حضور نظامیان در اقتصاد؛ از فرصت تا تهدید
همه چیز از اظهار نظر رییس جمهور در ضیافت افطار با فعالان اقتصادی آغاز شد. حسن روحانی در آن مهمانی گفت: ابلاغ سیاست‌های اصل ۴۴ برای این بود که اقتصاد به مردم واگذار شود و دولت از اقتصاد دست بکشد، اما ما چه کار کردیم؟ بخشی از اقتصاد دست یک دولت بی تفنگ بود که آن را به یک دولت با تفنگ تحویل دادیم، این اقتصاد و خصوصی سازی نیست. وی افزود: از آن دولتی که تفنگ نداشت می‌ترسیدند چه برسد به اینکه اقتصاد را به دولتی دادیم که هم تفنگ دارد و هم رسانه را در اختیار دارد و همه چیزی دارد و کسی جرأت ندارد با آنها رقابت کند. به گزارش جهان اقتصاد، مسئله حضور نظامیان در فعالیت‌های اقتصادی در برهه‌های مختلفی مورد بحث و جدل مسئولین قرار گرفته است. سخنرانی رییس جمهور نیز تاکنون با واکنش‌های مختلفی از سوی مقامات سپاه مواجه شده است. فرمانده کل سپاه در این باره گفته بود: ممکن است ما را صاحبان تفنگ معرفی کنند، بله صاحب تفنگ که سهل است ما صاحب موشک‌های دشمن شکن هستیم و آنها را علیه دشمنان و برای حفاظت از نظام، مردم و امنیت ایران اسلامی به کار می‌گیریم و معتقدیم دولتی که تفنگ نداشته باشد توسط دشمنان تحقیر و سرانجام تسلیم می‌شود. محمد علی جعفری ادامه داده بود: سپاه هرگز متقاضی کار اقتصادی نبوده و ما به درخواست دولت‌ها، بدون اینکه حتی به بسیاری از تعهدات خود در قبال سپاه عمل کنند، وارد عرصه سازندگی شدیم. قاسم سلیمانی فرمانده سپاه قدس نیز اخیرا با بیان اینکه نباید کسی سپاه را تضعیف کند و مورد حمله‌های گوناگون قراردهد، اظهار کرده است: من را هدف قرار دهید نه سپاه را، اگر سپاه نبود کشور نبود و این حرف همه روزها است. ورود سپاه پاسداران به عرصه فعالیت‌های اقتصادی با تشکیل قرارگاه سازندگی خاتم الانبیا پس از پایان جنگ ایران و عراق صورت گرفت و هدف اولیه آن آب رسانی، صدور نفت و گاز، پروژه‌های سدسازی و انتقال آب، نیرو و راه سازی بود. اما بدل شدن این قرارگاه به بزرگترین پیمانکار پروژه‌های دولتی ایران در طی سالیان متمادی، موجب تنگ شدن عرصه برای فعالیت بخش خصوصی شده است و همین امر انتقاداتی را به ورود یک نهاد نظامی به عرصه فعالیت‌های اقتصادی وارد کرده است. با توجه به افزایش بودجه سپاه پاسدارن در طی فعالیت دولت یازدهم و حمایت همه جانبه این دولت از حمله موشکی سپاه به نیروهای داعش؛ ناظر دانستن اظهارات رییس جمهور به تضعیف سپاه نادرست به نظر می‌رسد. فارغ از سوء تعبیر و همانطور که مشهود است، اظهارات حسن روحانی تنها ناظر به حمایت از خصوصی سازی و ضرورت محدود سازی فعالیت نیروهای نظامی در حوزه دفاعی بوده است. در سیاست‌های کلی اصل ۴۴ قانون اساسی که توسط مقام معظم رهبری به سران سه قوه و رییس مجمع تشخیص مصلحت نظام ابلاغ شده است، بر گسترش مالکیت در سطح عموم به منظور تامین عدالت اجتماعی، افزایش رقابت پذیری در اقتصاد ملی، افزایش سهم بخش‌های خصوصی و تعاونی در اقتصاد ملی و کاستن از بار مالی و مدیریتی دولت در