کار ناتمام روحانی، بدون هاشمی

شاید بتوان مهمترین اتفاق سیاسی سال آینده را انتخابات ریاست جمهوری دانست. چهار سال عملکرد دولت تدبیر و امید باید در برابر مردم عرضه شود تا مورد داوری آن‌ها قرار بگیرد. در حالی که رای معنادار مردم (بویژه تهرانی‌ها) در انتخابات مجلس شورای اسلامی و خبرگان تا حد زیادی خیال حامیان دولت را برای تداوم ریاست جمهوری روحانی به دوره دوم راحت کرده بود، اما درگذشت آیت اله هاشمی رفسنجانی بعنوان مهمترین وزنه رای آوردن روحانی در دوره اول تا حد زیادی معادلات قدرت را پیچیده کرده است. پیش از این هرگاه انتقادات افرادی از بدنه حاکمیت به شخص روحانی و دولتش بالا می‌گرفت، این آیت اله رفسنجانی بود که با سابقه بی بدیل در تاریخ جمهوری اسلامی به مقابله با آنها در سخنرانی‌هایش برمی‌خاست. اما همانطور که در هفته‌های اخیر شاهد هستیم، روحانی هم اکنون بدون آیت اله رفسنجانی در بدنه حاکمیت بسیار تنهاست و برای مقابله با هجمه انتقادات از بالا فقط به کابینه اش و مردم تکیه کرده است. سید محمد خاتمی (بعنوان دیگر وزنه رای آوردن روحانی در دوره نخست) هم که تلاش‌هایش برای پذیرش از ناحیه حکومت بدون پاسخ مانده است، در اندک اظهار نظرهایی حمایتش از دولت یازدهم را گوشزد می‌کند اما با وجود پایگاه مردمی قدرتمندش، همچنان قدرتی برای اعمال فشار از بالا ندارد. البته این موضوع را تا حدی می‌توان به عملکرد ضعیف خود روحانی در دوره ریاست جمهوری اش نسبت داد چرا که وی در قبال مطالبه مردمی برای رفع ممنوع التصویری خاتمی و حتی آشتی ملی کمترین واکنشی از خود نشان داده است. موضوع رفع حصر نیز از دیگر مطالباتی است که از ابتدای پیروزی روحانی در انتخابات سال ۹۲ مورد خواست مردم بوده است و تاکنون قدمی برای آن برداشته نشده است. با این حال می‌توان برجام را بعنوان مهمترین ماموریت روحانی در دوره نخست ریاست جمهوری اش ذکر کرد. وی که با شعارش مبنی بر اینکه «سانتریفیوژ بچرخد، چرخ زندگی مردم هم بچرخد» توده‌های مردم را به خود جلب کرده بود، در دور کردن سایه جنگ از کشور و تاحدی گشایش‌های اقتصادی ناشی از برجام رضایت همگانی را با خود همراه کرد. هنوز هم نمی‌توان شادی خیابانی مردم در شب انعقاد برجام را نادیده گرفت. با این حال، تلاش‌های گسترده برای تخریب برجام در اذهان مردم تا حدی کار خودش را کرده است و برخی‌ها را به تردید درباره مثبت بودن دستاورد دولت واداشته است. در شرایطی که صدا و سیما در کنار دیگر ارگان‌های حاکمیتی هیچ تمایلی به انعکاس دستاوردهای دولت ندارد و حتی برای تخریب آن در تلاش است، این نکته را نیز می‌توان تا حدی به حساب خود دولت و حامیانش گذاشت. اینکه هنوز و پس از گذشت چند سال برخی‌ها مسکن مهر را موفقیت آمیز بخوانند، از ضعف دولت و حامیانش در بیان حقایق به مردم نشات می‌گیرد. مردم باید بدانند که بدون برجام، پولی برای واریز حقوقشان وجود نخواهد داشت چرا که درآمد نفتی ۸۰۰ میلیارد دلاری کشور در دوران احمدی نژاد به بیراهه رفته است. تجربه‌های برگزیت در بریتانیا و پیروزی دونالد ترامپ در انتخابات ایالات متحده تا حدی ماهیت کنش مردم در مواجهه با دشواری‌ها و بحران‌ها را نشان می‌دهد. توده‌های مردم تا زمانی چشم به نخبگان دارند که بدانند منافعشان تامین می‌شود. بنابراین اقبال مردم به عوام فریب‌ها و عوام فریبی‌ها در صورتی که مشکلات راهشان را سد کند چندان حیرت آور نیست. عرصه دموکراسی نیز