صورت جداگانه در احکام درج و مشمول افزایش ضریب ریالی سنواتی حقوق شود، از سازمان تأمین اجتماعی، شیوه محاسبه ۳۰ درصد متناسب‌سازی در سال‌های ۱۴۰۴ و ۱۴۰۵ و جایگاه مابه‌التفاوت مرحله قبل در محاسبات مرحله بعد را به‌صورت شفاف و قابل فهم برای بازنشستگان مطالبه کند.