تصدی فعالیت‌های اقتصادی تاکید شده است. فعالیت‌های عمرانی سپاه در دوران پس از دفاع مقدس با توجه به تجربیات اندوخته شده در دوران جنگ، نقش مهمی در سازندگی و آبادانی زیرساخت‌های کشور داشت؛ با این حال هم اکنون در شرایطی قرار داریم که تقویت بخش خصوصی و سپردن امور به مردم (همانطور که در قانون تاکید شده است) از اهمیت ویژه ای برخوردار است و بهبود فضای اقتصادی و سیاسی کشور تنها در گرو عادی سازی امور و اتکا به توان مردم در بخش‌های مختلف است. همانطور که مشهود است، حضور یک نهاد نظامی قدرتمند در اقتصاد بطور آشکار با اصل افزایش رقابت پذیری و بنابراین گسترش مالکیت عمومی در تضاد است. بر این اساس، بهره بردن از توان نظامیان در برهه پس از جنگ را می‌توان فرصتی برای ترمیم و آبادانی کشور ارزیابی کرد که هم اکنون (با در نظر تغییر شرایط کشور) با مانع تراشی در برابر اتکا به توان مردم و خصوصی سازی به تهدیدی برای توسعه بیش از پیش کشور بدل شده است. برای بررسی بیشتر این موضوع، بخشی از سخنان فرمانده قرارگاه سازندگی خاتم الانبیا در برنامه گفتگوی ویژه خبری پنجشنبه شب را مورد بررسی قرار می‌دهیم، جایی که وی درباره حضور سپاه در فعالیت‌های اقتصادی به صحبت پرداخته است. سردار عبداللهی در این برنامه انتقاداتی را به قرارداد توتال وارد کرده است که مطالعه گزارش‌های پیشین «جهان اقتصاد» درباره آنها کفایت می‌کند. با این حال، وی در بخشی از سخنانش با زیرسوال بردن بندهایی از قرارداد که درباره انتقال فناوری از توتال به طرف ایرانی (شرکت پتروپارس) و متعهد ساختن شرکت فرانسوی به استفاده از تجهیزات داخلی است، اظهار کرده است: اگر دوستان بگویند این قرارداد را طوری بستیم که شرکت توتال بتواند از ظرفیت‌های داخل کشور استفاده کند بنده اینجا معترض خواهم شد؛ چرا که ما هیچ وقت نمی‌توانیم عزت خود را زیر سوال ببریم و به عنوان زیر مجموعه این شرکت کارکنیم. تصریح سردار عبداللهی درباره غیرقابل اجرا دانستن بخش دوم طرح توسعه فاز ۱۱ (که شامل احداث سکوی افزایش فشار برای حفظ ظرفیت تولید از میدان پارس جنوبی است) توسط شرکت‌های داخلی نشان از صداقت ایشان و اذعان وی به توان بالای شرکت توتال دارد. با این حال، زمینه سازی انتقال فناوری توسط یکی از غول‌های صنعت نفت و گاز جهان به شرکت‌های داخلی و مشروط ساختن شرکت خارجی به بهره گیری از تجهیزات داخلی نه تنها مایه زیر سوال رفتن عزت کشور نمی‌شود که با بالا رفتن توان فنی داخلی، قطعا سرافرازی و عزت را برای کشور به ارمغان خواهد آورد. اخذ دانش فنی از شرکتی فرانسوی و حرکت از عقب ماندگی به سوی توسعه بدون شک امری مبارک است که بنابر حدیث پیامبر خاتم، دانش اگر در ثریا باشد مردانی از سرزمین پارس به آن دست خواهند یافت. مشروح سخنان فرمانده قرارگاه خاتم الانبیا در برنامه گفتگوی ویژه خبری که در دفاع از حضور نهادهای نظامی در فعالیت‌های اقتصادی مطرح شد، به شرح زیر است: سردار عبداللهی با بیان اینکه قرارگاه اصراری برای وورد به پروژه‌ها