رسانه های غیر حرفه ای و آفتی به نام سردبیران سفارشی

ویژه ۲۵ سالگی جهان اقتصاد

گفتگوی بی پرده با استاد ارتباطات دانشگاه علامه طباطبائی

بخشی از مطالب ویژه نامه ۲۵ سالگی جهان اقتصاد قرار بود درباره «خود ما» باشد، درباره اولین روزنامه اقتصادی ایران، برای همین هم به سراغ کسی رفتیم که هم با مدیران روزنامه آشنا باشد و هم دستی بر آتش ارتباطات! وقتی پیش از مصاحبه از دکترعباس اسدی، نظرش را درباره روزنامه پرسیدیم، متوجه شدیم دل پری از وضعیت فعلی رسانه های کشور دارد و به همین خاطر تصمیم گرفتیم از او درباره «غیرخودی ها» هم بپرسیم؛ او قاطعانه و با استدلال های خاص خودش مطبوعات فعلی کشور را غیرحرفه ای خواند و بی پرده گفت بسیاری از خبرنگاران به صورت رابطه ای جذب رسانه ها می شوند و حتی بسیاری از سردبیران سفارشی بر مسند سردبیری می نشینند! او «خود ما» را نیز از این اتقادات بی بهره نگذاشت و خواست که از او دعوت کنیم تا راهکارهای بهترشدن روزنامه را برای ما ارائه کند. مطلب پیش رو حاصل گفتگوی ما با استاد ارتباطات دانشگاه علامه است.

آقای دکتر! این گفتگو در سه بخش مجزا و در عین حال مرتبط قرار است انجام شود؛ وضعیت مطبوعات ایران، وضعیت مطبوعات اقتصادی ایران و بعد هم در نهایت دیدگاهتان را درباره روزنامه جهان اقتصاد جویا خواهم شد؛ به عنوان اولین سئوال بفرمائید از نظر حرفه ای وضعیت مطبوعات در ایران به چه شکلی است؟

مطبوعات ایران را نه می شود حرفه ای نامید و نه خیلی آماتور، در واقع حرفه ای نیستند چون از نظر من تولید محتوایی ندارند، به عبارت صحیح تر دچار آفتی به نام «کپی پیست» از سایر رسانه ها شده اند همچنین در این سالها جای خالی نیروهای حرفه ای خبره در رسانه ها به شدت احساس می شود؛ درحالیکه هرسال شاهد خروج قابل توجهی ازدانش آموختگان روزنامه نگاری از دانشگاههای کشور هستیم اما بسیاری از رسانه ها فارغ التحصیلان دانشگاه ها را جذب نمی کنند و با کنکاشی ساده می توان دریافت بسیاری از خبرنگارانی که در مطبوعات فعالیت می کنند، به صورت رابطه ای جذب رسانه ها شده اند.

کمی ملموس تر بفرمائید که دلیل اینکه می گوئید مطبوعات ماحرفه ای نیستند چیست؟

به طور کلی می توان گفت تیراژ پایین روزنامه ها به دلیل کیفیت پائین آنهاست و این خود دلیلی بر حرفه ای نبودن مطبوعات است؛اما نکته بسیار مهمی که درباره حرفه ای نبودن مطبوعات می توانم عنوان کنم مستقل نبودن رسانه های کشور است؛ درکشور هیچ نشریه ای را نمی شناسیم که مستقل باشد، بنده به عنوان یک استاد ارتباطات دانشگاه هر ادعائی درباره مستقل بودن مطبوعات را بی اساس می دانم. نکته بسیار مهمی که در ادامه موضوع غیرحرفه ای بودن رسانه ها می توان به آن پرداخت موضوع ارتباط و همگرایی رسانه ها با فضای مجازی است، اکثر قریب به اتفاق رسانه ها فاقد سایت و تعدادی که دارای سایت هستند هم گرفتار طراحی های یک شکل و کم کاربردند، در شبکه های مجازی اجتماعی هم حضور چشمگیری از رسانه های رسمی نمی بینیم.

وضعیت استقبال مخاطب از رسانه را در حال حاضر چگونه ارزیابی می کنید؟

کافی است تا با یک کنکاش ساده در میان علاقه مندان به رسانه ها به این جواب ها برسیم که :« همه مطبوعات ما شبیه به همدیگرند»! بنابراین وقتی مطبوعات ما نتوانند تولید محتوای مناسب بکنند، مخاطب جذب نمی شود و طبیعتا پولی برای خرید مطبوعات داده نمی شود، حجم عظیم برگشتی روزنامه ها دقیقا دلیلی بر این مدعاست؛ به طور صریح باید بگویم اگر وزارت ارشاد به رسانه ها یارانه ندهد، ادامه حیات برایشان غیرممکن می شود. پس درواقع درکشور ما مطبوعات نه مخاطب آنچنانی دارند و نه کیفیت آنچنانی. بیشتر سردبیرهای نشریات به صورت تحمیلی و سفارشی به رسانه ها راه پیدا می کنند و مسلما وقتی که سردبیر انتصابی باشد مسلما مطبوعات ما هم حرفه ای نخواهند شد. حالا آنها مدام بگویند ما حرفه ای هستیم! کدام حرفه ای؟

