کاهش قدرت رقابت تولیدکنندگان واقعی در بازار فراریان مالیات
در نشست کمیسیون تسهیل کسب‌وکار اتاق تهران مطرح شد
گروه تولید-لایحه اصلاح قانون مالیات بر ارزش افزوده، در مرکز پژوهش‌های مجلس در حال بررسی است و بخش خصوصی نیز که بیش از همه در معرض آسیب دیدن از ناحیه اشکالات احتمالی این قانون است، بیکار ننشسته و در حال رصد کردن پیشنهادات، شناسایی مشکلات و ارائه پیشنهادات سازنده به نمایندگان مجلس است؛ به همین منظور معاونت کسب‌وکار و تیم مشاوران مالیاتی اتاق تهران نیز از مدت‌ها قبل ماموریت بررسی این لایحه را بر عهده گرفته‌اند. کمیسیون تسهیل کسب‌وکار اتاق تهران نیز از این تکاپو باز نماندند؛ درهمین رابطه اعضای این کمیسیون در سی و ششمین گردهمایی خویش، نقاط ضعف قانون مالیات بر ارزش افزوده را مورد بازبینی قرار داده و پیشنهادات اصلاحی خود را در مورد لایحه مالیات بر ارزش افزوده ارائه کردند. در ابتدای این نشست، محمدرضا نجفی‌منش با اشاره به مشکلاتی که شیوه اجرای قانون مالیات بر ارزش افزوده، مشکلاتی برای فعالان اقتصادی پدید آورده است، گفت: شاید از ۳۵ هزار میلیارد تومان درآمد مالیات بر ارزش افزوده که دولت در سال گذشته کسب کرده است، ۲۸ هزار میلیارد تومان از فعالیت‌های اقتصادی شفاف و بزرگ نظیر صنعت خودرو، ذوب آهن، پتروشیمی و ... حاصل شده است. بنابراین بخش بزرگی از فعالان اقتصادی به قانون مالیات بر ارزش افزوده تمکین کرده‌اند. در ادامه کوروش پرویزیان، عضو کمیسیون تسهیل کسب وکار اتاق تهران، با بیان به اینکه اکنون رویکرد سازمان مالیاتی به تولید مثبت است، افزود: به نظر می‌رسد این سازمان، آمادگی شنیدن نظرات اصلاحی و مناسب را دارا باشد. در واقع این سازمان، با روندی عقلانی به سمت شفافیت مالیاتی حرکت می‌کند که اولاً فشار روی مودیان موجود افزایش نیابد و ثانیاً پایه‌های مالیاتی افزایش پیدا کند. ما هم به نمایندگی از مردم باید کمک کنیم که هزینه‌های منطقی و عاقلانه دولت از محل مالیات تامین شود.
رابطه مالیات و فساد
حسن عابد جعفری، دیگر عضو این کمیسیون گفت: برخی نهادها در کشور، بیشتر و کمتر، گرفتار فساد اداری شده‌اند و احتمالا یکی از دستگاه‌هایی که در رتبه‌های بالا از منظر فساد اداری قرار می‌گیرد، سازمان امور مالیاتی است. بنابراین در انتخاب نوع مالیات‌ستانی، اعم از مالیات بر ارزش افزوده یا مالیات بر مصرف، باید به این نکته توجه شود که این روش تا چه حد ممکن است بوروکراسی ایجاد کند یا چقدر قادر است، زنجیره فساد را دور بزند و حذف کند. با این ملاحظات، به نظر می‌رسد کفه ترازو به سمت نظام مالیات بر مصرف سنگینی کند. نظام‌های مالیاتی که ایجاد می‌شود، عملا بوروکراسی را افزایش می‌دهد و در عین حال، موجب افزایش فساد می‌شود. لذا باید از افزایش بروکراسی و گسترش فساد جلوگیری کرد.