ندارد، تصریح کرد: ما بنا به درخواست و نیاز دولت‌ها بر سر پروژه‌ها حضور داریم و در طول ۴ ساله دولت یازدهم ۱۸۳ پروژه در حوزه‌های مختلف به اتمام رساندیم. وی با اشاره به اینکه در تولید بنزین به خودکفایی رسیده ایم، گفت: روزانه ۱۲ میلیون لیتر بنزین وارد کشور می‌کردیم اما در این دولت فاز اول پالایشگاه ستاره خلیج فارس را به اتمام رساندیم و توانستیم روزانه ۱۲ میلیون لیتر بنزین تولید کنیم و خودکفا شویم، پالایشگاه ستاره خلیج فارس پیچیدگی خاص خود را داشت، این پروژه بزرگترین پالایشگاه جهان در حوزه بنزین است. فرمانده قرارگاه خاتم الانبیا با اشاره به اینکه تاکنون ۳۵۰ میلیون لیتر بنزین تولید شده است، ادامه داد: ظرفیت این پالایشگاه در فاز اول ۶۰ میلیون لیتر فرآورده است و ۷۵ درصد این پالایشگاه در فاز اول است، در این پالایشگاه بنزین یورو ۴ و اکتان ۹۶ تولید شد. وی در پاسخ به سوالی مبنی بر اینکه آیا حضور سپاه سبب تضعیف بخش خصوصی شده است، گفت: ما حدود ۱۶۰-۱۷۰ هزار نفر نیروی انسانی داریم که کمتر از ۲ درصد آنها رسمی هستند. از سوی دیگر ۵ هزار پیمانکار داریم و بهتر از دولت، بخش خصوصی را حمایت می‌کنیم. سردار عباللهی تصریح کرد: قرارگاه خاتم الانبیا حدود ۲۴ هزار میلیارد تومان از دولت پول طلب دارد، چه دلیلی دارد به مجموعه ای که با تمام توان و قدرت فعالیت می‌کند، چنین عناوینی نسبت داده شود. وی با اشاره به اینکه در بحث عمرانی و سازندگی کارهای بزرگی انجام شده است، اظهار کرد: امروز ۲۰۰ هزار نفر به صورت مستقیم کار می‌کنند، بزرگترین مشکل جوانان بیکاری است لذا هر کسی که برای جوانان کاری انجام دهد قابل تقدیر است، باید قدر وضعیت را بدانیم ما در بحث دفاعی کارهای بزرگی را انجام دادیم، کارهای عمرانی و سازندگی را هم انجام می‌دهیم. فرمانده قرارگاه خاتم الانبیا همچنین درباره واگذار شدن شرکت‌ها به سپاه در بحث خصوصی سازی بیان کرد: در بحث خصوصی سازی شرکتی که به سپاه واگذار شود را نداشتیم. وی ادامه داد: در دولت دهم از ما خواسته شد شرکت صدرا را با مشکلات عدیده و ورشکستگی که داشت به عنوان یک ظرفیت بزرگ برای کشور بگیریم اما وقتی این شرکت را به ما واگذار کردند، دولت یکسری تعهدات داشت که نتوانست آنها را انجام دهد. سردار عبداللهی تصریح کرد: زمانی که این شرکت بدهکار بود و همه حساب‌های آن قفل شده بود و هیچ فعالیتی نمی‌توانست انجام دهد، قرارگاه این شرکت را تقبل کرد، گفت: این شرکت در بوشهر ۲۵۰ تا ۳۰۰ نفر نیرو داشت که دائما جلوی استانداری تحصن می‌کردند؛ اما در حال حاضر ۳۵۰۰ نفر به صورت مستقیم در سایت کار می‌کنند. وی افزود: باتوجه به اینکه شرکت ورشکسته بود ما از مجموعه خودمان ملک فروختیم و بدهی بانک‌ها را پرداخت کردیم. فرمانده قرارگاه خاتم الانبیا درباره هزینه تمام شده بالاتر طرح‌هایی که به سپاه سپرده می‌شود، اظهار کرد: ما یک شعار داریم که جزء مولفه‌های قرارگاه است و آن شعار قیمت، سرعت و کیفیت است. وی با بیان اینکه این مجموعه مبلغی حدود ۲۴ هزار میلیارد تومان پول از دولت طلب دارد، گفت: پروژه‌ها را به سه شکل مناقصه عمومی، محدود و ترک تشریفات می‌گیریم که هر سه براساس قانون است. مناقصه ترک تشریفات شرایط ویژه ای دارد، بطور مثال در بحث نقش قرارگاه در صنعت تونل و مترو، مجموعه ای که بیست دستگاه TBM دارد بهتر است یا اینکه دستگاه‌ها را بخریم و وارد کشور کنیم؟ در اینجا عقل حکم می‌کند موجودی کشور استفاده شود. بنابراین در بحث ترک تشریفات این امتیازات و مسائل لحاظ می‌شود اما قیمتی که در مناقصه ترک تشریفات داده می‌شود قیمتی نیست که قیمت بالایی باشد. سردار عباللهی با تاکید بر اینکه پروژه‌هایی که از طریق ترک تشریفات گرفتیم اکثرشان زیان ده بودند، گفت: در این پروژه‌ها دولت اصرار داشته که آنها به ما واگذار شود. وی افزود: این طور نیست که در جایی بخش خصوصی توانسته کاری کند و ما آن را انجام دهیم، این اظهارات، صحبت افرادی است که یا ناآگاهند و یا مغرض هستند؛ ضمن آنکه ما فقط دو درصد نیروی رسمی داریم و مابقی مردم هستند. فرمانده قرارگاه خاتم الانبیا همچنین درباره سپردن پروژه‌هایی که امکان اجرا در داخل کشور را دارد، به خارجی‌ها گفت: اخیرا با خبر شدیم که قرارداد پروژه فاز ۱۱ پارس جنوبی با توتال بسته شده است. این پروژه دو بخش دارد که بخش اول شامل ۳۰ حلقه چاه و ۲ سکو می‌شود که مربوط به بحث توسعه است و بخش دوم نیز بحث ایستگاه‌های تقویت فشار است؛ در بخش اول از دو بخشی که واگذار شده، کاری نیست که در کشور انجام نگرفته باشد. وی با بیان اینکه از امضای قرارداد توسعه فاز ۱۱ با توتال بی خبر بودیم، گفت: بارها با دوستان در وزارت نفت جلسه داشتیم و آمادگی خود را برای تامین مالی تکنولوژی پروژه‌ها گوشزد کردیم، اما دوستان بحث شان این بود که این پروژه به صورت مناقصه باشد. با این حال امروز شاهد هستیم پروژه ای که به توتال واگذار شده غیر مناقصه بوده است. سردار عبداللهی با بیان اینکه امروز بزرگترین دکل‌های حفاری در اختیار ما است، ادامه داد: اگر دوستان بگویند این قرارداد را طوری بستیم که شرکت توتال بتواند از ظرفیت‌های داخل کشور استفاده کند بنده اینجا معترض خواهم شد؛ چرا که ما هیچ وقت نمی‌توانیم عزت خود را زیر سوال ببریم و به عنوان زیر مجموعه این شرکت کارکنیم . وی افزود: این قرارداد با شرکت توتال بسته شده اما خواهشمان این است که در قراردادها و میادین نفتی از ظرفیت داخل استفاده شود. فرمانده قرارگاه خاتم الانبیا با اشاره به اینکه در بحث تامین مالی پروژه‌ها نیز باید نگاهمان به توان مالی کشور باشد، اظهار کرد: ۱/۳ تریلیون پول دست مردم است. در سال ۹۴ پنج هزار میلیارد تومان اوراق میادین نفت در یک دقیقه به فروش رفت و در سال ۹۵ و در پروژه ستاره خلیج فارس نیز ۳۰۰ میلیارد تومان عرضه اوراق مشارکت داشتیم که در کمتر از یک دقیقه به فروش رسید و هشتاد برابر مقدار عرضه متقاضی داشتیم بنابراین اگر یک بستر ایمن برای سرمایه گذاری ایجاد شود که مورد وثوق مردم باشد سرمایه‌ها در این پروژه‌ها جانمایی خواهد شد.