به نظر شما محدود بودن تیراژ که به آن اشاره کردید می تواند به خاطر وجود شبکه های گسترده اجتماعی هم باشد؟

درست است که شبکه های اجتماعی تا حدودی در دنیا تیراژ مطبوعات را کاهش داده ولی آن مطبوعاتی که واقعا مخاطبان سنتی داشتند از این خطر در امان ماندند. این درحالی است که در بعضی از کشورها اصلا مخاطبان سنتی نداریم به اصطلاح دونفر و نصفی مخاطب سنت داریم! اصلا فرقی هم نمی کند که مثلا رسانه اینترنتی باشیم، شبکه اجتماعی باشیم یا روزنامه و غیره، من می خواهم بگویم مثلا کدام سردبیر الان برای خودش شبکه اجتماعی دارد؟ کافی است به دکه های فروش مطبوعات مراجعه کنید؛ تمام تیترهای رسانه های ما شبیه به هم هستند، همه مطالبشان هم همینطور، رئیس جمهور فلان موضوع را مطرح کرده و همه سرتیترهای اصلی روزنامه ها به صورت یک شکل همان را منتشر کرده اند.

با این تفاسیر وضعیت مطبوعات اقتصادی کشور را چگونه ارزیابی می کنید؟

صریح عرض کنم، مطبوعات اقتصادی ما هم تبدیل به یک دکّان شده اند، یک بازار، اصلا یک بنگاه شده اند برای خودشان! مطبوعات اقتصادی ما مطبوعات نیستند، دارند آگهی نامه چاپ می کنن، یک عده هم پول مفت دارند و به اینها می دهند.به عنوان یک پرسش مهم می گویم، کدام یک از روزنامه های اقتصادی ما در محافل بین المللی به عنوان یک منبع معتبر شناخته می شود؟در کدام محافل اقتصادی بین المللی تاثیرگذارند؟ نمی خواهم اسم بیاورم من می خواهم بگویم که روزنامه ای که از صفحه اول تا آخرش مملو از آگهی است را دیگر نام روزنامه برآن نمی توانیم بگذاریم بلکه در اصل «روزی نامه» ای است یعنی برای یک عده منبع روزی شده است.

آقای اسدی پیشنهاد شما برای برون رفت مطبوعات اقتصادی از وضعیتی که می گویید چیست؟

من پیشنهاد های بسیاری دارم اما زمانی می توانم آنها را ارایه دهم که درخواستی از سمت خود مطبوعات ارایه شده باشد اما اگر آنها را در مصاحبه بگویم به نوعی ایده های خودم را سوزانده ام.

امسال بیست و پنجمین سال تأسیس روزنامه جهان اقتصاد را پشت سر گذاشتیم، می خواستم نظر شما را درباره این روزنامه بدانم؟

امیدوارم ازنظرات من ناراحت نشوید چون می خواهم به صورت علمی انتقاد کنم؛ من معتقدم که تصمیم گیران این روزنامه با توجه به شناختی که دارم توانمندند، همین که بیست و پنج سال این نشریه انتشار مداوم داشته یعنی یک ربع قرن، این نشان می دهد که این نشریه بالاخره با شدت و ضعف پیش رفته است اما از نظر من از لحاظ کیفی نشریه ضعیفی بوده است. چرا این را می گویم؛ چون مثلا یک نوع اشکالی که به مطبوعات می گیرم و همین طور به جهان اقتصاد، این است که بارها گفته ام روزانه یک نسخه را برای ما بفرستید که هیچ وقت به سرانجام نرسید؛ منظورم این است که وقتی نشریه ای به طور مداوم در معرض دید اساتید ارتباطات دانشگاه ها قرار می گیرد، نقاط ضعف و قوتش توسط اساتید این رشته ارزیابی می شود. بگذارید مثالی بزنم؛ من در فرانسه درس خواندم، در این کشور همه نشریاتی که منتشر می شوند را برای اساتید دانشگاه می فرستند ما شما این کار را نمی کنید می خواهم بگویم وقتی شما یک کاری به این سادگی و کوچکی را انجام نمی دهید. به طور کلی هم باید بگویم جهان اقتصاد هم در محتوا و هم در صفحه آرایی با مشکلاتی روبرو است ولی زمانی می تواند این مشکلات را به حداقل برساند که که مثلا از من متخصص دعوت کند و بگوید که روند بیست و پنج ساله نشریه ما را بررسی و نقاط ضعف و قوتش را موشکافی کنید. درباره همین همایشی که روزنامه شما دارد برگزار میکند هم باید بگویم، حرکت خوبی است ولی باید این همایش رو در قالب یک پروژه برای خودش تعریف کند ودر همین راستا از متخصصین برای کنکاش در نقاط ضعف و قوت دعوت کند،باور کنید با این کار با ایده های جدیدی روبرو خواهید شد که منحصرا برای روزنامه شماست و بعضا با استفاده از همین ایده ها می توانید روزنامه را ارتقا دهید؛ یعنی شما باید کاری کنید که رقیب شما از شما عقب بماند. اما با همه اینها، به هرحال جای خوشحالی دارد که جهان اقتصاد توانسته از بین این همه روزنامه هایی که در این سالها تعطیل شدند دوام بیاورد باقی بماند.