لزوم پاسداشت جنبش دانشجویی به عنوان یک فرصت ملی
امیر عباس میرزاخانی-شانزدهم آذرماه در حیات سیاسی کشور ما از برجستگی خاصی برخوردار است. تظاهرات دانشجویان دانشگاه تهران، به عنوان اعتراض به ورود دنیس رایت، کاردار جدید سفارت انگلیس در ایران، از روز ۱۴ آذر ۱۳۳۲، آغاز شد. دانشجویان دانشکده هاى حقوق و علوم سیاسى، علوم پزشکى، فنى، پزشکى، داروسازى در دانشکده هاى خود تظاهرات پرشورى علیه رژیم کودتا برپا کردند. رژیم پهلوى که به خوبى از خشم ملت و خصوصا دانشجویان نسبت به خود و اربابان امریکا از پیش آگاه بود، با تمام قوا متوجه دانشگاه شد. روز ۱۵ آذر تظاهرات به خارج از دانشگاه کشیده شد و ماموران انتظامى، در زد و خورد با دانشجویان، شمارى را مجروح و گروهى را دستگیر و زندانى کردند؛ صبح روز ۱۶ آذر ۱۳۳۲، گارد تا دندان مسلح رژیم پهلوى براى اولین بار وارد صحن دانشگاه شد تا فریاد مخالفان را در گلو خفه کند. در آن روز تاریخی که صحن دانشگاه تهران در آستانه ورود نیکسون معاون رئیس‌جمهور وقت آمریکا از خون پاک سه دانشجوی مبارز دانشکده فنی، شریعت رضوی، قندچی و بزرگ نیا رنگ گرفت ودرتاریخ جمهوری اسلامی ایران به عنوان « روز دانشجو» ثبت شد. در حقیقت «روز دانشجو» پیش از آن که تعریف شود به وجود آمد و به یادمانی بلند و باشکوه در طول دوران معاصر تبدیل شد. پس از پیروزی انقلاب اسلامی نیز جنبش دانشجویی رابطه نوینی را با «۱۶ آذر» برقرار کرد و برخلاف همه تنگ‌نظری‌ها و مشکلات که به افراط و تفریط و در پی انقطاع حماسه مبارزه با استکبار در ۱۶ آذر و پیشینه درخشان جنبش دانشجویی پس از انقلاب اسلامی و نظام برآمده آن تمایل داشت اما بر اساس سرشت واقعی این جنبش حاصل نهایی آن هم، پیوستگی و در هم آمیختگی موزونی از جنبش دانشجویی پیش و پس از پیروزی انقلاب اسلامی و ارائه تعریف و قابی نو از مضمون دیرین و دیرپای جنبش دانشجویی شد. تشکل های دانشجویی درحال حاضر میراث‌دار چنین سنت و سابقه درخشان وبا افتخاری درمیان دیگر جنبش های کشوراست، ۱۶ آذر را باید به‌عنوان نمادی از پویش واقعی، به‌هم پیوسته و روبه رشد جنبش دانشجویی در کشور دید که متناسب با دگرگونی‌های اجتماعی و سیاسی، زبان و قالب‌هایی مناسب یافته است و هیچگاه در محدوده افکار تنگ نظرانه و ظرفیت‌های محدود و باقی نمانده است. تشکل های دانشجویی به دلیل همین پیشینه و پشتوانه تاریخی و البته عوامل و دلایل ویژه سیاسی، اجتماعی و تاریخی و فقد یا ضعف احزاب و نهادهای مدنی در کشور ما از شدت فراگیری و گسترش بیشتری به نسبت کشورهای مشابه برخوردار است. دانشجویان نیز به‌عنوان یکی از اصلی‌ترین «گروه‌های مرجع» در مراحل گوناگون سیاسی دامنه تاثیرگذاری خود را نشان داده‌اند به گونه ای که سهم به سزایی دربه قدرت رسیدن گروه ها ویا جناح های پیروز درانتخابات داشته اند. البته به فراخور شرایط داخلی و تحولات ملی و جهانی کارکرد و میزان تاثیرگذاری تشکل های دانشجویی دست‌خوش تغییراتی قرارگرفته است. تشکل های دانشجویی در کشور ما امروز از یک سو ریشه در تاریخ پر فراز و نشیب مبارزه سیاسی دانشگاه‌ها دارد