رانندگی در بستر نامتوازن اقتصاد کشور

بی‌شک مقایسه این معضل با ساختار اقتصاد ایران قیاس مع‌الفارق است، اما شباهت‌های عجیبی را می‌توان میان این دو یافت که نمونه آن را در هیچ دو بی‌ربط دیگری نمی‌توان جستجو کرد.‏ چند سالی است که متولیان امر تلاش می‌کنند تا فرهنگ رانندگی میان دو خط را نه آموزش که به رانندگان تحمیل کنند.‏ هدف اصلی این فرهنگ‌سازی، اصلاح رانندگی در بزرگراه‌ها است تا شاید نظم و انضباط بتواند اندکی حجم ترفیک را کاهش دهد.‏ اما بی‌هیچ شک و تردیدی می‌توان مدعی شد که هر آنچه تا کنون برای تحقق این خواسته انجام شده‌است، بی‌نتیجه مانده و درصد پیشرفت همچنان به صفر نزدیک‌تر از یک است.‏ نگاهی به ساختار بزرگراه‌های شهر تهران شاید بهترین پاسخ برای این سؤال باشد، بزرگراه‌هایی که در فواصل مختلف تعداد خط‌هایشان تغییر می‌کند و در حالیکه راننده‌ها چند صد متری را در پنج خط حرکت کرده‌اند، ناگهان به گلوگاهی می‌رسند که به سختی دارای سه خط است و باز و بسته شدن، بارها تکرار می‌شود.‏ از طرفی رانندگان خسته و بی‌حوصله از دقایق طولانی رانندگی در ترافیک، بی‌هیچ گذشتی، خود را محق می‌دانند و نتیجه آن فشرده شدن خودروهایی که در ۵ خط حرکت می‌کردند در ۳ خط است.‏ برمی‌گردیم به اقتصاد کشور و ساختاری که چون بزرگراه‌های کشور خط به خط و نامنظم است، اقتصادی با ده‌ها و شاید صدها قانون ضد و نقیضی که چون خط‌های بزرگراه‌ها، در جایی چنان گسترده می‌شوند که اجازه می‌دهند هر ناوارد، از راه رسیده‌ای خود را تاجر و بازرگان بنامد و در جایی چنان درهم تنیده می‌شوند که بنگاه‌هایی با قدمت چند دهه تجربه زیربار دستورالعمل‌هایی غیرمنطقی و نادرست، کمر خم می‌کنند.‏ آنچه مسلم است، هیچ راننده‌ای از ترافیک و بریدن راه خودرو کناری و لج و لجبازی‌های تکراری خشنود نیست، اما وقتی سیل خودروها در بستر نامتوازن خیابان‌ها حرکت می‌کند و در میان صدها راننده، چند نفری بی‌توجه به حق و حقوق دیگران از خط‌ها عبور کرده و باعث برهم خوردن نظم می‌شوند، دیگر رانندگان نیز خواسته و ناخواسته چاره‌ای جز عبور از خط‌هایی که قانون تعیین کرده پیش روی خود نمی‌بینند.‏ در اقتصاد ایران نیز قوانین چون خط‌های بزرگراه‌ها فعالان اقتصاد را مجبور می‌کنند که برای دوام و بقاء خود، گاهی جلوی یکدیگر بپیچند و زمانی قانون را نادیده گرفته، از خط‌ها گذر کنند.‏ شکستن خط و مرز قانون به هر دلیلی نادرست است، اما وقتی قوانین خود خط‌شکن هستند و در تناقض با هم، بعضا شرایطی را فراهم می‌کنند که به منفعت‌طلبان اجازه نقش‌آفرینی می‌دهد، فعالان اقتصادی در رقابت با این قانون شکنی یا باید متوقف شوند و یا چاره‌ای جز گذر از قانون ندارند.‏ علی شفائی ali.shafaee@jahaneghtesad.com