سیاهچاله حمل و نقل عمومی تهران؛ از کمبود ۷ هزار اتوبوس تا رایگان کردن بلیت

جهان اقتصاد: در نشست اخیر شورای شهر تهران، طرح پیشنهادی برای رایگان کردن مترو با رأی منفی اعضای شورا مواجه شد و نتوانست به تصویب برسد. این طرح که با هدف کاهش هزینه‌های شهروندان و تشویق به استفاده بیشتر از حمل‌ونقل عمومی ارائه شده بود، در حالی مطرح گردید که بسیاری از اعضای شورا بر لزوم حمایت از اقشار کم‌درآمد تأکید داشتند اما در نهایت منطق اقتصادی و واقعیت‌های میدانی غلبه کرد.

رئیس شورای شهر تهران، با صراحت اعلام کرد که شرایط فعلی حمل‌ونقل عمومی در پایتخت به هیچ وجه اجازه چنین تصمیمی را نمی‌دهد.

به گفته وی، سیستم حمل‌ونقل عمومی تهران با کمبود شدید منابع مواجه است و اجرای رایگان کردن مترو بدون تأمین زیرساخت‌های لازم، تنها به تشدید بحران موجود منجر خواهد شد. آمارهای ارائه‌شده حاکی از آن است که تهران هم‌اکنون با کمبود حدود هفت هزار اتوبوس روبرو است.

این کمبود عظیم، شبکه اتوبوسرانی را به شدت فلج کرده و شهروندان را در بسیاری از نقاط شهر با مشکلات جدی مواجه ساخته است.

رئیس شورا در صحبت های خود به اعترافی مهم دست زد و گفت که در برخی مواقع، شهروندان تا ۹۰ دقیقه در ایستگاه‌های اتوبوس منتظر می‌مانند تا یک اتوبوس به ایستگاه برسد. این اعتراف صریح، تصویری تلخ از وضعیت حمل‌ونقل عمومی تهران ترسیم می‌کند.

در حالی که مترو به عنوان یکی از اصلی‌ترین شریان‌های حمل‌ونقل پایتخت شناخته می‌شود، ناوگان اتوبوسرانی به عنوان مکمل ضروری آن، در حال حاضر قادر به ایفای نقش خود نیست.

صف‌های طولانی در ایستگاه‌ها، تأخیرهای مکرر و شلوغی بیش از حد در ساعات پیک، همه نشان‌دهنده عمق بحران هستند. رئیس شورا تأکید کرد که در چنین شرایطی، درآمد حاصل از فروش بلیت مترو نباید حذف شود، بلکه باید مستقیماً به سمت خرید اتوبوس‌های جدید و توسعه ناوگان هدایت گردد.

کارشناسان حمل‌ونقل نیز با این دیدگاه هم‌نظرند. بر اساس گزارش‌های فنی، برای جبران کمبود هفت هزار اتوبوس، نیاز به سرمایه‌گذاری کلان و فوری وجود دارد. هر اتوبوس جدید نه تنها به کاهش زمان انتظار کمک می‌کند، بلکه کیفیت خدمات را ارتقا می‌دهد و بار اضافی بر دوش مترو را کم می‌نماید.

رایگان کردن مترو در شرایط فعلی، ممکن است تعداد مسافران مترو را به طور موقت افزایش دهد، اما بدون اتوبوس کافی برای جابه‌جایی شهروندان در شبکه‌های فرعی و محله‌ای، این افزایش تقاضا تنها به ازدحام بیشتر در ایستگاه‌ها و قطارها منجر خواهد شد. نتیجه چنین سیاستی، نارضایتی عمومی بیشتر و تضعیف اعتماد شهروندان به سیستم حمل‌ونقل خواهد بود.

اعضای شورای شهر که از طرح رایگان کردن مترو حمایت می‌کردند، عمدتاً بر جنبه‌های اجتماعی آن تمرکز داشتند. آنها معتقد بودند که با توجه به تورم و فشار اقتصادی بر خانوارها، حذف هزینه بلیت مترو می‌تواند کمک مؤثری به معیشت مردم باشد.

برخی از آنها پیشنهاد دادند که با استفاده از بودجه‌های شهرداری یا کمک‌های دولتی، این طرح اجرا شود. اما رئیس شورا با استناد به واقعیت‌های بودجه‌ای، یادآوری کرد که منابع شهرداری محدود است و اولویت باید به تقویت زیرساخت‌ها داده شود نه توزیع یارانه‌های گسترده بدون پشتوانه.

در سال‌های اخیر، تلاش‌هایی برای توسعه ناوگان انجام شده، اما هنوز فاصله زیادی تا رسیدن به سطح مطلوب وجود دارد.

این تصمیم شورای شهر، پیام روشنی دارد: حمل‌ونقل عمومی تهران نیازمند جراحی اساسی است نه راه‌حل‌های کوتاه‌مدت و پوپولیستی. آزادسازی منابع مالی از محل فروش بلیت و هدایت آن به سمت خرید اتوبوس، تعمیر و نگهداری ناوگان موجود و توسعه خطوط جدید، می‌تواند گام مؤثری در جهت حل بحران باشد.

تجربه شهرهای بزرگ جهان نشان می‌دهد که سیستم حمل‌ونقل پایدار، بر پایه تعادل بین درآمدزایی و سرمایه‌گذاری ساخته می‌شود. شهرهایی مانند سنگاپور یا توکیو با وجود ارائه خدمات باکیفیت، از مدل‌های ترکیبی استفاده می‌کنند که هم دسترسی را تضمین می‌کند و هم پایداری مالی را حفظ می‌نماید.

البته این به معنای نادیده گرفتن نیاز اقشار کم‌درآمد نیست. راهکارهای هدفمند مانند تخفیف برای دانشجویان، سالمندان و خانوارهای کم‌درآمد، یا ارائه کارت‌های اعتباری ماهانه با یارانه، می‌تواند بدون آسیب به درآمد کلی سیستم، حمایت اجتماعی را تأمین کند.

اما حذف کامل درآمد بلیت مترو در شرایط کمبود هفت هزار اتوبوس، اقدامی غیرمسئولانه تلقی می‌شود.

شهروندان تهران نیز انتظار دارند که به جای شعارهای جذاب، شاهد بهبود ملموس در زمان انتظار اتوبوس‌ها و کیفیت خدمات باشند. ۹۰ دقیقه انتظار در ایستگاه، دیگر قابل قبول نیست و درآمد بلیت مترو باید تبدیل به اتوبوس‌های جدید شود تا چرخ حمل‌ونقل عمومی تهران به درستی بچرخد.