و از سوی دیگر از خلعت جنبش‌های نوین اجتماعی همگونی و سنخیت یافته است. به چالش کشیدن ساختارهای متصلب سیاسی و اجرایی، نقد روش‌های مبتنی بر قیمومیت، تلاش برای کسب هویت و تجربه‌های متمایز و مستقل و فاصله گرفتن از رادیکالیسم از جمله خصوصیت‌های جنبش‌های نوین اجتماعی در سطح جهان است. از این رو باید به تشکل های دانشجویی کشور از این زاویه نگریست و نقاط قوت و ضعف آن را از این چشم‌انداز مورد بررسی و تحلیل قرار داد. امروز عمیق‌ترین موازین و گرایش‌های اصلاحی و عقلانی را می‌توان در متن تشکل های دانشجویی ایران مشاهده کرد. آرمان‌خواهی همراه با عقلانیت و نقادی همراه با واقع بینی از جمله مضامین اساسی‌یی است که به‌روشنی می‌توان به عنوان درون‌مایه همه تشکل های دانشجویی کشور در نظر گرفت. واکنش‌های صبورانه و منطقی و در عین حال پیگیرانه دانشجویان دانشگاه‌ها با حوادث تلخی نظیر حمله به کوی دانشگاه، دانشگاه تبریز و حوادث انتخابات ۸۸، برگزاری محاکمات مختلف دانشجویان، روزنامه‌نگاران و روشنفکران، حمله به اجتماعات آنان و... همگی از این جمله هستند. اگر چه جریان‌های افراطی دربدنه تشکل های دانشجویی هم به لحاظ تفکر و هم در چارچوب عمل و رفتارهای انحصارگرایانه تمایلی به نگاه از این زاویه به جنبش دانشجویی ندارند اما حقیقت آن است که باید روزدانشجو را به عنوان«فرصت»ی در سطح ملی مغتنم شمرد و با تکیه بر وجه اعتدال‌گرا درتشکل های دانشجویی که در بردارنده مصالح و منافع فراوان ملی است بتوانیم موجبات رشد و اعتلای وجه سیاسی جنبش های دانشجویی و بلوغ و عقلانیت هر چه بیشتر جامعه را فراهم کرد. از این رو تحمیل افراطی‌گری و رادیکالیسم بر تشکل های دانشجویی به‌ویژه با توجه به جوانی جمعیت و گستردگی تقاضاهای اجتماعی که در کشور ما وجود دارد از سوی هر فرد یا گروهی انجام گیرد، اقدامی مغایر با موازین و منافع اسلامی و ملی ماست. هر تلاشی که در جهت اعمال محدودیت‌های سیاسی و مقابله با روح قانونگرایی و حاکمیت قانون، نقض آزادی‌های اجتماعی و فردی، تضعیف نهادهای مدنی و از میان بردن فضای نقاد و آزاد در جامعه به انجام می‌رسد، بی‌تردید باید آثار زیانبار خود را ابتدا بر محیط دانشگاه و جنبش دانشجویی ببیند. امروز هر فرد و جریانی که آگاهانه یا ناآگاهانه عزم خود را بر ارائه تصویری خشن و افراطی از اسلام و انقلاب در جامعه جزم کرده باید نتایج کار خویش را در افراط و به انفعال کشیدن دانشجویان و جوانان شایسته کشور و در اینکه پیش از آن که به نشاندن جنبش دانشجویی انجمن‌های اسلامی و نهادهای دانشجویی بر صندلی اتهام اندیشیده شود باید بازبینی واقع‌بینانه مبانی و شیوه‌های نگرش و رفتاری در اولویت قرار گیرد که بیش از هر چیز موجبات افراط، انقطاع نسل دانشجو را فراهم کند. به همین دلیل باید «روز دانشجو» را قدر بدانیم و آن را به نماد همبستگی همه تشکل های دانشجویی و فرصتی نو برای اندیشیدن به این واقعیت و پاس داشتن حرمت قشر و نسلی بدانیم که با کمترین توقع، بیشترین توان و گسترده‌ترین حوزه تاثیرگذاری همواره در خدمت انقلاب، نظام و مردم بوده است.
