نرخ افزایش بهره‌وری دردهه اخیر تقریبا صفر بوده است
گزارش تحلیلی از عملکرد صنعت کشور در نشست سی‌ام کمیسیون صنعت و معدن اتاق تهران
گروه تولید-تجزیه و تحلیل عملکرد صنعت در یک دهه اخیر، محور اصلی سی‌اُمین نشست کمیسیون صنعت ومعدن اتاق تهران بود. در این نشست، منصورعسگری کارشناس گروه اقتصاد کلان و آینده‌پژوهی موسسه مطالعات و پژوهش‌های بازرگانی گزارشی از وضعیت صنعت کشور ارائه کرد و حاضران این نشست نیز دیدگاه‌های خود را مطرح کردند. منصورعسگری، کارشناس گروه اقتصاد کلان و آینده‌پژوهی موسسه مطالعات و پژوهش‌های بازرگانی طی گزارشی به تجزیه و تحلیل وضعیت صنعت پرداخت. او سیاست تجاری، سیاست ارزی، سیاست‌های پولی و مالی، رقابت‌پذیری، نقدینگی و دولتی بودن اقتصاد را جزو عوامل کلان داخلی موثر بر عملکرد بخش صنعت برشمرد و گفت: قاچاق، دامپینگ، سرمایه‌گذاری خارجی، محدودیت‌های تجاری ناشی از رویکرد سیاسی سایر کشورها و انواع تحریمها نیز به عنوان عوامل خارجی کلان موثر بر عملکرد بخش صنعت تلقی می‌شوند. عسگری با ارائه تعاریفی از برخی مفاهیم اقتصادی به ترسیم روند رشد اقتصادی ایران از سال ۱۳۸۴تا سال ۱۳۹۵ پرداخت و گفت: اقتصاد ایران از فصل چهارم سال۱۳۹۰ تا فصل چهارم سال ۱۳۹۲ در رکود اقتصادی به سر برده است و به‌رغم اعلام رشد ۴٫۴ درصدی فصل اول سال ۱۳۹۵ در این مقطع کسادی و ایستایی اقتصادی حاکم بوده است. او ادامه داد: کاهش دستمزد حقیقی در اقتصاد طی این بازه، باعث تضعیف طبقه متوسط جامعه که منبع اصلی تقاضا برای محصولات داخلی هستند، شده است. وی سپس با ارائه اطلاعاتی در مورد تحولات طرف تقاضا به نرخ رشد فصلی بخش صنعت و معدن طی دوره ۹۵-۱۳۸۴ پرداخت و گفت: آمار تولید و فروش شرکت‌های بورسی که بیش از ۳۵ درصد از تولید صنعتی کشور را شامل می‌شود، نشان می‌دهد که تولید این شرکت‌ها در فصل اول ۱۳۹۵ بیش از ۱۲ درصد رشد داشته است. براساس آمار وزارت نیرو مصرف برق در بخش صنعتی در چهار ماه ابتدای سال ۱۳۹۵ نسبت به مدت مشابه سال گذشته ۴٫۵ درصد رشد داشته است. این کارشناس با تشریح عوامل کلان موثر بر صنعت در مورد یکی از مولفه‌ها از جمله محیط تورمی توضیح داد: طی چند دهه گذشته هزینه‌های زیادی از ناحیه بی‌ثباتی اقتصاد کلان بر بخش صنعت تحمیل شده است. ضریب همبستگی بین رشد ارزش افزوده صنعت و معدن و نرخ تورم منفی۰٫۶ است. تورم هزینه‌های تولید را افزایش و رقابت‌پذیری بخش صنعت را کاهش داده است. منصور عسگری در ادامه مکانیسم کاهش رشد صنعتی در سالهای اخیر را شرح داد و گفت: مکانیسم کاهش رشد صنعتی در سالهای اخیر، سیاست نامناسب ارزی، اشباع بازار داخلی، تحریمها و سایر موانع، کاهش رشد مسکن و کاهش قیمت نفت در این مکانیسم نقش داشته‌اند. عسگری در ادامه گزارش خود، توصیه‌هایی را برای بهبود شرایط اقتصاد کلان برای رشد صنعت بیان کرد. به گفته این کارشناس «اجتناب از به‌کارگیری سیاست‌های پولی و اعتباری انقباضی برای بخش‌های تولیدی و صنعتی»، «ملزم شدن بانک مرکزی و شورای پول و اعتبار و پایبندی نظام بانکی و موسسات مالی کشور به اعطای تسهیلات به بخش صنعت و معدن در راستای قوانین برنامه‌های توسعه کشور»، «هدفمند کردن تعرفه واردات کالاهای مصرفی و نهایی در جهت حمایت از رقابت‌پذیری و افزایش تقاضا برای تولیدات صنعتی داخل» و«افزایش امکان جذب سرمایه‌گذاری مستقیم خارجی در بخش‌های تولیدی و صنعتی از طریق بهبود فضای کسب‌و‌کار و ایجاد انگیزه‌ها و مشوق‌های سرمایه‌گذاری» بخشی از این پیشنهادات و توصیه‌هاست.