قدرت رقابت تولیدکنندگان چگونه کاهش می‌یابد؟
داریوش مهاجر، نماینده کنفدراسیون صنعت در کمیسیون کسب‌وکار اتاق تهران، نیز با اشاره به ریشه‌های فرار مالیاتی گفت: به دلیل شکاف تاریخی که از سال‌های بسیار دور میان نهاد دولت و مردم در ایران وجود داشته و به دلیل وجود مساله بی‌اعتمادی میان این دو رکن، فرار مالیاتی در کشور ما شکل گرفته است. از طرفی، فساد نیز نه تنها در دستگاه اداری که در بخش‌های مختلف وجود دارد. در چنین شرایطی شاید بهتر باشد، خود را جای سازمان امور مالیاتی بگذاریم و ببینیم چگونه با مودیان برخورد می‌کردیم. او ادامه داد: طبق گزارش‌های رسمی، بیش از ۵۰۰ هزار واحد صنفی و تولیدی در کشور، فاقد پروانه هستند و به احتمال بسیار از پرداخت مالیات نیز شانه خالی می‌کنند. این وضعیت قدرت رقابت تولیدکنندگانی که به صورت رسمی‌فعالیت می‌کنند را کاهش می‌دهد. علیرضا میربلوک، دبیر خانه صنعت و معدن استان تهران نیز با اشاره به اینکه در ستاد تسهیل امور واحدهای تولیدی بخشی از مشکلات تولیدکنندگان در حوزه اخذ مالیات بر ارزش افزوده برطرف می‌شود، گفت: این مطالبه را به طور جدی مطرح کنیم که در کنار آن دسته از فعالان اقتصادی که به صورت شفاف عمل می‌کنند و مالیات می‌پردازند، فعالانی که تاکنون از پرداخت مالیات سرباز زده‌اند، نیز مالیات بپردازند. شاهرخ ظهیری، مشاور رییس اتاق تهران نیز با بیان اینکه همه کشورهای پیشرفته از محل مالیات، هزینه‌های خود را تامین می‌کنند، گفت: صنعتگران هر ساله اظهارنامه‌های مالیاتی خود را ارائه می‌کنند و مالیات می‌پردازند. افزون بر این باید نوع دیگری از مالیات تحت عنوان مالیات بر ارزش افزوده را نیز بپردازند. در حالی که این نوع مالیات مربوط به بخش مصرف است. بنابراین در اصلاح قانون مالیات بر ارزش افزوده در وهله اول باید مشخص شود، چه کسی این نوع مالیات را باید بپردازد.
فشار مالیاتی بر فعالیت‌های اقتصادی شفاف
در ادامه این نشست، پیمان دارابیان، مدیر امور مالیاتی اتاق تهران با اشاره به اینکه بخش خصوصی مطالعات بسیاری را در مورد مالیات بر ارزش افزوده به انجام رسانده است، گفت: نظام مالیات بر ارزش افزوده نوعی نظام مالیات بر مصرف است؛ اما یکی از تفاوت‌های آن با مالیات بر مصرف این است که مالیات برارزش افزوده، در زنجیره تولید و توزیع، از همان ابتدا، وصول و تهاتر می‌شود و در نهایت باید به مصرف‌کننده نهایی انتقال پیدا کند. اما نحوه اجرای مالیات بر ارزش افزوده در ایران به نحوی پیش رفت که درعمل چنین رویه‌ای اعمال نشده و در بسیاری مواقع، بخشی از این زنجیره، خسارت عدم شفافیت را پرداخته است. به اعتقاد احمدرضا رعنایی، عضو انجمن تخصصی صنایع همگن یکی از ایرادات مالیات بر ارزش افزوده این است که تولیدکننده وجه‌‌المصالحه وصول مالیات بر ارزش افزوده قرار گرفته است و تولیدکنندگان هزینه‌های بسیاری را برای پرداخت این نوع مالیات متحمل می‌شوند. او با بیان اینکه وصول مالیات وظیفه سازمان امور مالیاتی است، افزود: نرخ مالیات بر ارزش افزوده با شیب تندی بالا رفت و ظرف چند سال به ۹ درصد رسید. در حالی که این نرخ برای تولید که با مشکلاتی چون تحریم و رکود مواجه است، بالاست. از این رو به نظر می‌رسد قانون مالیات بر ارزش افزوده باید منعطف‌تر شود. محمد تکلی، سندیکای شرکت‌های ساختمانی ایران هم به ایرادات اجرای قانون مالیات بر ارزش افزوده اشاره کرد و گفت: هدف این قانون شفافیت اقتصادی و کشف روابط صحیح اقتصادی از مبدا تا مقصد تعیین شده، اما با افزایش نرخ مالیات بر ارزش افزوده تولیدکنندگان چنان مورد فشار قرارگرفتند که نگرش خوبی به آن ندارند و این رویه به شکل‌گیری اقتصاد زیرزمینی کمک کرد. از این رو به نظر می‌رسد، نرخ مالیات بر ارزش افزوده باید منعطف‌تر شود.
