سیاست ورزی آنلاین

سیدرضا قنبری-فعال سیاسی ویژه نامه بیست و سومین دوره نمایشگاه مطبوعات- فضای سیاسی کشور در چند سال اخیر تحولات فراوانی را از سر گذرانده است. ائتلاف گسترده بر حول اهداف حداقلی به سکان داری میانه روها در دو قوه مجریه و مقننه منجر شده و اعتدالگرایی به عنوان یک مشی سیاسی درحال ایجاد قطب تازه ای در سپهر سیاست کشور است. اما علاوه بر تغییر راهبردها، ظهور فضای مجازی و پیام رسان های تلفن همراه در جامعه ایرانی باعث به روز شدن شکل سیاست ورزی شده و رقابت در این فضا را نیز چون بقیه ساحت های زندگی ایرانیان دچار دگردیسی های کرده است. تغییراتی که در ادامه به برخی از آنها اشاره می شود. -آسان و ارزان: در بهمن نود و چهار، زمانی که شورای سیاست گذاری اصلاح طلبان به دلیل رد صلاحیت نامزدهای شاخص خویش درگیر چگونگی حضور معنا دار و موثر در انتخابات مجلس دهم بود جبهه متحد اصول گرایان با ردیف کردن ژنرالهایش در بنرهای تبلیغاتی، خود را برای جشن پیروزی مهیا می کرد. روشی از تبلیغات که این بار برخلاف سه دوره قبل باخت سنگینی را برای آنان به بار آورد. چرا که اصلاح طلبان به وسیله کانال های تلگرامی ((تکرار)) محمد خاتمی را در طول هفتاد و دو ساعت به درون خانه رای دهندگان بردند تا بر کمبودهای مالی به عنوان یکی از نقاط ضعف اصلی خویش فائق آیند. روشی که در انتخابات شوراها نیز لیست امید را بر جریان رقیب و البته لیست های پرشمار جعلی اصلاح طلبی پیروز کرد. در واقع رسانه های نوین با آسان و ارزان ساختن مشارکت سیاسی، بدنه اجتماعی پر قدرت اصلاح طلب را از تماشاچی سالهای قبل به بازیگری فعال در این عرصه مبدل کرده است. -سانسور شکنی: بی شک یکی از دلایل پیروزی احمدی نژاد در سال هشتاد و چهار نقش موثر صداوسیما در قطع ارتباط بین دولت اصلاحات و مردم بود. در واقع پس از توقیف نشریات اصلاح طلب و فاصله گرفتن جنبش دانشجویی از دولت محمد خاتمی اتاق فکر اصول گرایان به درستی متوجه شده بود که باید دستاوردهای دولت را از دسترس مردم دور نگه دارد. روندی که با حجم بالای از خبر سازی، گزارش و تحلیل های یک طرفه بر علیه کابینه خاتمی راه را برای پوپولیسم احمدی نژاد باز کرد. چه آنکه یک از وزرا به طعنه می گفت پخش آش نذری شهرداری احمدی نژاد بیشتر از توسعه پارس جنوبی به چشم رییس صداوسیما می آید. حربه ای که اکنون با نفوذ رسانه های مجازی در جامعه،مستهلک شده است. برای مثال حسن روحانی با پخش آنلاین کمپین تبلیغاتی خود از اینستاگرام خبررسانی ناقص صداوسیما از سفر انتخاباتی اش را پوشش داد و پیام انتخاباتی محمد خاتمی در یک کانال ساده تلگرامی بیش از پنج میلیون بار دیده شد. در واقع رسانه های مجازی رابطه بدون پارازیت و امن را بین سر و بدنه تحول خواهان ایجاد کرده و سیاست مداران اکنون به وسیله توئیتر یک ارتباط دائم دو طرفه را با مخاطبان خویش بر قرار کرده اند. -افکارعمومی قدرتمند: در دولت اول روحانی با بالاتر رفتن امکان دستیابی به توافق هسته ای بین ایران و غرب تبلیغات رسانه های مخالف دولت بر علیه تیم مذاکره کننده شدت می گرفت. از مستند های تلویزیونی که در ساعت های پر مخاطب از رقص با گرگ ها سخن می گفت تا تصاویر فتوشاپی که گاه و بیگاه بر علیه وزیر امور خارجه و همکارانش در رسانه پدیدار می گشت. آش شوری که در روزهای آخر هیچکس مسئولیت آشپزی آنرا بر عهده نمی گرفت. در واقع بخشی از بلوک قدرت مرکب از رادیکال راست مجلس نهم و حامیان سعید جلیلی و محمود احمدی نژاد با تمام امکان رسانه ای و سیاسی خویش سعی در بی اعتباری توافق در نزد افکار عمومی را داشتند. اما آنان از قدرت اجتماعی حامی برجام غافل بودند که در سالهای اخیر به مدد رسانه های مجازی به یک عامل تاثیر گذار در سیستم تصمیم ساز کشور بدل شده بودند. قدرتی که در طول چند ساعت جعلی بودن عکس فتوشاپی خبرگزاری های اصولگرا را آشکار ساخته و تبار سیاسی مستند سازان به ظاهر بی طرف رسانه ملی را از ستادهای رقیب دولت بیرون می کشید. سرعت عمل و خلاقیتی که باعث شد حسن روحانی در بیانیه پس از توافق از فعالان رسانه های مجازی به صورت ویژه تقدیر کند. نیروهای بی نام و نشانی که در توئیتر، اینستگرام و تلگرام چنان رقیب روحانی را در انتخابات نود و شش آچمز کردند که بزرگان اصولگرا در آخرین ساعت تبلیغات انتخابات ناامید از همه جا دست به دامن امیر تتلو شدند!! در پایان اینکه اگر گردش آزاد اطلاعات و نظارت عمومی بر عملکرد مسئولان را به عنوان یک از پایه های اصلاح و کارآمدی نظام بدانیم گشایش در فضای مجازی یکی از مهمترین راهبردها در این جهت است. استراتژی که در فقدان آگاهی بخشی نهادهای فرهنگی و مسئولیت پذیری رسانه های پر بازدید ممکن است با انحراف از اهدافش به میدان شایعه پراکنی مبدل شود. وظیفه ای که بیش از همه به عهده نهادهای چون وزارت فرهنگ، حوزه های علمیه و رسانه ملی است که به دلیل استفاده از بودجه عمومی کشور به محتواسازی در این عرصه فعالانه وارد شوند. چرا که در این بازار به دلیل حضور مشتری متکثر در فقدان کالای با کیفیت اجناس تقلبی رونق خواهند یافت و آنگاه دوباره برخی از برادران عزیز به راهکار ساده و دم دستی انسداد و فیلتر روی خواهندآورد.

بی شک یکی از دلایل پیروزی احمدی نژاد در سال هشتاد و چهار نقش موثر صداوسیما در قطع ارتباط بین دولت اصلاحات و مردم بود. در واقع پس از توقیف نشریات اصلاح طلب و فاصله گرفتن جنبش دانشجویی از دولت محمد خاتمی اتاق فکر اصول گرایان به درستی متوجه شده بود که باید دستاوردهای دولت را از دسترس مردم دور نگه دارد. روندی که با حجم بالای از خبر سازی، گزارش و تحلیل های یک طرفه بر علیه کابینه خاتمی راه را برای پوپولیسم احمدی نژاد باز کرد.