ایران و عراق؛ تجارت ۱۰ میلیارد دلاری، ظرفیتی که هنوز به سقف خود نرسیده است
فتحالله توسلی - سخنگوی کمیسیون اقتصادی مجلس شورای اسلامی
روابط اقتصادی ایران و عراق از ظرفیتهایی برخوردار است که میتواند بسیار فراتر از سطح فعلی مبادلات دو کشور توسعه پیدا کند. نزدیکی جغرافیایی، مرز مشترک، نیازهای متقابل اقتصادی و ارتباطات گسترده میان فعالان بخش خصوصی، زمینهای فراهم کرده که عراق همچنان یکی از مهمترین بازارهای منطقه برای کالا و خدمات ایرانی باشد.
با وجود این مزیتها، حجم تجارت دو کشور در حدود ۱۰ میلیارد دلار باقی مانده و فاصله قابل توجهی با ظرفیت واقعی روابط اقتصادی دارد. افزایش این رقم تنها به معنای رشد صادرات نیست؛ بلکه میتواند به توسعه خدمات فنی و مهندسی، ترانزیت، حملونقل، سرمایهگذاری مشترک و حضور پایدارتر شرکتهای ایرانی در بازار عراق نیز منجر شود.
یکی از موانع اصلی در مسیر توسعه تجارت، مشکلات مربوط به گمرک و حملونقل است. هر اندازه فرآیند عبور کالا از مرز طولانیتر و پرهزینهتر باشد، توان رقابتی صادرکننده کاهش پیدا میکند. بنابراین اصلاح رویههای گمرکی، هماهنگی بیشتر میان دستگاههای دو کشور و ایجاد مسیرهای سریعتر برای جابهجایی کالا باید در اولویت قرار گیرد.
در این میان، توسعه زیرساختهای ریلی میتواند تحول مهمی در روابط تجاری ایران و عراق ایجاد کند. اتصال ریلی شلمچه به بصره، در صورت تکمیل و بهرهبرداری مؤثر، تنها یک پروژه حملونقلی نیست؛ بلکه میتواند به یکی از مسیرهای مهم اتصال دو اقتصاد و افزایش ظرفیت جابهجایی کالا و مسافر تبدیل شود.
اهمیت این پروژه زمانی بیشتر مشخص میشود که بدانیم تجارت آینده میان دو کشور نمیتواند صرفاً بر حملونقل جادهای متکی باشد. افزایش حجم مبادلات، نیازمند تنوعبخشی به شیوههای انتقال کالا و استفاده از حملونقل ریلی در کنار مسیرهای جادهای است. راهآهن میتواند هزینه و زمان جابهجایی برخی کالاها را کاهش داده و ظرفیت جدیدی برای تجارت ایجاد کند.
از سوی دیگر، افزایش تجارت نیازمند حل مسائل موجود در مرزهاست. گرههای گمرکی، محدودیتهای زیرساختی و ناهماهنگیهای اجرایی، بخشی از هزینههایی هستند که در نهایت به صادرکننده و مصرفکننده منتقل میشوند. رفع این موانع میتواند بدون نیاز به سرمایهگذاریهای سنگین، بخشی از ظرفیت پنهان تجارت دو کشور را فعال کند.
سفرهای میدانی و بررسی مستقیم پروژهها و مشکلات اقتصادی نیز میتواند تصمیمگیری را از سطح گزارشهای اداری به مرحله اقدام عملی نزدیکتر کند. شناخت دقیق مشکلات مرزی و گفتوگو با مسئولان محلی و فعالان اقتصادی دو طرف، زمینه مناسبتری برای یافتن راهکارهای اجرایی فراهم میکند.
ایران و عراق امروز در نقطهای قرار دارند که افزایش مبادلات اقتصادی میتواند به نفع هر دو کشور باشد. رسیدن از تجارت ۱۰ میلیارد دلاری به ارقام بالاتر، نیازمند یک برنامه مشخص برای توسعه زیرساخت، تسهیل گمرک، تقویت حملونقل و حمایت از بخش خصوصی است. در این میان، تکمیل مسیر ریلی شلمچه ـ بصره میتواند یکی از مهمترین حلقههای این زنجیره باشد.
