شمایل یک راهبرد اقتصادی

تحلیل راهبرد اقتصادی جمهوری خلق چین در غرب آسیا و شمال آفریقا حاکی از آن است که منافع این کشور در این گستره جغرافیایی را می‌توان در چارچوب مقوله‌ای میانجی، یعنی مهم اما نه حیاتی، طبقه‌بندی کرد. در این چارچوب، مؤلفه‌های انرژی و اقتصاد به‌منزله محرک‌های اصلی کنش و واکنش‌های دوجانبه عمل می‌کنند و ظرفیت‌های منطقه‌ای در حوزه‌های سرمایه‌گذاری، تجارت و فناوری‌های نوظهور زمینه‌ساز تعمیق وابستگی متقابل بوده‌اند. با این حال، این حوزه فاقد پتانسیل لازم برای ایجاد تهدیدهای وجودی نسبت به امنیت ملی یا مشروعیت سیاسی پکن است. از این منظر، رویکرد چین در قبال غرب آسیا و شمال آفریقا نه واجد خصلت راهبردی تهاجمی، بلکه بیشتر بازتابی از منطق واکنش‌گرایانه است که در آن، ابتکار عمل غالباً تابع شرایط و تحولات بیرونی باقی می‌ماند.

در نتیجه، می‌توان استدلال کرد که این منطقه برای چین بیش از آنکه عرصه‌ای حیاتی برای بازتولید امنیت و تثبیت جایگاه هژمونیک باشد، به‌منزله یک فضای فرصت‌محور عمل می‌کند؛ فضایی که کارکرد اصلی آن تضمین دسترسی پایدار به منابع انرژی، ایجاد مسیرهای تنوع‌بخش در حوزه تجارت و حمل‌ونقل، و کسب حمایت‌های نمادین در معماری چندجانبه بین‌المللی است. بدین‌سان، سیاست غرب آسیایی چین را می‌توان ذیل راهبرد به حداقل رساندن هزینه‌های سیاسی و امنیتی و در عین حال، حداکثرسازی فرصت‌های اقتصادی و دیپلماتیک در چارچوب یک نظم در حال گذار جهانی دانست.

آنچه‌ باعث‌ اهمیت‌ بیش‌تر منطقه‌ غرب آسیا در سیاست‌ خارجی‌ چین‌ در سال‌های‌ اخیر شده است‌، راهبرد جدید پکن‌ درباره کشورهای‌ در حال توسعه‌ است‌ که‌ می‌توان آن را چرخش‌ پکن‌ به‌ جنوب جهانی نامید؛ اصطلاح جنوب جهانی ‌معمولاً به‌ اکثرکشورهای‌ خارج از اقتصادهای‌ صنعتی‌ سنتی‌ (که‌ اغلب‌ هم‌ قدرت‌های‌ استعماری‌ سابق‌ هستند) اشاره دارد. چین‌ مزیت‌ قابل‌توجهی‌ برای‌ نفوذ در میان این‌ کشورها دارد. پکن‌ به‌ طور پیوسته‌ امپراتوری‌ نفوذ خود را از طریق‌ زیرساخت‌ها و معاملات سرمایه‌گذاری‌ و ابتکارات دیپلماتیک‌ و فرهنگی‌ که‌ به‌خوبی‌ تبلیغ‌ شده، ساخته‌ است‌. برای‌ پکن‌، جنوب جهانی‌ سود ابزاری‌ روشنی‌ دارد: جلب‌ وفاداری‌ یا حسن‌ نیت‌ ژئوپلیتیکی‌ از سوی‌ بیش‌ از ١٠٠ کشور از سراسر جهان که‌ می‌تواند به‌طور مؤثری‌ تسهیل‌ کننده اهداف جهانی‌ این‌ کشور باشد. روشن‌ است‌ که‌ کشورهای‌ منطقه‌ غرب آسیا‌ می‌توانند در این‌ نگاه چین‌ به‌ جنوب جهانی‌ نقش‌آفرینی‌ بسیار مهمی‌ در راهبرد جدید پکن‌ داشته‌ باشند.