غفلت از نقش بهره‌وری بنگاه‌ها
پس از ارائه این گزارش، نوبت به فعالان حاضر در این کمیسیون رسید تا نظرات خود را در مورد مطالب مطرح‌شده مطرح کنند. نخست ابراهیم شنتیایی از نقش صنایع الکترونیکی و فناوری اطلاعات در رشد اقتصادی ایران پرسید و به آماری اشاره کرد که حاکی از وضعیت بهره‌وری در بنگاه‌های تولیدی بود. او گفت: از ۳۶۵ روز سال ۱۵۶ روز آن تعطیل است. یعنی کارفرما به ازای ۱۵۵ روز حقوق پرداخت می‌کند و در قبال آن کاری دریافت نمی‌کند. پورقاضی نیز گزارش قرائت‌شده را از این جهت به نقد کشید که به عوامل داخلی بنگاه‌ها که تضعیف‌کننده رشد است نپرداخته است. او گفت: ظاهرا بنگاه‌ها از نظر بهره‌وری ماشین‌آلات و نیروی انسانی مشکلی ندارند که گزارش و گزارش‌های مشابه به آن اشاره نمی‌کنند. هم‌چنین سیدحسین سلیمی با بیان این که اقتصاد ایران، اقتصادی بیمار است، گفت: دولت مدام در پی آن است که از طریق تحریک تقاضا، این بیماری را برطرف کند. اما آیا با تحریک تقاضا مشکل بهره‌وری پایین بنگاه‌های تولیدی برطرف می‌شود؟ سلیمی تاکید کرد که تدوین استراتژی صنعت ضروی است. مرتضی لطفی، دیگر عضو کمیسیون صنعت و معدن اتاق تهران، نیز گفت: گزارش‌ها حاکی از آن است که رشد سرمایه‌گذاری در سه ماهه نخست سال منفی بوده است. با این روند، احتمالا پس از سال ۱۳۹۷ نیز دوباره رشد اقتصادی وارد مدار منفی خواهد شد. او با اشاره به توصیه‌هایی که در پایان گزارش عسگری آمده بود، گفت: در فصل نخست سال جاری ۸۰ درصد منابع دولت صرف امور جاری شده است. بنابراین دولت چندان انقباضی عمل نکرده است. داوود میرخانی، یکی از فعالان صنعت خودرو نیز با اشاره به اینکه تکنولوژی موجود در کشور مربوط به ۳۰ سال پیش است ادامه داد: تکنولوژی صرفا تجهیزات نیست و به دانش مدیریت نیز اختصاص دارد که انتقال این تکنولوژی چندین سال است که صورت نگرفته است.
توسل به بازارهای جهانی
محسن خلیل عراقی نیز با اشاره به اینکه رشد تولید ناخالص داخلی ایران به موازات نوسانات درآمدهای ارزی بوده است، گفت: تنها راه نجات کشور، قطع امید از بازار داخلی و از دولتی است که تا این حد گرفتار است. صنایع ما باید بازارهای جهانی را هدف خود قرار دهند و برای سهم گرفتن از آن تلاش کنند.
رشد نرخ بهره‌وری نزدیک به صفر بوده است
عسگری نیز در پاسخ به پرسش‌های و نقدهایی که به گزارش گروه مطالعات و پژوهش‌های اقتصادکلان و آینده‌پژوهی شد، مطالبی کوتاه را مطرح کرد. او گفت: صنایع الکترونیک به‌رغم رشدی که درسال‌های گذشته تجربه کرده‌اند، به دلیل ارزش افزوده پایین معمولا جزو صنایع محرک رشد لحاظ نمی‌شوند. او در پاسخ به پورقاضی هم گفت: موضوع بهره‌وری در گزارش اصلی مورد مطالعه قرار گرفته و در این گزارش که در کمیسیون به طور خلاصه بیان شد، مورد اشاره قرار نگرفته است. اما به طور کلی نرخ افزایش بهره‌وری طی ۱۰ سال گذشته، تقریبا صفر بوده است.
