رانندگان؛ قربانیان جدید حمل و نقل عمومی تهران

جهان اقتصاد: وضعیت حمل و نقل عمومی تهران به ویژه در خطوط اتوبوس و بی‌آرتی، روز به روز نگران‌کننده‌تر می‌شود. شهروندان پایتخت که هر روز برای رفتن به سر کار، دانشگاه یا امور روزمره به این سیستم وابسته هستند، با مشکلات متعددی روبرو می‌شوند که کیفیت زندگی‌شان را به شدت تحت تأثیر قرار داده است.

اتوبوس‌های فرسوده ناوگان، که بسیاری از آن‌ها بیش از دو دهه عمر دارند، حتی در ساده‌ترین مسیرها هم با چالش مواجه می‌شوند. خیابان ولی‌عصر به عنوان یکی از مهم‌ترین شریان‌های شمالی-جنوبی تهران، نمونه بارز این ناتوانی است.

شیب تند این خیابان برای اتوبوس‌های قدیمی و کم‌توان، تبدیل به کابوسی روزانه شده است. موتورهای فرسوده اغلب در میانه مسیر خاموش می‌شوند یا با سرعت بسیار پایین حرکت می‌کنند که باعث ترافیک سنگین و تأخیرهای طولانی می‌شود.

مسافرانی که عجله دارند، مجبورند دقایق زیادی در ایستگاه‌ها منتظر بمانند یا به گزینه‌های گران‌تر مانند تاکسی روی بیاورند.

یکی از مشکلات مزمن این اتوبوس‌ها، خرابی مداوم سیستم سرمایشی است. در روزهای گرم تابستان تهران، که دما به راحتی به بالای ۳۵ درجه می‌رسد، کابین اتوبوس به کوره‌ای متحرک تبدیل می‌شود. مسافران، به خصوص سالمندان، کودکان و زنان باردار، در این شرایط با مشکلات تنفسی و گرمازدگی مواجه می‌شوند.

هر روز گزارش‌های متعددی از اتوبوس‌هایی که به دلیل خرابی در میانه مسیر متوقف شده‌اند، به گوش می‌رسد. این خرابی‌ها نه تنها کیفیت سفر را نابود می‌کند، بلکه بر معیشت رانندگان نیز تأثیر مستقیم دارد.

بسیاری از رانندگان اتوبوس بر اساس اضافه‌کاری و عملکرد روزانه حقوق دریافت می‌کنند. وقتی اتوبوس به دلیل نقص فنی از دور خارج می‌شود، آن اضافه‌کاری از بین می‌رود و درآمدشان به شدت کاهش می‌یابد. در شرایط اقتصادی کنونی که تورم و افزایش هزینه‌های زندگی امان شهروندان را بریده، این کاهش درآمد به معنای آن است که بسیاری از رانندگان حتی حقوق پایه مکفی برای تأمین نیازهای خانواده‌شان دریافت نمی‌کنند.

آن‌ها با دغدغه معیشت، مجبور به ادامه کار در شرایط خستگی و استرس بالا هستند که ایمنی سفر را هم تهدید می‌کند.مسافران نیز قربانی دیگر این وضعیت هستند. هر بار که اتوبوسی به دلیل خرابی در خیابان متوقف می‌شود، صدها نفر در پیاده‌روها یا ایستگاه‌ها سرگردان می‌مانند.

رانندگان بی‌آرتی با شغلی حساس و پرمسئولیت روبرو هستند. آن‌ها باید در ترافیک سنگین، با سرعت مناسب و دقت بالا رانندگی کنند، در حالی که مسئولیت جان هزاران مسافر هر روز بر دوش‌شان است. با این حال، حقوق دریافتی‌شان به هیچ وجه با این سطح از مسئولیت و فشار روانی همخوانی ندارد.

بسیاری از این رانندگان پس از پایان شیفت کاری رسمی، برای جبران کسری درآمد، به عنوان راننده تاکسی اینترنتی یا خطی فعالیت می‌کنند. این کار مضاعف، خستگی شدید جسمی و ذهنی ایجاد می‌کند.

راننده‌ای که هشت یا ده ساعت در بی‌آرتی رانندگی کرده، با چشمان خسته پشت فرمان تاکسی می‌نشیند و این چرخه خطر تصادف، کاهش دقت و حتی مشکلات سلامتی را افزایش می‌دهد.

خستگی مضاعف نه تنها کیفیت زندگی شخصی آن‌ها را پایین می‌آورد، بلکه ایمنی عمومی را نیز به خطر می‌اندازد.

یکی از ریشه‌های اصلی این مشکلات، ادامه فعالیت شرکت‌های پیمانکاری و واسطه است. حتی با وجود دستور صریح رئیس جمهور مبنی بر حذف این شرکت‌ها و مستقیم شدن رابطه رانندگان با شهرداری، این حکم اجرایی نشده است.

همچنان رانندگان بی‌آرتی و اتوبوس زیر نظر شرکت‌های پیمانکاری کار می‌کنند. این شرکت‌ها نقش واسطه دارند و بخش قابل توجهی از بودجه تخصیصی به ناوگان، صرف سود و هزینه‌های اداری آن‌ها می‌شود. رانندگان از رفاهیات بسیار محدودی برخوردارند؛ بیمه درمانی ناکافی ، نبود امکانات استراحت مناسب و حتی قطع شدن برخی مزایای قبلی شرایط را برای رانندگان سخت تر کرده است.

این وضعیت باعث شده انگیزه کاری کاهش یابد و بسیاری از رانندگان باتجربه به فکر تغییر شغل بیفتند. وقتی نیروی متخصص و باانگیزه از سیستم خارج شود، کیفیت خدمات عمومی بیش از پیش افت می‌کند.حل این بحران نیازمند اقدام فوری و اساسی است. نوسازی ناوگان با اتوبوس‌های نو و مجهز به سیستم سرمایشی قوی، افزایش حقوق پایه رانندگان متناسب با تورم و حساسیت شغلی، اجرای واقعی دستور حذف شرکت‌های پیمانکاری و ایجاد رفاهیات مناسب برای کارکنان، تنها بخشی از راه‌حل‌هاست.