نشست زمین در کمین بناهای تاریخی تهران
صاحبقرانیه سلطان صاحبقران ارادت ویژه‌ای به حضرت عبدالعظیم داشت و به همین بهانه در مرتفع‌ترین نقطه تهران ساخته شد تا هر صبح به آن سلام دهد. به گفته کارکنان مجموعه نیاوران تا چند سال پیش هم از پنجره تالار آیینه، در روزهایی که هوای تهران کمتر خاکستری بود می‌شد بارگاه را دید، اما حالا تنها چشم‌انداز تالار آیینه صاحبقرانیه، جرثقیل‌ها و اسکلت‌های آهنی برج‌هایی هستند که قد علم کرده‌اند و چشم‌انداز کاخ را تا چند صدمتری محدود کرده‌اند. به گزارش پایگاه خبری وزارت راه و شهرسازی، البته این تنها تاثیر برج‌سازی و بلند مرتبه‌سازی‌های محله نیاوران بر یکی از فاخرترین بناهای تاریخی شمال تهران نیست. اعتماد نوشت: تن صاحبقرانیه از گودبرداری‌ها و ساخت و سازهایی که به گفته کارشناسان رفتار زمین را در منطقه تغییر داده به لرزه افتاده است. هفته گذشته محمد حسن طالبیان معاون میراث فرهنگی کشور اعلام کرد: «محدوده کاخ نشست کرده و ترک‌هایی در کف و سقف کاخ ایجاد شده است. مطالعاتی را آغاز کرده‌ایم و بستر محدوده را مطالعه کرده‌ایم، یکی از احتمالاتی که وجود دارد این است که این ترک‌ها ناشی از تجمع آب قنات‌هایی باشد که از زیر این بنا عبور می‌کردند.» یکی از کارشناسان مجموعه می‌گوید: «ما سال‌های قبل هم روند آسیب را در کاخ صاحبقرانیه داشتیم و تمهیداتی هم برای حفاظت بنا به کار می‌گرفتیم، فروش محدود بلیت و پذیرش بازدید‌کنندگان در قالب گروه‌های کم تعداد برای بازدید، از جمله این تدابیر بود.» کارشناس موزه می‌گوید: «سال گذشته تمام اشیا را جمع کردیم و روی مبل‌ها را با پارچه پوشاندیم، اما مدیریت چند ماه پیش اعلام کردند که قصد دارند مجددا موزه را برای بازدید عموم آماده کنند، به همین دلیل مجددا اشیا را در جای خودشان چیدیم.» فرش‌ها نامنظم و به هم ریخته روی زمین پهن شده‌اند، میزها خالی‌اند و روی مبلمان را با پارچه‌های سفید پوشانده‌اند. در اتاق اسناد، مظفر الدین شاه بعد از امضای فرمان مشروطه انگار خیره شده به ترک بزرگی که به گفته کارشناس مجموعه ترک خطرناکی است. به سراغ سایر بناهای مجموعه می‌روند و هیچ کس از خودش نمی‌پرسد چه کسانی این مقاوم‌سازی و آسیب‌شناسی را انجام می‌دهند؟ چرا بنایی که نیاز به مرمت دارد اینقدر در سکوت فرو رفته و گویی منتظر اتفاق ناگواری است؟ شاید اگر اقدام موثری به سرعت برای نجات این بنای فاخر انجام نشود، باید آماده شویم تا خبر به تاریخ پیوستن این بنای تاریخی را به سختی باور کنیم. صاحبقرانیه احوال خوشی ندارد. تالار آیینه حالا در سکوت از پشت حریرهای چرک شده به جرثقیل‌ها نگاه می‌کند که قاتل هویت این شهر شده‌اند. به اسکلت‌هایی که هیچ اصالتی ندارند و هر روز گوشه‌ای قد می‌کشند. اسکندر مختاری کارشناس مرمت میراث فرهنگی گفت: «عمده‌ترین مشکلی که نه‌تنها در مجموعه نیاوران بلکه به طور کلی در مورد تمامی بناهای تاریخی تهران می‌بینم نشست زمین است. بر اثر شرایطی که در تهران پیش آمده سفره‌های آب زیرزمینی پایین رفته‌اند و همین موضوع باعث شده که زمین خشک شود و رطوبت خود را از دست بدهد و براثر از دست دادن رطوبت دشت تهران نشست کرده است و این نشست در جاهای مختلف خود را نشان می‌دهد. مشکلاتی را که امروز در ساختمان دیدم به دو بخش تقسیم می‌کنم، یک بخش آن‌که هنوز چندان حاد نشده، نشست زمین در قسمت جنوب شرق است، و بیشتر در محوطه بنا خود را نشان داده و هنوز تاثیر زیادی روی ساختمان نگذاشته است. بخش دیگر این است که این بنا از سال‌های پیش نیاز به مرمت داشت و همچنان این نیاز در صاحبقرانیه وجود دارد. مصالح قدیمی دچار فرسایش شده‌اند و باید تعمیر شوند و این بنا احتیاج به مرمت‌های جدی دارد.» رحمت‌الله رئوف، مدیر مجموعه نیاوران می‌گوید: «تا مطالعات علمی انجام نشود و نتایج آنها در دسترس نباشد نمی‌توانیم به طور قطعی اظهارنظر کنیم که عامل آسیب‌های اخیر صاحبقرانیه چیست.» اسکندر مختاری می‌گوید: «مهم‌ترین اقدامی که در حال حاضر باید انجام شود این است که زمینی را که ساختمان روی آن قرار گرفته است مقاوم‌سازی کنیم. به این دلیل که در حال حاضر رفتار زمین در صاحبقرانیه و کوشک احمدشاهی نسبت به گذشته تغییر کرده است.» از سویی رحمت‌الله رئوف از اقدامات پیشگیرانه برای حفاظت بناهای مجموعه می‌گوید: «ما تنها اقدامی که می‌توانستیم انجام دهیم، تعطیل کردن بناهایی بود که در اثر این اتفاق آسیب دیده‌اند و آسیب‌های‌شان مشهود است.» طی روزهای اخیر بعضی از کارشناسان اعلام کردند دلیل تشدید آسیب‌های کاخ صاحبقرانیه، گودبرداری عمیق و ساخت پروژه اطلس‌مال است اما مختاری می‌گوید: «نمی‌شود با سرعت در این مورد اظهارنظر کرد و باید دقیقا کارشناسی صورت گیرد و بعد با توجه به نظر کارشناسان در این زمینه اظهارنظر کرد. اصولا گودبرداری بیش از یک تا دو طبقه زیرساخت‌های تهران را تغییر می‌دهد.» تهران این روزها هیچ اثری از تهران قاجاری در خود ندارد، تک نشانه‌های باقیمانده از آن روزها هم زیر سایه سنگین برج‌ها و مجتمع‌های بزرگ تجاری در حال تخریب است و نگاه‌های نگران در مقابل عظمت مجتمع‌های تجاری تنها کاری که از دست‌شان بر می‌آید.