نه جای منطق و استدلال که جای وعظ و خطابه است و از این منظر، اهمیت مناظره‌های پیش از انتخابات مشخص می‌شود. با توجه به آنچه در هشت سال دولت نهم و دهم بر کشور گذشت، گردش اکثری افراد به سمت و سویی خاص و خروج از راه اعتدال برای کسب منافع هرگز عجیب نیست. کاسبان تحریم دوران پسابرجام را بر نمی‌تابند. به جز چند چهره از راست‌های میانه که در انتخابات پیش رو حامی روحانی هستند، موضع رسمی دیگر طیف‌های اصولگرایان (که در حال آماده کردن خود برای حضور در انتخابات هستند) در قبال برجام مشخص نیست. اما در صورتی که آنها مایل به پایبندی به برجام باشند، باید پاسخگوی این پرسش باشند که چه کسی بهتر از روحانی و کابینه اش که برجام را برای ایران به ارمغان آورده اند، قادر هستند آن را در مسیر صحیح هدایت کرده و گشایش‌های بیشتری برای کشور فراهم کنند. اما اگر اصولگرایان رقیب روحانی با شعار به قول خودشان آتش زدن برجام به کارزار انتخابات وارد شوند، با توجه به امیدواری مردم به برجام بدون شک شانس اندکی برای پیروزی خواهند داشت و بنابراین به نظر می‌رسد که این راه را در پیش نگیرند. آنها با نقد گوشه‌هایی از برجام و اشاره به برخی مشکلات همچنان تداوم یافته، بطور تلویحی راه کنار گذاشتن برجام را نشان خواهند داد تا پس از پیروزی احتمالی در انتخابات و مواجهه با مشکلات، ساده ترین راه را که همان انتخاب تحریم و انداختن تقصیر مشکلات کشور به گردن دولت‌های غربی است، در پیش بگیرند. در این میان، روحانی که گام اول را برای آشتی ایران با جهان و باز کردن گره ایران هراسی برداشته و کشور را از بسیاری دشواری‌های اقتصادی رهانیده است، بهبود هر چه بیشتر فضای سیاسی و اقتصادی کشور را بعنوان کار ناتمام خویش در پیش رو دارد. با وجود حمایت قاطع کشورهای اروپایی از برجام و عقب کشیدن دونالد ترامپ از رویای پاره کردن آن به دلیل مواجهه با واقعیات، قطعا دلواپسان غربی(!) به اقدامی نابخردانه از طرف ایران برای کوبیدن دوباره بر طبل ایران هراسی دل بسته اند. در چنین شرایطی روحانی تنها فردی است که می‌تواند تداوم برجام از طرف ایران را تضمین کند و کشور را در مسیر درست قرار دهد. همانطور که بالاتر اشاره شد، قطعا انتقاداتی به عملکرد چهار ساله دولت یازدهم وارد است اما کدام یک از نامزدها می‌تواند ادعای اداره بهتر کشور در چنین شرایطی را داشته باشد؟ در روزهای اخیر که شاهد دستگیری فردی از روزنامه نگاران و فرد دیگری از فعالان سیاسی اصلاح طلب هستیم، نگرانی از ایجاد فضای امنیتی در فاصله چند ماه مانده به انتخابات به شدت حس می‌شود. همین موضوع یعنی روی کار بودن دولتی اعتدال گرا و دستگیری‌های سیاسی از جدی ترین انتقادات به عملکرد روحانی است که وی باید از همین حالا و در ادامه کارش در دوره دوم برای از میان بردن آن و توسعه آزادی‌های مدنی تمام تلاشش را به کار گیرد. در پایان ذکر این نکته ضروری است که بالا بودن رای روحانی در انتخابات، علاوه بر تثبیت اعتدال بعنوان مشی مردم ایران در برابر جهانیان، دست وی برای اصلاحات در کشور را بازتر می‌کند. بنابراین مشارکت حداکثری حامیان اعتدال و حضور آرای خاموش در پای صندوق‌ها اهمیت فراوانی دارد که البته برای تحقق این موضوع، روحانی باید در آخرین ماه‌های عمر دولت خود به جای حرکت در جهت جلب رضایت راست‌ها برای دستیابی به بالاترین رای، تمرکزش را روی از دست ندادن حامیانش و به میدان آوردن آرای خاموش کند.