مدیر کل دفتر آبخیزداری و حفاظت خاک سازمان جنگلها، مراتع و آبخیزداری اعلام کرد: سه برابر میانگین آسیا و پنج برابر جهان فرسایش خاک داریم!
اعداد مختلفی برای فرسایش خاک در ایران اعلام میشود. رتبههای مختلفی هم برای فرسایش خاک در کشور از سوی مسئولان و صاحبنظران بخش خاک اعلام میشود. خاک بستر حیات بوده و برای هر کشوری، حفظ این منبع ارزشمند که تولید آن به صدها سال زمان نیاز دارد، از اهمیت خاصی برخوردار است. ایران به عنوان سرزمینی که از نظر منابع خاک در وضعیت قرمز قرار داشته و به اعتقاد صاحبنظران، منابع خاک ما وضعیتی به مراتب بدتر از منابع آب کشور دارند، حفظ این منبع بسیار مهم و حیاتی است.
محمد عقیقی مدیر کل دفتر آبخیزداری و حفاظت خاک سازمان جنگلها، مراتع و آبخیزداری در گفتگویی با خبرگزاری کشاورزی ایران در پاسخ به اینکه وضعیت فرسایش خاک در ایران چگونه است؟ می گوید: در دو دهه اخیر دو کار تحقیقاتی توسط پژوهشکده حفاظت خاک و آبخیزداری در زمینه فرسایش خاک انجام شده است. در دوره وزارت مهندس اسکندری، وزیر جهاد کشاورزی بحث تدوین برنامههای راهبردی را مطرح کرد و گفت هر بخشی برنامه راهبردی خود را نوشته و بر اساس آن برنامه، سیاستهای خود را تنظیم کند. برنامههای راهبردی آبخیزداری نیز توسط پژوهشکده آب و خاک که دستگاه تحقیقاتی متناظر بود، نوشته شد. دکتر نیک کامی که در حال حاضر رئیس پژوهشکده است، مجری پروژه "برنامه راهبردی حفاظت خاک" بود. در سال ۸۴ یعنی ۱۰ تا ۱۲ سال پیش، مطالعاتی در زمینه فرسایش انجام شد که در این مطالعات به رقم فرسایش ویژه ۱۶,۷ تن در هکتار و در سال رسیدیم. در این مطالعه از دادههای ایستگاههای وزارت نیرو، تحقیقات و مطالعات تجربی که انجام شده است و سایر منابع استفاده شد. اگر رقم فرسایش ۱۶.۷ تن در هکتار و در سال باشد، معادل دو میلیارد تن در سال خاک کشور فرسوده میشود. حتی عدد چهار میلیارد تن در سال هم برای فرسایش خاک در سراسر ایران اعلام شده است اما این رقم واقعا مربوط به اوایل دهه ۷۰ است. من سال ۶۹ کار خود را آغاز کردم و مهندس غروی در آن سال مسئول مطالعات فرسایش بود. رقم چهار میلیارد تن برای فرسایش خاک ایران در آن سال اعلام میشد، ولی نحوه محاسبه این عدد بر اساس مطالعات و عدد و رقم نبود. وی در واکنش به این سوال که وضعیت ایران نسبت به خاورمیانه از نظر فرسایش خاک چگونه است؟ نیز تاکید می کند: میزان فرسایش خاک در ایران سه برابر میانگین فرسایش آسیا است. میزان فرسایش ما نسبت به میانگین جهانی نیز شاید سه تا پنج برابر باشد. در خاورمیانه هم از نظر فرسایش خاک جزء ردههای بالا هستیم. به نظر من به جز عوامل انسانی، طبیعت ایران را نیز در مسئله فرسایش باید در نظر بگیریم. سازندهای ما سازندهای جوانی هستند. خاک کشور ما خاک جوانی است که در خیلی جاها تکامل نیافته است. در شمال ایران بر اساس تحقیقات یکی از اعضای هیات علمی دانشگاههای شمال کشور، با این همه جنگل باز هم سیل میآید. دلیل این مسئله تکامل نیافته بودن خاک است. یعنی عمق و بافت خاک به حدی نیست که آب را جذب کند. چون ساختمان خاک از نظر خلل و فرج، تکامل نیافته است و ممکن است در زیر زمین، یک لایه سنگی وجود داشته باشد. این مسئله منجر به جلوگیری از نفوذ آب و بروز سیل میشود. یکی از عوامل سیلخیزی خاک تکامل نیافته است. بارندگی خارج از زمان و کوبیدگی خاک هم از عوامل موثر در بروز سیل است. حتی اگر روی خاک تکامل یافته دام زیاد راه برود، منجر به کوبیدگی خاک و بروز سیل میشود. بنابراین در مسایل فرسایش و سیل، باید به همه جنبهها توجه کرد.
