بیم و امیدهای زلزله کرمانشاه

سیدرضا قنبری

وقوع زلزله هفت و سه دهم ریشتری در استان کرمانشاه آن‌چنان مهیب و فاجعه بار بود که برای تحلیل و تشریح حادثه پیش آمده به زمان بیشتری احتیاج داریم اما به عنوان یک شهروند ساکن کرمانشاه که به اندازه توان، در امدادرسانی به صدمه دیدگان حضور داشته ام یادآوری چند نکته ضروری است. -جوانه‌های امید: به طور قطع در هیچ‌کدام از مقاطع تاریخ، استان کرمانشاه چنین متحد، امیدوار و همدل نبوده است. سطح کمک‌رسانی مردم در یک هفته اخیر آن‌چنان گسترده بوده که تقریبا تمامی اقلام مورد نیاز از جمله کمپوت و کنسرو، چادر، پتو، چراغ و وسایل بهداشتی موجود در استان به مناطق زلزله‌زده ارسال شده است. کمک‌های که از ژتون‌های غذایی دانشجویی دانشگاه رازی تا کامیون‌های مملو از چادر خیرین در آن وجود دارد. شهرهای استان به حالت نیمه تعطیل درآمده و هدف اصلی همه مردم، اسکان و آرامش زلزله زدگان است. در واقع همبستگی اجتماعی و حس نوع دوستی به‌عنوان بزرگ‌ترین سرمایه کشور آن‌چنان در کرمانشاه فراگیر شده که امید به بازسازی و احیا شهرهای آسیب دیده را به شدت فزونی بخشیده است. -شکاف دولت-ملت: یکی دیگر از نمودهای مهم در زلزله اخیر کاهش اعتماد عمومی نسبت به نهادهای دولتی و سازمان کمک‌رسان است. اتفاقی که به ترافیک، موازی کاری و حتی تداخل امداد رسانی منجر شده است. در واقع بخش عمده ای از مردم به دلایلی که تشریح آن فرصتی جداگانه می‌طلبد مایلند کمک ها را به صورت مستقیم به آسیب دیدگان برسانند. سطح کمک‌های نقدی به شدت کاهش داشته و مردم دور از مرکز حادثه وجوه نقدی خویش را به جای نهادهای امدادی به حساب ستاره‌‌های ورزشی، سیاسی و حتی سینمایی واریز کرده اند. روندی که اگر چه در چهل و هشت ساعت اول فاجعه به دلیل پراکندگی بالای روستاهای زلزله زده منطقی به نظر می‌رسید اما اکنون با پایان مرحله آوار برداری و اشراف هلال احمر به کل منطقه تنها به تاخیر در روند امداد‌رسانی منجر خواهد شد. -قدرت جوانان و زنان: به طور قطع موتور محرک امداد رسانی گسترده مردمی در روزهای اخیر جوانان و زنان هستند. طبقه‌های کم‌تر دیده شده که اتفاقا در لحظه‌های حساس همه را شگفت زده‌ می‌کنند. زنان خانه دار در گروه‌های کوچک اقدام به تهیه غذای گرم و بسته‌بندی کمک‌های اهدایی‌ می‌کنند. دختران جوان در کمپین‌های مجازی، چادرهای جمع‌آوری کمک‌های مردمی و ترغیب خانواده‌ها به امداد‌رسانی نقش اصلی بر عهده دارند و پسران جوان و اکثرا دانشجو با توزیع کمک‌ها در روستاهای دور افتاده زحمت بقیه گروه‌ها را به ثمر‌ می‌نشانند. بیش از هزار روستای مرزی که به دلیل ترافیک شدید چند روز اخیر، گاهی اوقات فاصله‌شان تا مرکز استان به ده ساعت‌ می‌رسد در چهل ساعت به چادر، غذای گرم، نایلون و کمک‌های امدادی دسترسی یافته‌اند که این مهم تنها با حضور ده‌ها هزار نیروی کمک‌رسان مردمی امکان پذیر بود. در واقع پس از تجربه انتخابات اردیبهشت نود و شش و زلزله اخیر کرمانشاه آرام آرام با بپذیریم که زنان و جوانان در حال تبدیل به نقش اول حرکت‌های اجتماعی-سیاسی کشور هستند. -ضعف مدیریت: همه از فشار کاری یک هفته اخیر بر نهادهای امداد‌رسان، فرمانداران و مدیران بخش‌های خدماتی آگاه هستند اما به‌نظر‌ می‌رسد هم‌چنان شاخص مدیریت یک‌پارچه بحران، اطلاعات دقیق جغرافیایی و آمادگی در جهت کاهش صدمات در ساعت اولیه بلایای طبیعی در کشورمان بسیار کمتر از استانداردهای بین‌المللی است. اگر چه به نسبت حوادث تلخ گذشته مردم سرپل ذهاب با سرعت و کیفیت بالاتری به اسکان و وسایل درمانی دسترسی پیدا کردند اما بخشی از این سرعت و کیفیت مدیون حضور به موقع نیروهای مردمی خودجوش است که پس از انتشار اخبار در شبکه‌های اجتماعی به سرعت به میدان آمدند. بنابراین به نظر‌ می‌رسد بخش‌های امداد و نجات کشور هم‌چنان به توان افزایی و ایجاد کیفیت در سطح نیروهای داوطلب و استفاده از تجارب جهانی مقابله با زلزله احتیاج دارند. مثال مشخص این مورد حضور موثر ارتش جمهوری اسلامی در سطح شهر سرپل ذهاب است که بدلیل کادر حرفه‌ای، نظم و سلسله مراتب مشخص سازمانی به سرعت به امور تسلط یافت. در پایان این‌که با نگاهی به گستردگی منطقه زلزله زده، بافت روستایی- که زندگی بر پایه کشاورزی و دامپروری است-و زمستان پیشِ‌ِرو باید توجه به اسکان دائمی مردم صدمه دیده در اولویت هر برنامه‌ریزی قرار بگیرد. چه آن‌که خوشبختانه به نظر‌ می‌رسد با توجه به کمک‌های فراوان مردمی و رفع حدود زیادی از مایحتاج اولیه آسیب دیدگان دست دولت و نهادهای امدادگر در جهت کمک‌های پایدار چون تهیه مسکن و بازسازی زیر ساخت‌های صدمه دیده باز است.