جهان اقتصاد گزارش می دهد؛ ۶ ماه پس از جنگ؛تهران هنوز هم پناهگاه ندارد
گروه زیربنایی رضا پورحسین
جهان اقتصاد: بیش از 6 ماه از حمله نظامی اسرائیل به تهران می گذرد، زمانی که تهران برای اولین بار پس از جنگ 8 ساله آماج حملات قرار گرفت. حملهای گسترده که نه تنها مراکز نظامی و هستهای را هدف گرفت، بلکه محلههای مسکونی را نیز در بر گرفت و صدها غیرنظامی را قربانی کرد.
از آن روز، پایتخت ایران، شهری با بیش از ده میلیون جمعیت، در سایه خطر زندگی میکند اما همچنان فاقد پناهگاههای عمومی واقعی است. این واقعیت تلخ، نمادی از غفلت طولانیمدت مقامات شهری در برابر تهدیدهاست، در حالی که تجربیات جنگ ایران و عراق در دهه ۱۳۶۰ نشان میداد چنین زیرساختهایی چقدر حیاتی هستند.
در روزهای اولیه حمله، وقتی انفجارها تهران را لرزاندند، مردم به متروها، پارکینگهای زیرزمینی و زیرزمینهای ساختمانها پناه بردند. چندی پیش بود که مهدی چمران، رئیس شورای شهر تهران، علنا اعتراف کرد که «متأسفانه در تهران و دیگر شهرها پناهگاه نداریم».
او پیشنهاد کرد از تونلها و زیرزمینها استفاده شود اما این راهحلهای موقت، در برابر حملات هوایی مدرن، ناکافی بودند. بسیاری از ساکنان آپارتمانهای بلندمرتبه، بدون دسترسی به زیرزمین امن، شبها را در راهپلهها یا کف اتاقها سپری کردند.
از سوی دیگر، علی نصیری درباره آخرین اقدامات برای شناسایی فضاهای پناهگاهی در پایتخت، گفت: بیش از ۵۰۰ پناهگاه در مدارس شناسایی شد که بخش اعظم آن قابل احیا نیستند. باقی نیز اگر هزینه کنیم، فضای کافی برای حضور مردم ندارند. بنابراین برای تهران ۱۰ میلیونی چندان نمیتوان روی این پناهگاهها حساب کرد.
رئیس سازمان پیشگیری و مدیریت بحران شهر تهران با بیان اینکه ما دستورالعملی بابت پناهگاه نداشتیم، تاکید کرد: تنها دستورالعمل پدافند غیرعامل پناهگاههای شهری شهید شاطری در اختیار بود که پناهگاهها را در چهار دسته تقسیمبندی کرده است.
نصیری افزود: بر اساس این دستورالعمل پارکینگهای ساختمانهای مسکونی میتواند به عنوان پناهگاه به کار برده شود و مراکز اداری و تجاری و برخی ایستگاههای مترو نیز به عنوان پناهگاه عمومی شناسایی شدند.
او با اعلام اینکه در مکاتبات با شهرداری های مناطق ۲۲ گانه پارکینگهای مراکز اداری و تجاری برای استفاده به عنوان پناهگاه شناسایی شدهاند، اظهار کرد: طرح و نمادی توسط سازمان پدافند غیرعامل برای نصب در پناهگاهها تهیه و به شهرداری تحویل داده شده که تولید و تکثیر آن توسط سازمان حمل و نقل و ترافیک شهرداری تهران انجام خواهد شد.
گزارشها حاکی از آن بود که آژیرهای هشدار هوایی اغلب کار نمیکردند و مردم تنها با صدای انفجارها متوجه خطر میشدند. جنگ کوتاه اما ویرانگر بود؛ اسرائیل ادعا کرد مراکز هستهای مانند نطنز و فرماندهان ارشد سپاه را هدف قرار داده، اما ضربههای جانبی به مناطق مسکونی، از جمله محلههای شرقی و جنوبی تهران، منجر به کشته شدن زنان، کودکان و سالمندان شد.
با وجود پایان جنگ، تهدید ادامه دارد. در دی ۱۴۰۴، شش ماه گذشته و تهران هنوز پناهگاه ندارد. بودجههای کلان صرف برنامههای متفرقه شده اما زیرساختهای دفاع غیرنظامی فراموش شده است.
در جنگ ایران و عراق، شهرها با بمبارانهای مکرر مواجه بودند و مردم به زیرزمینها پناه میبردند اما تهران امروز، با برجهای بلند و تراکم جمعیت بالا، آسیبپذیرتر است. مقامات گاهی از برنامههای جدید دفاع غیرنظامی سخن میگویند، مانند استفاده از مترو یا پارکینگها، اما هیچ پناهگاه استانداردی ساخته نشده است.
کارشناسان شهری هشدار میدهند که در صورت حمله مجدد، تلفات با توجه به شرایط ساختاری تهران وجود دارد.
در مقایسه با کشورهای دیگر که سیستم پناهگاههای عمومی و خانگی پیشرفته دارد و آموزش منظم برگزار میکنند، یا حتی سوئیس که پناهگاههای هستهای اجباری دارد، ایران عقب مانده است.
شش ماه پس از حمله، هنوز هیچ پروژه بزرگی برای ساخت پناهگاه اعلام نشده است. این وضعیت، نه تنها امنیت جسمی، بلکه اعتماد عمومی را نیز خدشهدار کرده است.
تهران، شهری تاریخی و پرجنبوجوش، حالا در انتظار است. آیا درس از آن حمله گرفته شده؟ یا دوباره، در صورت تنش جدید، مردم به متروها و زیرزمینهای ناامن پناه خواهند برد؟ این سؤال، شش ماه پس از آن روزهای تلخ، همچنان بیپاسخ مانده و یادآوری میکند که دفاع واقعی از یک ملت، با حفاظت از شهروندانش سنجیده میشود. تا زمانی که پناهگاههایی واقعی ساخته نشود، پایتخت ایران همچنان آسیبپذیر خواهد ماند
